Loay hoay bàn giao lưới điện hạ áp nông thôn

Bất cập khi mua điện sinh hoạt từ các HTX

Từ nhiều năm nay, gần 500 hộ dân sinh sống tại các thôn 1, 2, 3 xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh) hết sức bức xúc khi phải sống trong cảnh thiếu điện, yếu điện thường xuyên. Vào các giờ cao điểm, nhiều thiết bị thiết yếu như điều hòa, tủ lạnh không hoạt động được, hạ tầng lưới điện hạ áp xuống cấp trầm trọng nhưng không được đầu tư, sửa chữa khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn.

Đặc biệt, trên địa bàn có Di tích lịch sử văn hóa quốc gia Đền Chợ Củi thờ Quan Hoàng Mười, hằng năm diễn ra lễ hội, đón lượng du khách thập phương lớn nhưng nguồn thu từ du lịch không có vì do chất lượng điện chập chờn nên các dịch vụ du lịch như lưu trú, ẩm thực thường xuyên bị gián đoạn.

Nhân dân xã Xuân Hồng chỉ là 1 trong 6 địa phương trên địa bàn toàn tỉnh Hà Tĩnh, đang phải mua điện từ các HTX dịch vụ ngành điện, chất lượng hết sức phập phù. Theo báo cáo của Sở Công thương Hà Tĩnh, hiện nay, trên địa bàn toàn tỉnh có 6 HTX dịch vụ điện nông thôn tổ chức kinh doanh, bán lẻ điện tại địa bàn xã, phường với gần 10.600 khách hàng.

Trong đó, HTX dịch vụ điện Tiền Phương kinh doanh điện tại phường Kỳ Phương, thị xã Kỳ Anh; HTX kinh doanh tổng hợp Thành Tâm kinh doanh điện tại xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên; HTX dịch vụ nông nghiệp Lam Sơn bán điện tại xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân; HTX dịch vụ điện xã Xuân Viên và HTX dịch vụ điện xã Xuân Liên kinh doanh điện tại huyện Nghi Xuân và HTX dịch vụ điện xã Sơn Tây tại huyện Hương Sơn.

Trong quá trình hoạt động, các HTX này đã phát sinh một số tồn tại, hạn chế như không đáp ứng đủ đồng thời 4 điều kiện gồm: có Giấy phép hoạt động điện lực trong lĩnh vực phân phối và bán lẻ điện; có sổ sách kế toán theo quy định; có hợp đồng mua bán điện và công tơ đo đếm điện lắp đặt cho từng hộ sử dụng điện và có phát hành hóa đơn tiền điện theo quy định của Bộ Tài chính cho từng khách hàng sử dụng điện.

Năng lực quản lý hạn chế dẫn đến tổn thất điện năng một số khu vực còn cao, hiệu quả kinh tế trong kinh doanh bán lẻ điện thấp, không có khả năng tích lũy để đầu tư, cải tạo, nâng cấp lưới điện đồng bộ với quy mô lớn; một số khu vực xa trạm biến áp nên chất lượng điện năng không đảm bảo, đặc biệt vào khung giờ cao điểm làm phát sinh phản ánh, kiến nghị của khách hàng về việc bàn giao cho ngành điện quản lý. Một số đơn vị có nguồn vốn vay Ngân hàng Thế giới thuộc Dự án REII nhưng không đảm bảo duy trì tài chính, trả nợ các khoản vay WB đã cam kết với chính quyền địa phương.

Quá trình đó, tỉnh Hà Tĩnh đã có chủ trương bàn giao lưới điện hạ áp nông thôn này về cho ngành điện quản lý và đến nay, đã có 2 đơn vị có hệ thống lưới điện hạ áp được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt bàn giao cho ngành điện vận hành là hệ thống lưới điện xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên do HTX kinh doanh dịch vụ tổng hợp Thành Tâm (HTX Thành Tâm) quản lý và hệ thống điện thôn 1, 2, 3 xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân do HTX dịch vụ nông nghiệp Lam Sơn (HTX Lam Sơn) quản lý.

Ngày 9/8/2024, HTX Tiền Phương cũng đã có đơn xin bàn giao hệ thống lưới điện tại phường Kỳ Phương, thị xã Kỳ Anh cho ngành điện. Quá trình thực hiện công tác giao nhận lưới điện, UBND tỉnh Hà Tĩnh ủy quyền cho các huyện chủ trì, thành lập Hội đồng định giá tài sản và tổ chức thẩm định, lập biên bản thẩm định giá trị còn lại của tài sản lưới điện hạ áp nông thôn bàn giao và xác nhận cơ cấu nguồn vốn đầu tư. Tuy vậy, đến thời điểm hiện tại, công tác bàn giao 2 hệ thống lưới điện nói trên gặp một số khó khăn, vướng mắc, chưa thể hoàn thành.

Nhiều năm loay hoay bàn giao lưới điện bất thành

Cụ thể, đối với hệ thống lưới điện hạ áp thôn 1, 2, 3 xã Xuân Hồng, mặc dù việc bàn giao tài sản đã có quyết định từ ngày 21/9/2021 nhưng quá trình thực hiện các bước bàn giao gặp khó khăn, vướng mắc về xác định thời điểm đầu tư xây dựng. Theo báo cáo của HTX Lam Sơn thì công trình lưới điện hạ áp được đầu tư, xây dựng năm 1983. Tuy nhiên, đơn vị này lại không cung cấp được hồ sơ gốc chứng minh thời điểm đầu tư xây dựng.

