Bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch khu vực danh thắng quốc gia Hòn Yến

Trao đổi với PV Báo CAND ngày 26/5, bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Đắk Lắk - đại diện chủ dự án cho biết, quần thể Hòn Yến nằm ở thôn Nhơn Hội, xã Ô Loan. Hệ sinh thái nơi đây phong phú, trên cạn có thảm thực vật cùng những đàn chim nhạn, chim yến hội tụ; dưới nước có rạn san hô gần 13ha gồm 17 loài với nhiều màu sắc cùng thảm cỏ biển, rong biển rộng 6,5ha, là nơi trú ẩn của hơn 40 loài động vật biển như cá, tôm, mực, hải sâm, sao biển…

Ngoài biển, thiên nhiên tạo tạc vách đá kỳ vĩ ở Hòn Yến kết tụ từ hàng ngàn khối đá lục giác, phía bờ bãi các bậc tiền nhân xây dựng Lăng Ông Nam Hải kiến trúc cổ kính và hình thành văn hóa phi vật thể với Lễ hội cầu ngư thường niên.

Trước kia, Hòn Yến chỉ là điểm dừng chân chụp ảnh trong thoáng chốc nên du khách chưa được chiêm ngưỡng vẻ đẹp rạn san hô cùng những khối đá lục giác chất chồng hay khám phá nét vẻ độc đáo của Hòn Đụn hình thành từ dung nham núi lửa, ngắm nhìn những khối đá tổ ong kỳ thú ở Lỗ Chảo rồi tận hưởng không gian biển xanh ở Bãi Mom Choi… Trong khi đó tình trạng giẫm đạp, gây hư hại rạn san hô ở nơi này là nỗi lo cần sớm giải tỏa.

Trong 4 năm (2020-2023), UNDP và GEF SGP đã tài trợ Hội Nông dân, Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) tỉnh Phú Yên trước đây, thực hiện hai dự án “Tăng cường năng lực cộng đồng trong bảo tồn quần thể rạn san hô Hòn Yến”, “Nghiên cứu, xây dựng phương án tài chính mới cho hoạt động bảo vệ hệ sinh thái san hô tại Hòn Yến”. Hai dự án đã góp phần chuyển đổi nhận thức, thúc đẩy các giải pháp bảo tồn rạn san hô Hòn Yến gắn với khai thác hiệu quả nguồn lợi thủy sản, tạo sinh kế bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cư dân địa phương. Trong dự án, một tổ hợp tác nhỏ đã phát triển thành Hợp tác xã du lịch cộng đồng Hòn Yến, được công nhận sản phẩm dịch vụ du lịch OCOP 3 sao với 6 tour du lịch trọn gói hành trình tham quan, trải nghiệm thú vị.

Để tạo nên cú “hích” mạnh mẽ, thu hút thêm nhiều du khách đến Hòn Yến tham quan, chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ thú của thiên nhiên và trải nghiệm nhiều giá trị văn hóa bản địa, mới đây GEF SGP tiếp tục tài trợ dự án “Thúc đẩy quản lý, bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển”.

Theo các nhà khoa học, để bảo tồn rạn san hô cần thực hiện nghiêm ngặt việc kiểm soát chất lượng nước, đảm bảo độ trong; kiên quyết di dời lồng bè thủy sản, nghiêm cấm tàu thuyền neo đậu và kịp thời ngăn chặn sự tác động trực tiếp của con người trong khu vực cần bảo tồn. Bên cạnh đó, nhiều giá trị văn hóa làng biển cần bảo tồn và phát huy như Lễ hội Cầu ngư, hát Lăng, hát Bội, hát Bài Chòi; các di tích lịch sử mang đậm tín ngưỡng văn hóa ngư dân như Lăng Ông, Miếu Bà cùng với danh thắng quốc gia Hòn Yến, di sản vật thể Hòn Đụn, Hòn Choi, Vũng Choi, Lỗ Chảo, Bàn Than, Gành Yến, Gành đá Hội Sơn, rạn san hô, bãi tắm và Làng nghề nước mắm Yến có gần 100 năm tuổi cùng các nghề nuôi tôm hùm, chế biến cá cơm, nuôi yến…

Dự án “Thúc đẩy quản lý, bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển” đã được UBND tỉnh Đắk Lắk phê duyệt tại quyết định số 801/QĐ-UBND ngày 20/3/2026. Trong đó GEF SGP tài trợ hơn 1,3 tỷ đồng từ nguồn vốn ODA viện trợ không hoàn lại và 300 triệu đồng đối ứng của Hội LHPN tỉnh Đắk Lắk, UBND xã Ô Loan.

Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết, mục tiêu dự án hướng đến nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý bảo tồn rạn san hô, bảo vệ môi trường gắn với khai thác, phát triển nguồn lợi thủy sản tại khu vực Hòn Yến. Bên cạnh đó còn phát triển sinh kế và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, dịch vụ gắn với phát triển du lịch cộng đồng cho người dân thông qua phát triển kinh tế hợp tác xã gắn kết cộng đồng tham gia quản trị tài nguyên, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa làng biển.

Để thực hiện hiệu quả mục tiêu đó, trong vòng 12 tháng, Hội LHPN tỉnh Đắk Lắk triển khai đồng loạt 4 hoạt động: Truyền thông nâng cao nhận thức hành động của chính quyền địa phương và cộng đồng; nâng cao hiệu quả quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với khai thác, phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản khu vực Hòn Yến; phát triển du lịch cộng đồng, mở rộng sinh kế cho người dân địa phương; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa làng biển.

Theo đó, chủ dự án phát hành cẩm nang, đăng tải trên các nền tảng số những nội dung hướng dẫn người dân và du khách thực hiện du lịch xanh, sạch, văn minh; xây dựng clip ngắn, kênh tiktok, nhóm zalo, facebook chuyển tải vẻ đẹp và những câu chuyện bảo vệ rạn san hô Hòn Yến, giới thiệu các tour du lịch và giá trị văn hóa làng biển ở địa phương, huy động ít nhất 400 lượt học sinh, sinh viên thu gom rác thải nhựa, xử lý vệ sinh môi trường Hòn Yến, bảo vệ rạn san hô.

Bên cạnh việc phát triển Hợp tác xã du lịch cộng đồng Hòn Yến, dự án còn lắp đặt phao khoanh vùng khu vực bảo tồn, tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn ngư dân nuôi trồng thủy sản bền vững gắn với bảo tồn rạn san hô, bảo vệ môi trường biển, nâng cao năng lực hướng dẫn viên du lịch, tăng cường quảng bá tiềm năng du lịch Hòn Yến; huy động nhân lực tuyên truyền, ngăn chặn xả rác thải sinh hoạt ra biển và tình trạng giẫm đạp san hô khi thủy triều xuống; xây dựng những nội dung văn hóa làng biển; phối hợp các trường học tổ chức truyền thông về danh thắng quốc gia Hòn Yến, đầm Ô Loan, công viên địa chất Phú Yên gắn với các hoạt động tham quan, trải nghiệm thực tế cho học sinh, sinh viên…

“Đây là dự án có tính hình mẫu từ thiết kế đến tổ chức thực hiện, khi triển khai thành công có thể nhân rộng mô hình ở các địa phương có điều kiện tương đồng và sẽ là kinh nghiệm để UNDP, GEF SGP tài trợ thực hiện các dự án khác” – bà Nguyễn Thị Hồng Thái cho biết thêm.