Nhà văn hóa Hữu Ngọc, Công dân ưu tú Thủ đô năm 2018:

Một đời miệt mài “xuất nhập khẩu” văn hóa

Hơn 70 năm gắn bó với lĩnh vực nghiên cứu, phổ biến các giá trị văn hóa Việt Nam và thế giới, nhà văn hóa Hữu Ngọc được nhiều người cùng thời gọi vui là nhà “xuất nhập khẩu văn hóa”. Trong suốt cuộc trò chuyện gần 2 giờ đồng hồ, nhà văn hóa Hữu Ngọc cho chúng tôi hiểu rằng, dù viết về văn hóa Việt Nam hay văn hóa nước ngoài thì tất cả những gì ông làm đều là vì văn hóa Việt Nam, vì đất nước, con người Việt Nam.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc là một người con của Hà Nội. Năm nay, ông tròn 100 tuổi. Cái tuổi dễ khiến người đối diện cảm thấy ngại ngần, muốn hỏi chuyện gì cũng đắn đo, sợ người trả lời phải nhọc tâm, gắng sức. Thế nhưng, ngay từ câu hỏi đầu tiên của chúng tôi, nhà văn hóa Hữu Ngọc đã xóa tan cảm giác ấy. Ở tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn giữ được sự mẫn tiệp hiếm có.

Bằng những chia sẻ vô cùng ngắn gọn, ông giúp chúng tôi hình dung mạch lạc về cuộc đời tròn 1 thế kỷ của mình. Đó không chỉ là tuổi thơ êm đềm của một cậu bé lớn lên trên phố Hàng Gai, Hà Nội, là những tháng năm đi học tú tài trường Bưởi hay những tháng năm đầu tiên gắn bó với công tác của một người làm nghiên cứu văn hóa.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc tại nhà riêng ở Hà Nội.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc tại nhà riêng ở Hà Nội.

Nhà văn hóa Hữu Ngọc nhớ lại, những năm tháng đầu tiên sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao làm Tổng biên tập tờ “Tia lửa”. Đây là tờ báo tiếng Pháp mà đối tượng bạn đọc chính là đội quân lê dương đang ởâ trung tâm Nam Định. Để công tác tuyên truyền hiệu quả, ông phải hiểu về “bạn đọc” của mình, hiểu về văn hóa của họ và giúp họ hiểu hơn về Việt Nam. Trong đó, văn hóa là phương tiện hiệu quả.

Sau “Tia lửa”, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ làm Giám đốc Nhà xuất bản Ngoại văn, Tổng biên tập của 2 tờ báo đối ngoại khác: tờ báo tiếng Anh và tiếng Pháp “Việt Nam tiến bước”, “Nghiên cứu Việt Nam”, từng là chủ tịch quỹ Thụy Điển – Việt Nam, Đan Mạch – Việt Nam.

Khi đã nhận quyết định nghỉ hưu, ông vẫn không ngừng làm việc. Đến nay, ngoài hàng nghìn bài báo, hàng trăm cuộc nói chuyện để lại nhiều ấn tượng đặc biệt với người nước ngoài về văn hóa Việt Nam, nhà văn hóa Hữu Ngọc còn là tác giả của 34 đầu sách về văn hóa nhiều quốc gia nổi tiếng thế giới, các nước lân cận, về văn hóa Việt Nam, về văn hóa Hà Nội. Nhắc đến ông, bạn đọc yêu thích văn hóa Việt không thể không nhắc đến “Lãng du trong văn hóa Việt Nam”, “Việt Nam: Truyền thống và đổi mới”, “Hà Nội của tôi”, “Hà Nội, bạn là ai” hay “Phác thảo chân dung văn hóa Hà Nội”. Có những cuốn sách là thành quả lao động miệt mài nhiều năm, có những cuốn như “Phác thảo chân dung văn hóa Hà Nội”, ông hoàn thành chỉ trong 3 tháng.

