Ngày Thống nhất dân tộc 4/11 được chính thức kỷ niệm tại Nga vào năm 2005. Năm nay tại Moskva đã có 38 cuộc mít tinh và diễu hành kỷ niệm ngày lễ này. Theo thông báo của Thị trưởng Moskva, ông Yuri Luzhkov, ngày 7/11 tới cũng sẽ có những hoạt động trọng thể kỷ niệm 90 năm Ngày Cách mạng XHCH Tháng Mười Nga vĩ đại do Đảng Cộng sản Nga tổ chức.
Mặc dù một số lực lượng chính trị ở muốn dùng Ngày Thống nhất dân tộc để thay ngày 7/11 đã trở nên quen thuộc từ hơn 80 năm nay không chỉ riêng ở không gian Xôviết cũ nhưng, như thực tế cho thấy, đó vẫn chỉ là một ngày lễ bổ sung thêm ý nghĩa cho ngày 7/11.
Ngày 4/11 (tức ngày 26/10 theo lịch cũ) năm 1612 là ngày mà đoàn quân xâm lược Ba Lan, bị bao vây trong Điện Kremli, đã buộc phải đầu hàng lực lượng dân quân của các thủ lĩnh Nga Kozma Minin và Dmitri Pozharsky.
Trước đó là cả một giai đoạn đấu tranh dữ dội giữa những người Nga ái quốc với lực lượng ngoại xâm mà sau này người Nga gọi là "Thời gian Tao loạn". Sau khi lãnh thổ Nga được giải phóng khỏi ách ngoại bang, triều đại Romanov đã được dựng lên với vị vua đầu tiên được bầu là Mikhail Fiodovich, lúc đó mới 16 tuổi. "Thời gian Tao loạn" đã là khoảng thời gian khủng hoảng sâu sắc của đế chế Moskva, phá vỡ tính thống nhất của quốc gia.
Từ giữa thế kỷ XVII, ngày 26/10 (lịch cũ) bắt đầu được kỷ niệm như một ngày lễ lớn của đế chế Nga, mừng ngày lễ tượng Đức Mẹ Kazan, được tổ chức trùng với ngày giải phóng Điện Kremli.
Theo truyền thuyết, những dân quân người
Trong thời hậu Xôviết, chính quyền Nga đã phải đứng trước những sức ép khác nhau về một ngày lễ chung cho cả cộng đồng nhiều dân tộc cư trú trên lãnh thổ Nga la tư mênh mông.
Năm 1996, Tổng thống Nga lúc đó là Boris Yeltsin đã ra sắc lệnh đổi tên ngày kỷ niệm Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga vĩ đại 7/11 thành Ngày Hòa giải và Nhất trí. Trong tâm trí của nhiều người Nga, đây vẫn tiếp tục là ngày lễ tôn vinh tinh thần cách mạng và tự hào dân tộc, năm 1941 đã là ngày duyệt binh trên Quảng trường Đỏ và từ đó, những đoàn quân Xôviết tiến thẳng ra chiến trường chiến đấu chống lại quân đội phát xít Hitler.
Chính vì thế nên bất chấp sắc lệnh có khuynh hướng "dĩ hòa vi quý" của ông Yeltsin, trong nhiều năm liền sau năm 1996, ngày 7/11 vẫn tiếp tục là dịp tôn vinh những tư tưởng tả khuynh.
Cho tới năm 2004, ý tưởng tạo ra thêm một ngày lễ mang tính mặt trận hơn nhưng cũng gần với ngày 7/11 đã được trở thành hiện thực. Và ngày được chọn là ngày 4/11, ngày giải phóng Moskva năm 1612 và "tinh thần ái quốc của nhân dân cả nước Nga, sự thống nhất mọi công dân không phụ thuộc vào thành phần, tín ngưỡng, và vị thế xã hội, sự chung vai sát cánh và đoàn kết đã đóng một vai trò đặc biệt trong số phận nước Nga".
Việc chọn ra ngày lễ 4/11 có nhiều tác dụng. Thứ nhất, vẫn tạo ra được một ngày lễ vào thời điểm quen thuộc đầu tháng 11. Thứ hai, đây là ngày lễ ít gây tranh cãi nhất đối với các thành phần xã hội đang ngày càng trở nên phức tạp ở Nga. Bởi lẽ nội dung ngày lễ 4/11 không hề đụng chạm gì tới các cộng đồng tôn giáo như đạo Chính thống, đạo Hồi, đạo Phật... nên Hội đồng liên tôn giáo Nga đã ủng hộ việc duy trì ngày lễ này.
Trung tâm của việc tiến hành ngày lễ 4/11 không nằm ở Moskva mà ở TP Nizhny Novgorod, nơi mà năm 1611, các thủ lĩnh Minin và Pozharsky đã giúp vượt qua mọi bất đồng thành lập lực lượng dân quân thống nhất để tiến về Moskva giải phóng đất nước. Thành ra tại Moskva vẫn còn chỗ để dành cho ngày lễ trọng quen thuộc: Ngày 7/11!
