Cửa sổ văn nghệ

"Lãi suất" của Cái Đẹp

Tính từ thời điểm cuối năm 2002, sau khi Bộ Văn hóa - Thông Tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ký quyết định cho phép các hãng phim tư nhân ra đời, công cuộc mở rộng xã hội hóa của điện ảnh Việt Nam đã đi được chặng đường 10 năm. Trong 10 năm đó, nổi bật lên hai đặc điểm - hai đặc điểm này, khiến cho chúng ta vừa vui vừa buồn!

Đặc điểm thứ nhất: Các hãng phim tư nhân liên tiếp ra đời, nhanh hơn cả nấm mọc sau mưa và đã khẳng định được vị thế nhất định của mình trong lòng người xem. Đặc điểm thứ hai: Các nghệ sĩ điện ảnh vẫn còn biên chế trong các hãng phim Nhà nước, đến 95% quân số đã tự nguyện trở thành những người làm thuê cho các hãng phim tư nhân. Đúng như tạp chí Thế giới Điện ảnh trong số gần đây nhất đã nhận xét vừa ngắn gọn vừa chính xác: "Chất xám chảy đi, nỗi lo còn lại!". Vì sao phải lo và thậm chí là rất buồn nữa? Vấn đề là ở chỗ, người nghệ sĩ phải bắt buộc đi làm thuê, khác hẳn với người nghệ sĩ được sáng tạo các tác phẩm điện ảnh theo những hợp đồng từ chính trái tim mình. Nên đổ lỗi cho ai bây giờ? Theo tôi không ai có lỗi cả! Vì đây là quy luật khắc nghiệt và tất yếu của cơ chế thị trường.

Tuy vậy, thay đổi góc nhìn - chúng ta vẫn có những điều đáng để lạc quan. Từ khi các hãng phim tư nhân xuất hiện, hoạt động của điện ảnh Việt Nam rõ ràng đã khởi sắc hơn, nhộn nhịp hơn ở các cụm rạp chiếu bóng và phong phú hơn, đa dạng hơn ở các khu vực đề tài. Bởi vậy, điện ảnh Việt Nam cho tới giờ phút này vẫn cùng một lúc phải mang cả hai khuôn mặt và bốn con mắt. Hai con mắt của hãng phim tư nhân thì chăm chăm nhìn vào túi người xem - còn hai con mắt của hãng phim Nhà nước thì lại đăm đăm ngóng đợi ở kho bạc Nhà nước. Chính vì thế, các hãng phim tư nhân luôn ở trong tư thế "chủ động tấn công". Sự "tấn công" nhiều lúc quá vội vã và quá cẩu thả, thiếu hẳn sự chuẩn bị cần thiết cho sự ra đời của một tác phẩm hoàn hảo. Còn các hãng phim Nhà nước lại rơi vào thế bị động, kiên nhẫn mai phục nằm chờ. Sự nằm chờ có khi kéo dài vài ba năm, thà cắn chặt răng chịu chết quyết không chịu lộ diện?!

Tuy nhiên, tôi và các bạn vẫn có quyền tiếp tục hy vọng!

Hy vọng vì dù thế nào đi nữa, yếu tố quan trọng nhất của nghệ thuật vẫn là yếu tố con người. Và lãi suất to lớn nhất của màn ảnh vẫn là lãi suất của Cái Đẹp, lãi suất của Tâm Hồn. Các hãng phim Nhà nước và các hãng phim tư nhân của chúng ta đang âm thầm, lặng lẽ tìm nhiều cách xích lại gần nhau và nhìn thẳng vào mắt nhau - để kết thành một khối Nghệ thuật Điện ảnh thống nhất thực sự - một thương hiệu thực sự với hai tiếng gọi yêu dấu và thiêng liêng: PHIM VIỆT!

Để công cuộc xã hội hóa được thực hiện bắt đầu từ gốc, tôi xin đề xuất: Chúng ta cần phải gấp rút đưa chương trình giáo dục "Điện ảnh là gì?" vào ngay trong nhà trường từ các cấp học phổ thông. Bên cạnh các bài thi về môn Văn, môn Toán, môn Lịch sử, môn Địa lý, các em học sinh bắt buộc phải hoàn thành các bài thi "Xem phim và viết cảm nhận về những bộ phim đó".

Các em cần sớm biết rằng: Có những giấc mơ có thể lặp đi lặp lại nhiều lần giống hệt nhau - đó là giấc mơ của một bộ phim đem lại khi phòng chiếu tắt đèn - Giấc mơ của Điện ảnh.

Các em cần sớm biết rằng: Có những bài thơ không cần đọc mà chỉ cần nhìn, những bài thơ đó được làm nên bởi trò chơi của ánh sáng - Đó là Bài thơ của Điện ảnh.

Các em cũng cần sớm biết rằng: Có một thứ ngôn ngữ đôi lúc không cần phiên dịch, nhưng là thứ ngôn ngữ dễ hiểu và phổ cập nhất của loài người - Đó là Ngôn ngữ của Điện ảnh.

Các năng khiếu điện ảnh, tài năng điện ảnh cũng như tình yêu điện ảnh cần phải khơi gợi và đánh thức ngay từ tuổi ấu thơ.

Sau phần "gốc", tôi muốn nói tới phần "ngọn" của công cuộc xã hội hóa. Vấn đề này thuộc về phía các cấp quản lý và lãnh đạo của ngành Điện ảnh. Cần đối xử thật sự bình đẳng và quan tâm sâu sắc hơn nữa tới các hãng phim tư nhân cũng như các hãng phim Nhà nước. Con tàu xã hội hóa của chúng ta đã gần về tới đích. Nó đã bắt đầu tăng tốc độ. Chắc chắn không có một nghệ sĩ điện ảnh nào ở trên con tàu đó lại dại dột và liều mạng nhảy qua cửa sổ, do vậy hai đường ray Nhà nước và Tư nhân vẫn phải nằm song song bên nhau và cần được chăm sóc, bảo vệ, nâng đỡ như nhau. Quyền làm ra những bộ phim cực kỳ ăn khách, nhưng vẫn bảo đảm được tính nghệ thuật và tính tư tưởng là không của riêng ai!

Hoàng Nhuận Cầm

Các tin khác

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.