Trong khi Tổng Công ty Điện lực miền Bắc cho rằng, để thực hiện bàn giao theo Thông tư liên tịch số 32/2013/TTLTBCT-BTC ngày 4/12/2013, cần bổ sung văn bản xác định thời điểm đầu tư công trình trước ngày 12/2/2009. Để tháo gỡ, cấp uỷ, chính quyền xã Xuân Hồng qua các thời kỳ xác nhận và khẳng định, thời điểm đầu tư là trước năm 2009 và huyện Nghi Xuân cũng đã có báo cáo để Công ty Điện lực Hà Tĩnh rà soát, hoàn thiện hồ sơ tiến hành công tác giao nhận.

Theo Báo cáo của Công ty Điện lực Hà Tĩnh, sau khi rà soát hồ sơ và các điều kiện tiếp nhận, Công ty đã sẵn sàng tiếp nhận lưới điện tại xã Xuân Hồng, tuy nhiên tại buổi làm việc mới đây nhất vào ngày 22/7/2024, HTX Lam Sơn lại có ý kiến đề nghị bàn giao thêm phần tài sản đầu tư bổ sung, nâng cấp, cải tạo từ tháng 12/2023. Điện lực Hà Tĩnh cho rằng, đây là phần tài sản không thuộc phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng tại Thông tư liên tịch số 32/2013/TTLT-BCT-BTC.

Trước đó, vào năm 2023 do lưới điện đã xuống cấp dẫn đến không đảm bảo các yêu cầu về cấp điện cho các hộ dân, thường xuyên xảy ra hiện tượng quá tải, mất điện nhiều lần, gây bức xúc trong dư luận và người dân kéo đến UBND xã yêu cầu phải khắc phục, bàn giao công trình ngay sang ngành điện quản lý, ảnh hưởng đến ANTT của địa phương.

Để ổn định tình hình, chính quyền địa phương và Điện lực Nghi Xuân đã thống nhất trong thời gian đang thực hiện các thủ tục bàn giao, HTX Lam Sơn cần tiếp tục thực hiện đầu tư nâng cấp, cải tạo với khối lượng trị giá khoảng 258 triệu đồng. Nội dung này, Công ty Điện lực Hà Tĩnh cũng đã đồng thuận chủ trương, chỉ đạo Điện lực Nghi Xuân hỗ trợ về kỹ thuật, nhân công để cùng thực hiện. Theo cam kết, phần tài sản này Công ty Điện lực Hà Tĩnh sẽ thực hiện tiếp nhận và hoàn trả vốn theo quy định.

Trong khi đó, đối với hệ thống lưới điện xã Cẩm Nhượng do HTX Thành Tâm quản lý, theo UBND huyện Cẩm Xuyên, nguyên nhân chưa hoàn thành công tác bàn giao được là do giữa bên giao và bên nhận chưa nhất trí với giá trị của đơn vị định giá độc lập đưa ra. Theo đó, Công ty CP đầu tư và định giá An Dương (đơn vị định giá) đã đưa ra tổng giá trị còn lại của tài sản là hơn 6,52 tỷ đồng.

UBND huyện Cẩm Xuyên đã tổ chức buổi làm việc, nhưng phía Công ty Điện lực Hà Tĩnh không có ý kiến bằng văn bản nhất trí hay không nhất trí đối với kết quả trên, còn HTX Thành Tâm cho rằng, sẽ đồng ý với giá của đơn vị định giá đưa ra, nhưng với một số điều kiện đi kèm gồm: HTX sẽ không chịu các khoản thuế, phí, hóa đơn VAT và phải thanh toán cho HTX các hạng mục đầu tư sau ngày 30/4/2022. Đơn vị này cũng yêu cầu khi nào tiền về tài khoản của HTX thì mới bàn giao lưới điện.

Hiện tại, số tiền các hộ dân sử dụng điện còn nợ HTX khoảng 500 triệu đồng, đề nghị Điện lực kết hợp với HTX thu tiền cho HTX. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn yêu cầu sau khi bàn giao lưới điện để tạo điều kiện cho 13 xã viên HTX có việc làm; đồng thời UBND tỉnh và huyện Cẩm Xuyên hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp sang nghề du lịch kết hợp nuôi trồng hải sản và chế biến thủy hải sản.

Trong thời gian vướng mắc chưa thể tiếp tục thực hiện công tác bàn giao, để đảm bảo các điều kiện cấp điện ổn định, an toàn cho nhân dân, HTX Thành Tâm tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống lưới điện với tổng giá trị khoảng 2,674 tỷ đồng. Trước những “yêu sách” này, huyện Cẩm Xuyên cho biết, bên giao đưa ra các đề nghị vượt thẩm quyền, không có phương án xử lý nên huyện cũng chưa có đủ cơ sở để triển khai bước tiếp theo.

Trước những vướng mắc liên quan đến HTX Thành Tâm và phần tài sản phát sinh từ tháng 12/2023 tại HTX Lam Sơn, theo Công ty Điện lực Hà Tĩnh việc thoả thuận này Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang hướng đến việc bàn giao theo Nghị định số 02/2024/NĐ-CP ngày 10/01/2024 của Chính phủ về việc chuyển giao công trình điện là tài sản công sang Tập đoàn Điện lực Việt Nam là bàn giao không hoàn trả vốn, bàn giao 0 đồng.