Tôi nhìn ra sân. Trời âm u, muốn mưa. Tôi bảo mẹ: "Ánh sáng này không ổn lắm mẹ ạ, để mai xem, có nắng chụp mới đẹp". Nhưng mẹ không nghe. "Cứ chụp, đẹp xấu cũng được". Trong lòng mẹ hình như có một quyết tâm nào đó. Mẹ đã có một tấm hình rất đẹp, chụp cách đây gần 15 năm, nhưng lúc nào mẹ cũng nói tấm hình đó trông trẻ quá.
Thì ra, nãy giờ mẹ tìm tấm áo lụa, là muốn mặc nó để chụp ảnh.
Mẹ vào buồng trong, khép cửa, soi vào tấm gương con con để vấn tóc. Không có chỗ thuận tiện để làm điểm tựa cho tấm gương, mẹ phải đặt nó lên đùi, chân co lóng ngóng, rồi chốc chốc, một tay giữ tóc, tay kia mẹ cầm gương lên soi. Chiếc khăn vấn bằng the đen nhưng nhức, tôi nhớ ngày xưa mẹ vẫn dùng nó để vấn tóc mỗi khi có việc trang trọng trong làng như cưới hỏi, hội hè.
75 tuổi, tóc mẹ đã bạc quá nửa và rụng đi rất nhiều, nên việc vấn nó lên rất khó khăn, phải khéo léo, công phu lắm mới được. Mẹ lại bị pankinson, tay thường hơi run rẩy, làm gì cũng khó. Nhưng mẹ biết không ai ngoài chính mẹ có thể vấn được kiểu tóc cổ xưa ấy, nên mẹ lặng lẽ và chậm rãi tự chau chuốt cho mình từng tí một. Còn tôi lặng lẽ quan sát mẹ qua khung cửa sổ.
Có đến chừng mười lăm phút mẹ mới vấn xong mái tóc, trông mẹ phúc hậu hơn nhưng lại già đi hơn. Rất nhiều sợi tóc đã bạc, vì quá ngắn, nên nó không thuận theo chiếc khăn, cứ lòa xòa xuống vành tai và trán mẹ. Mẹ có vẻ không ưng ý lắm, cứ chốc chốc lại đưa tay lên, hết vuốt lại vén, và khẽ lắc đầu.
Cuối cùng thì mái tóc cũng được vấn xong. Mẹ cầm tấm áo lên ngắm nghía, ướm thử vào người. Đến lúc này thì tôi không nén nổi tò mò. Tôi chạy đến bên mẹ: "Mẹ định mặc áo này? Mẹ đã béo lên nhiều rồi, làm sao vừa nữa". "Ừ nhỉ, mà nó cũng rách lỗ chỗ hết cả rồi". Tôi đón tấm áo từ tay mẹ. Quả thật, nó đã rách lỗ chỗ khắp lượt, kiểu vải để lâu ngày "tự cắn". Mẹ như đọc được ý nghĩ của tôi, bảo: "Áo cưới đấy. Hơn năm chục năm rồi còn gì!". Tôi kinh ngạc: "Là áo cưới của mẹ?". "Đúng thế. Chỉ mặc ngày đó, rồi mặc để chụp tấm ảnh kia là lần thứ hai".
Tôi nhớ ngày trước, mẹ thường kể, đám cưới mẹ, "Nhà bố con gánh đến ba gánh gạo, một con lợn, bà nội con may cho mẹ một bộ quần áo, một cái nón, chỉ có vậy". Thì ra, tấm áo ấy là đây... Suốt hơn 50 năm qua, trải bao khốn khó của cuộc sống, với ít nhất ba lần sửa nhà, vài đận nhà bị mối xông nữa, mẹ vẫn giữ được tấm áo như một kỷ vật thiêng liêng.
Năm nay mẹ tròn 75 tuổi, cái tuổi được mừng thọ, và ở làng, người ta tổ chức mừng thọ cho những người cao tuổi vào mỗi mùa xuân. Bây giờ thì tôi hiểu tại sao mẹ lại muốn chụp ảnh. Lại vấn tóc. Lại tiếc nuối ngắm nghía tấm áo và nhắc đi nhắc lại: "Sao lại có thể béo thế này!".
Tôi đáng lẽ có thể mua cho mẹ một tấm áo dài nhung phù hợp với tuổi mẹ bây giờ. Nhưng sao tôi đã quên điều ấy? Mẹ chẳng trách gì. Mẹ lúc nào cũng hiểu mọi chuyện. Bao năm qua, chưa bao giờ tôi than thở với mẹ về cuộc sống riêng, nhưng tôi biết, mẹ hiểu tất cả. Cả đời mẹ, có biết bao nỗi buồn đã phải nén lại. Cả tấm áo cưới, cứ giữ như thế suốt hơn 50 năm, không có cơ hội được mặc lại…