Chia sẻ về điều này, nhà nghiên cứu tuổi bách niên bảo rằng, dù sách được hoàn thành trong thời gian dài hay ngắn thì cũng là thành quả từ rất nhiều năm tháng ông tích lũy kiến thức trước đó. Đấy không chỉ là kiến thức từ sách vở mà còn từ kiến thức thực tế. Vị trí, công việc cho ông có nhiều cơ hội khám phá văn hóa trong và ngoài nước.

Khi nói chuyện hay cầm bút viết, dù là bài báo nhỏ nhất, ông cũng luôn tuân thủ tiêu chí: văn hóa phải được chuyển tải một cách sống động nhất, được xây dựng trên nền tảng chung của kiến thức từ sách vở. Có lẽ, bạn đọc trong và ngoài nước thích sách của ông cũng vì thế. Điển hình là 3 tập sách “Lãng du trong văn hóa Việt”. Với mỗi tập dày trên 1.000 trang, đến nay, sách đã được xuất bản bằng 3 ngôn ngữ gồm tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp. Đây cũng là một trong những cuốn sách văn hóa hiếm hoi từng bán chạy nhất tại Hội sách TP Hồ Chí Minh. Bản tiếng Việt đã tái bản đến 5 lần, vinh dự được trao tặng giải Vàng sách Việt Nam năm 2006. Bản tiếng Anh tái bản 11 lần và bản tiếng Pháp tái bản 6 lần. Cuốn Viet Nam: Tradition and Change (Việt Nam: Truyền thống và đổi mới”) do trường Đại học Ohio (Mỹ) xuất bản và phát hành trên thế giới được Choice – tổ chức giới thiệu những tác phẩm xuất sắc cho hàng trăm thư viện nổi tiếng thế giới ở Mỹ xếp hạng 4 sao.

Với những đóng góp về nghiên cứu, phổ biến văn hóa Việt Nam và thế giới, nhà văn hóa Hữu Ngọc đã vinh dự nhận được rất nhiều giải thưởng. Chỉ riêng dịp ông 100 tuổi, đã có vài trăm bài báo trong nước và nước ngoài viết về ông. Trước khi chúng tôi ra về, ông tặng lại một số bài viết từ nước ngoài được ông trân trọng sao lại.

Ở đó, có bài viết ghi lại những ấn tượng đặc biệt từ các cuộc nói chuyện về văn hóa của ông với người nước ngoài. Có bài viết giới thiệu sách của ông trên đất Mỹ mà nếu đọc, độc giả sẽ hiểu phần nào sức lan tỏa của “thương hiệu” Hữu Ngọc trên thế giới. Trong đó, chỉ riêng cuốn “Việt Nam: Truyền thống và đổi mới” đã nhận được rất nhiều lời khen tặng. Đây cũng là một trong số không nhiều tác phẩm của Việt Nam được giới thiệu trên tạp chí của Choice.

Bài viết có đoạn: “Sự hiểu biết đa dạng của ông về Việt Nam đã đem đến một tri thức có quy củ về đất nước đi từ thời cổ đại, qua thời thực dân đến thời hiện đại, bao gồm từ múa rối làng quê đến tuồng, những chi tiết về lịch sử văn hóa, ngôn ngữ, địa phương và tiểu sử nhân vật...” -   (Choice Reviews, tháng 3-2017).

Ngọc Nguyễn

Các tin khác

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Tiếc những thước phim, những bức ảnh nhuốm màu thời gian trong những kho tư liệu quý giá, nhiều năm qua, chàng trai trẻ của Thủ đô Hà Nội Viên Hồng Quang miệt mài theo đuổi công việc phục dựng tư liệu lịch sử bằng công nghệ số. Hàng nghìn tư liệu được phục chế, số hoá, đăng tải trên mạng xã hội, thu hút đông đảo người trẻ.

