TP Hồ Chí Minh xây dựng kế hoạch dài hạn để bảo vệ môi trường

Không để phát triển đi sau xử lý ô nhiễm

Trong chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030, TP Hồ Chí Minh xác định nhiệm vụ là ngăn chặn xu hướng gia tăng ô nhiễm, suy thoái môi trường; giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách; từng bước khắc phục, cải thiện và phục hồi chất lượng môi trường. Quan trọng hơn, chương trình đặt yêu cầu bảo vệ môi trường gắn với phát triển bền vững, hướng tới xây dựng một TP Hồ Chí Minh “sạch, xanh và thân thiện môi trường”.

Theo đó, các dự án thu hút đầu tư mới sẽ được định hướng theo mức độ tác động đến môi trường ngay từ khi phê duyệt chủ trương đầu tư và được kiểm soát trong suốt vòng đời hoạt động. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ cũng được phân loại theo mức độ nguy cơ gây ô nhiễm, trong đó nhóm có nguy cơ cao, lượng xả thải lớn sẽ chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt hơn, đồng thời từng bước áp dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom và xử lý tập trung đạt 80%; tỷ lệ điểm quan trắc thuộc lưu vực sông Đồng Nai có chỉ số chất lượng nước WQI đạt mức trung bình trở lên từ 85-90%. Chất thải y tế được xử lý đạt quy chuẩn môi trường 100%. Trong khi đó, tỷ lệ rác thải sinh hoạt được tái chế, xử lý bằng công nghệ mới phải đạt trên 90%.

Những con số này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hạ tầng môi trường. Bởi xử lý nước thải không thể chỉ dừng ở việc xây dựng nhà máy, mà phải đi cùng mạng lưới thu gom. Chương trình vì vậy xác định nhiệm vụ nạo vét, cải tạo hệ thống kênh, sông, rạch; đầu tư hệ thống cống thu gom và nhà máy xử lý nước thải trong giai đoạn 2026-2030.

Cùng với đó, thành phố sẽ xây dựng và triển khai kế hoạch quản lý chất lượng nước mặt, chủ động cảnh báo ô nhiễm trên các lưu vực sông, kênh, rạch và công trình thủy lợi. Việc xử lý nước thải từ sản xuất nông nghiệp, làng nghề cũng được đưa vào nhóm nhiệm vụ thường xuyên.

Ở khu vực công nghiệp, yêu cầu được đặt ra rõ hơn: nước thải tại các khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp, cơ sở công nghiệp và bệnh viện phải được xử lý đạt yêu cầu. Đây là hướng tiếp cận nhằm kiểm soát ô nhiễm ngay tại nguồn thay vì để chất thải tiếp tục đi vào hệ thống sông, kênh, rạch.

Đối với không khí, chương trình đặt mục tiêu chất lượng môi trường không khí thể hiện qua chỉ số VN-AQI, năm sau tốt hơn năm trước. Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ xe buýt, taxi sử dụng năng lượng sạch. Đồng thời kiểm soát ô nhiễm không khí từ giao thông, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp và hoạt động dân sinh.

Không khí đô thị vì vậy sẽ được quản lý theo hướng vừa quan trắc, vừa kiểm soát nguồn phát thải. Chương trình yêu cầu xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tập trung vào các điểm nóng; đẩy nhanh giao thông công cộng, vận tải hành khách khối lượng lớn để hạn chế gia tăng phương tiện cá nhân; kiểm soát bụi từ các công trình xây dựng và kiểm soát việc đốt phụ phẩm cây trồng ngoài đồng ruộng.

Thay đổi phương thức xử lý chất thải rắn

Về xử lý chất thải rắn, thành phố sẽ điều tra, đánh giá và xác định khu vực phù hợp để hình thành các khu xử lý chất thải tập trung; đầu tư hạ tầng, trang thiết bị thu gom và trạm trung chuyển. Ở khu vực nông thôn, mạng lưới thu gom chất thải rắn sinh hoạt sẽ được mở rộng, đồng thời khuyến khích tận dụng chất thải thực phẩm làm phân hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi.

Đa dạng hóa công nghệ xử lý chất thải, ưu tiên công nghệ tiên tiến, hiện đại, thân thiện với môi trường; tăng cường đồng xử lý, xử lý kết hợp với thu hồi năng lượng và hạn chế, tiến tới chấm dứt việc đầu tư mới các khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ chôn lấp trực tiếp.

Song song đó là định hướng phát triển ngành công nghiệp tái chế, thu hồi tài nguyên và năng lượng từ chất thải; chuyển đổi, xây dựng các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp tái chế và từng bước hạn chế các cơ sở tái chế thủ công, quy mô nhỏ gây ô nhiễm.

Một mục tiêu khác cũng được đặt ra là đến năm 2030 chấm dứt hoạt động đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời không đúng quy định; phấn đấu 100% phụ phẩm trong sản xuất trồng trọt trên đồng ruộng được tái sử dụng, tái chế bằng biện pháp phù hợp. Chất thải nguy hại cũng phải được thu gom, vận chuyển và xử lý theo quy định đạt 100%.

Để làm được việc này, thành phố xây dựng 26 chương trình, đề án, dự án ưu tiên. Trọng tâm gồm mở rộng mạng lưới quan trắc môi trường liên tục, tự động; xây dựng hệ thống thu gom nước thải, các nhà máy xử lý nước thải đô thị; nhà máy xử lý chất thải rắn và thu hồi năng lượng; cải tạo, phục hồi các bãi chôn lấp sau khi ngưng tiếp nhận chất thải; nạo vét, khơi thông dòng chảy và xử lý các khu vực sông, kênh, rạch ô nhiễm.

Một số dự án đã được xác định trong danh mục ưu tiên, trong đó có Dự án đầu tư nâng cao năng lực quan trắc môi trường với kinh phí hơn 794 tỷ đồng; Chương trình quan trắc chất lượng môi trường thành phố giai đoạn 2026-2030 với kinh phí hơn 984,6 tỷ đồng.

Hệ thống quan trắc không chỉ “đo” chất lượng môi trường mà còn hướng tới cảnh báo sớm. Thành phố đặt yêu cầu tập trung giám sát, cảnh báo và dự báo chất lượng không khí, đặc biệt đối với bụi PM10 và PM2.5; từng bước xây dựng mô hình phân tích, dự báo chất lượng môi trường không khí và nước. Dữ liệu AQI và WQI dự kiến được tích hợp lên hệ thống màn hình LED giao thông và ứng dụng “Công dân số”, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận thông tin môi trường của người dân.

TP Hồ Chí Minh yêu cầu các xã, phường, đặc khu căn cứ điều kiện thực tế để chủ động xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường cấp mình, tập trung vào chất lượng không khí, tài nguyên nước, chất thải rắn, cây xanh và mảng xanh đô thị.