Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương đang tăng nhanh bất thường. Cùng với đó, lượng nước ấm tích tụ dưới bề mặt biển cũng cao hơn mức trung bình, cho thấy El Nino đang dần hình thành và có xu hướng mạnh lên trong nửa cuối năm 2026.
Nhiều trung tâm khí tượng lớn trên thế giới cũng đồng loạt đưa ra dự báo đáng chú ý. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đánh giá khả năng El Nino xuất hiện trong mùa hè Bắc bán cầu lên tới 70%, trong khi Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ đưa ra xác suất 61% cho giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7.
Các chuyên gia cho biết, El Nino thường khiến nhiều khu vực tại châu Á trở nên nóng hơn và khô hạn hơn do lượng mưa suy giảm. Dù hiện tượng này không trực tiếp tạo ra các đợt nắng nóng cụ thể, nhưng nó làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan.
TS Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, El Nino hiện mới bắt đầu hình thành nên chưa tác động nhiều đến thời tiết và khí hậu Việt Nam. Đợt nắng nóng hiện tại chủ yếu do ảnh hưởng của vùng áp thấp nóng phía Tây kết hợp hiệu ứng phơn do địa hình dãy Trường Sơn và gió mùa tây nam gây ra.
Tuy nhiên, từ nay đến tháng 8/2026, dưới tác động của El Nino, nền nhiệt trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5 độ C. Điều này đồng nghĩa mùa hè năm nay có thể nóng hơn bình thường, số ngày và các đợt nắng nóng gia tăng, gay gắt hơn so với năm 2025 cũng như trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, khả năng xuất hiện các kỷ lục nhiệt độ cao nhất tuyệt đối cũng gia tăng.
Riêng trong tháng 6/2026, dự báo có thể xuất hiện thêm 2-3 đợt nắng nóng, với nhiệt độ phổ biến 37-39 độ C; một số nơi có thể lên tới 41-42 độ C, đặc biệt tại vùng núi phía Tây từ Thanh Hóa đến TP Huế.
Đồng thời, trong điều kiện El Nino, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều, song tiềm ẩn những diễn biến bất thường cả về cường độ lẫn quỹ đạo. El Nino cũng thường gây thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng, phổ biến từ 25-50%, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2026-2027. Một số đợt hạn mặn lịch sử từng xảy ra ở Nam Bộ trong các giai đoạn 2015-2016 và 2019-2020 là ví dụ điển hình cho tác động của hiện tượng này.
Trong những ngày nắng nóng gay gắt, nền nhiệt cao kết hợp độ ẩm lớn sẽ làm gia tăng đối lưu trong khí quyển, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện dông lốc vào chiều tối, hiện tượng thường được gọi là “dông nhiệt”.
Thời điểm này, khi nắng nóng gia tăng và nhiệt độ ở mức cao, khả năng xảy ra mưa đá không lớn. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện dông lốc, sét, mưa lớn cục bộ gây ngập úng, lũ quét và sạt lở đất ở mức cao trong các tháng 5, 6, thậm chí kéo dài sang tháng 7.
Các khu vực cần đặc biệt lưu ý gồm Bắc Bộ, nhất là vùng trung du và miền núi; các tỉnh từ Thanh Hóa đến TP Huế; cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ - nơi đang trong giai đoạn chuyển mùa nên dễ xuất hiện giông mạnh kèm mưa lớn cục bộ vào chiều tối và tối.
Người dân cần theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm để chủ động phòng tránh và hạn chế thiệt hại do các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra.
Còn theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, El Nino là một trong những yếu tố khí hậu quy mô lớn có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, nhưng không nên coi đây là nguyên nhân duy nhất của từng đợt nắng nóng cụ thể. Về bản chất, El Nino là sự ấm lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, qua đó làm thay đổi hoàn lưu khí quyển quy mô lớn, ảnh hưởng đến gió mùa, phân bố mưa và nền nhiệt tại nhiều khu vực, trong đó có Việt Nam.
"Tuy nhiên, đối với Hà Nội và Bắc Bộ, mức độ khắc nghiệt của từng đợt nắng nóng còn phụ thuộc trực tiếp vào các hình thế thời tiết khu vực như áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn, rìa áp cao cận nhiệt đới, gió yếu, ít mây và sự gián đoạn của mưa dông. Vì vậy, có thể hiểu El Nino là yếu tố làm tăng "nền rủi ro" nắng nóng và thiếu hụt mưa, còn cường độ cụ thể của từng đợt nóng phụ thuộc vào tổ hợp hình thế thời tiết trong từng thời điểm", TS Trương Bá Kiên nhận định.
Cũng theo TS Trương Bá Kiên, nếu El Nino tiếp tục duy trì hoặc có xu hướng mạnh hơn, nguy cơ nắng nóng gay gắt tại Hà Nội và Bắc Bộ cần được theo dõi chặt chẽ hơn. Khi El Nino hoạt động rõ, nền nhiệt có thể cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi mưa có xu hướng thiếu hụt ở một số giai đoạn. Điều này làm bề mặt đất, đường nhựa, bê tông và các không gian đô thị nóng lên nhanh hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho các đợt nắng nóng kéo dài hoặc đạt cường độ cao.
Chuyên gia lưu ý, mùa hè ở Bắc Bộ không chỉ chịu chi phối bởi ENSO. Nắng nóng có thể bị gián đoạn bởi các đợt mưa dông, rãnh thấp, hội tụ gió hoặc nhiễu động trong gió mùa. Đáng lưu ý là sau nhiều ngày nắng nóng gay gắt, khí quyển thường trở nên bất ổn định hơn; khi có tác nhân kích hoạt, Hà Nội và Bắc Bộ có thể xuất hiện dông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ.
"Trong thời gian tới cần theo dõi đồng thời hai nhóm rủi ro: nắng nóng cực đoan trong các giai đoạn khô nóng và thời tiết nguy hiểm sau nắng nóng, nhất là mưa lớn gây ngập úng cục bộ tại đô thị", chuyên gia nhận định.