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

Bãi biển Soi Sim (Quảng Ninh) vừa trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt trong danh sách Corona Beach 100 năm 2026 - bảng xếp hạng những bãi biển đẹp nhất thế giới. Được ví như “viên ngọc bích tĩnh lặng giữa lòng vịnh Hạ Long”, Soi Sim gây ấn tượng nhờ cảnh quan nguyên sơ, hệ sinh thái được bảo tồn và trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên.

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Trước những tác động mạnh mẽ của không gian mạng đối với đời sống tư tưởng, văn hóa và nhận thức xã hội, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, thù địch mà còn phải chủ động lan tỏa các giá trị tích cực, nhân văn và cách mạng bằng những phương thức phù hợp với thời đại số.

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Trước những thách thức của không gian mạng hiện nay, việc xây dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa, văn học mang tính nhân văn, chân thực trở thành yêu cầu cấp thiết trên mặt trận tư tưởng. Văn học về lực lượng CAND không chỉ phản ánh chân thực cuộc đấu tranh bảo vệ ANTT mà còn góp phần khắc họa hình ảnh người chiến sĩ Công an bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ.

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

Là người đảm nhiệm vai trò cố vấn lịch sử cho series phim về triều Trần của V-Film (thuộc Tập đoàn Vingroup), GS.TS Vũ Minh Giang cho rằng, thời Trần là giai đoạn hội tụ những giá trị tiêu biểu của lịch sử Việt Nam. Ông kỳ vọng, dự án sẽ góp phần lan tỏa tình yêu lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tạo thêm những sản phẩm có giá trị cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, không gian mạng là nơi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh chóng và tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, hành vi của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị, lý luận hay báo chí truyền thống mà đã mở rộng sang mặt trận văn hóa, văn học nghệ thuật.

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Ngày 27/5, Công an TP Hà Nội cho biết, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP Hà Nội vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một đơn vị về hành vi tổ chức cuộc thi "Hoa khôi Di sản quốc gia 2026” khi chưa được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền văn bản chấp thuận.

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

“Chúng ta luôn khẳng định rằng sức mạnh lớn nhất là sức mạnh của nhân dân, sức sáng tạo lớn nhất cũng là sức sáng tạo của nhân dân. Khi hàng triệu câu chuyện tích cực được chia sẻ và lan tỏa đồng thời, chúng ta không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận, nâng cao uy tín quốc gia và chủ động đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam trên môi trường quốc tế”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ nhấn mạnh trong buổi phát động giải thưởng “Việt Nam hạnh phúc – Happy Vietnam 2026".

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Những ngày này, thông tin một loạt “ông lớn” bị khởi tố vì xâm phạm bản quyền vẫn là chủ đề “nóng” trên rất nhiều diễn đàn. Hàng loạt nghệ sĩ nổi tiếng cũng lên tiếng, bày tỏ sự bức xúc vì bị xâm phạm bản quyền thời gian qua. Không ít người bày tỏ kỳ vọng, biện pháp xử lý hình sự sẽ đủ sức răn đe để ngăn chặn vi phạm bản quyền.

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa những triền đồi lộng gió của vùng đất Đơn Dương, nơi mây trắng lững lờ trôi qua những cánh rừng thông xanh thẳm, Samten Hills Dalat hiện lên là một miền an yên giữa đại ngàn Tây Nguyên. Không ồn ào, không xô bồ như nhiều điểm du lịch khác của xứ lạnh, nơi đây mang đến cho du khách cảm giác như đang bước vào một thế giới khác, tĩnh tại, linh thiêng và đầy chất thơ.

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng chật chội và sự phụ thuộc ngày một lớn vào thiết bị điện tử, nhiều gia đình ở Hải Phòng đang tìm đến những không gian trải nghiệm xanh để con trẻ được vận động, khám phá thiên nhiên. Ở Lumora, những đứa trẻ lội bùn bắt cá, tự tay hái rau, chạy chân trần trên cỏ, người lớn tìm lại cảm giác thư thái sau guồng quay công việc.

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.