Nhà văn hóa Hữu Ngọc, Công dân ưu tú Thủ đô năm 2018:

Một đời miệt mài “xuất nhập khẩu” văn hóa

Hơn 70 năm gắn bó với lĩnh vực nghiên cứu, phổ biến các giá trị văn hóa Việt Nam và thế giới, nhà văn hóa Hữu Ngọc được nhiều người cùng thời gọi vui là nhà “xuất nhập khẩu văn hóa”. Trong suốt cuộc trò chuyện gần 2 giờ đồng hồ, nhà văn hóa Hữu Ngọc cho chúng tôi hiểu rằng, dù viết về văn hóa Việt Nam hay văn hóa nước ngoài thì tất cả những gì ông làm đều là vì văn hóa Việt Nam, vì đất nước, con người Việt Nam.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc là một người con của Hà Nội. Năm nay, ông tròn 100 tuổi. Cái tuổi dễ khiến người đối diện cảm thấy ngại ngần, muốn hỏi chuyện gì cũng đắn đo, sợ người trả lời phải nhọc tâm, gắng sức. Thế nhưng, ngay từ câu hỏi đầu tiên của chúng tôi, nhà văn hóa Hữu Ngọc đã xóa tan cảm giác ấy. Ở tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn giữ được sự mẫn tiệp hiếm có.

Bằng những chia sẻ vô cùng ngắn gọn, ông giúp chúng tôi hình dung mạch lạc về cuộc đời tròn 1 thế kỷ của mình. Đó không chỉ là tuổi thơ êm đềm của một cậu bé lớn lên trên phố Hàng Gai, Hà Nội, là những tháng năm đi học tú tài trường Bưởi hay những tháng năm đầu tiên gắn bó với công tác của một người làm nghiên cứu văn hóa.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc tại nhà riêng ở Hà Nội.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc tại nhà riêng ở Hà Nội.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc nhớ lại, những năm tháng đầu tiên sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao làm Tổng biên tập tờ “Tia lửa”. Đây là tờ báo tiếng Pháp mà đối tượng bạn đọc chính là đội quân lê dương đang ởâ trung tâm Nam Định. Để công tác tuyên truyền hiệu quả, ông phải hiểu về “bạn đọc” của mình, hiểu về văn hóa của họ và giúp họ hiểu hơn về Việt Nam. Trong đó, văn hóa là phương tiện hiệu quả.

Sau “Tia lửa”, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ làm Giám đốc Nhà xuất bản Ngoại văn, Tổng biên tập của 2 tờ báo đối ngoại khác: tờ báo tiếng Anh và tiếng Pháp “Việt Nam tiến bước”, “Nghiên cứu Việt Nam”, từng là chủ tịch quỹ Thụy Điển – Việt Nam, Đan Mạch – Việt Nam.

Khi đã nhận quyết định nghỉ hưu, ông vẫn không ngừng làm việc. Đến nay, ngoài hàng nghìn bài báo, hàng trăm cuộc nói chuyện để lại nhiều ấn tượng đặc biệt với người nước ngoài về văn hóa Việt Nam, nhà văn hóa Hữu Ngọc còn là tác giả của 34 đầu sách về văn hóa nhiều quốc gia nổi tiếng thế giới, các nước lân cận, về văn hóa Việt Nam, về văn hóa Hà Nội. Nhắc đến ông, bạn đọc yêu thích văn hóa Việt không thể không nhắc đến “Lãng du trong văn hóa Việt Nam”, “Việt Nam: Truyền thống và đổi mới”, “Hà Nội của tôi”, “Hà Nội, bạn là ai” hay “Phác thảo chân dung văn hóa Hà Nội”. Có những cuốn sách là thành quả lao động miệt mài nhiều năm, có những cuốn như “Phác thảo chân dung văn hóa Hà Nội”, ông hoàn thành chỉ trong 3 tháng.

Chia sẻ về điều này, nhà nghiên cứu tuổi bách niên bảo rằng, dù sách được hoàn thành trong thời gian dài hay ngắn thì cũng là thành quả từ rất nhiều năm tháng ông tích lũy kiến thức trước đó. Đấy không chỉ là kiến thức từ sách vở mà còn từ kiến thức thực tế. Vị trí, công việc cho ông có nhiều cơ hội khám phá văn hóa trong và ngoài nước.

Khi nói chuyện hay cầm bút viết, dù là bài báo nhỏ nhất, ông cũng luôn tuân thủ tiêu chí: văn hóa phải được chuyển tải một cách sống động nhất, được xây dựng trên nền tảng chung của kiến thức từ sách vở. Có lẽ, bạn đọc trong và ngoài nước thích sách của ông cũng vì thế. Điển hình là 3 tập sách “Lãng du trong văn hóa Việt”. Với mỗi tập dày trên 1.000 trang, đến nay, sách đã được xuất bản bằng 3 ngôn ngữ gồm tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp. Đây cũng là một trong những cuốn sách văn hóa hiếm hoi từng bán chạy nhất tại Hội sách TP Hồ Chí Minh. Bản tiếng Việt đã tái bản đến 5 lần, vinh dự được trao tặng giải Vàng sách Việt Nam năm 2006. Bản tiếng Anh tái bản 11 lần và bản tiếng Pháp tái bản 6 lần. Cuốn Viet Nam: Tradition and Change (Việt Nam: Truyền thống và đổi mới”) do trường Đại học Ohio (Mỹ) xuất bản và phát hành trên thế giới được Choice – tổ chức giới thiệu những tác phẩm xuất sắc cho hàng trăm thư viện nổi tiếng thế giới ở Mỹ xếp hạng 4 sao.

Với những đóng góp về nghiên cứu, phổ biến văn hóa Việt Nam và thế giới, nhà văn hóa Hữu Ngọc đã vinh dự nhận được rất nhiều giải thưởng. Chỉ riêng dịp ông 100 tuổi, đã có vài trăm bài báo trong nước và nước ngoài viết về ông. Trước khi chúng tôi ra về, ông tặng lại một số bài viết từ nước ngoài được ông trân trọng sao lại.

Ở đó, có bài viết ghi lại những ấn tượng đặc biệt từ các cuộc nói chuyện về văn hóa của ông với người nước ngoài. Có bài viết giới thiệu sách của ông trên đất Mỹ mà nếu đọc, độc giả sẽ hiểu phần nào sức lan tỏa của “thương hiệu” Hữu Ngọc trên thế giới. Trong đó, chỉ riêng cuốn “Việt Nam: Truyền thống và đổi mới” đã nhận được rất nhiều lời khen tặng. Đây cũng là một trong số không nhiều tác phẩm của Việt Nam được giới thiệu trên tạp chí của Choice.

Bài viết có đoạn: “Sự hiểu biết đa dạng của ông về Việt Nam đã đem đến một tri thức có quy củ về đất nước đi từ thời cổ đại, qua thời thực dân đến thời hiện đại, bao gồm từ múa rối làng quê đến tuồng, những chi tiết về lịch sử văn hóa, ngôn ngữ, địa phương và tiểu sử nhân vật...” -   (Choice Reviews, tháng 3-2017).

Ngọc Nguyễn

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.