Tình trạng này kéo dài dễ đã đến 5 năm, kể từ khi vở "Hạnh phúc trên đồi hoa máu", kịch kinh dị đầu tiên diễn ra tại sân khấu Idecaf. Giờ đây, những câu chuyện rùng rợn đã "phủ sóng" trên sân khấu phía Bắc, khi các nghệ sĩ Hà Nội dựng lại vở kịch kinh dị "Quỷ ám", tiền thân từ vở "Quỷ" một thời đã làm xôn xao thị trường kịch TP Hồ Chí Minh. Liệu những chuyện "quỷ" và "ma" có thể trở thành phương thức cứu chữa căn bệnh trầm cảm của sân khấu phía Bắc, nhiều năm qua?
Quá nhiều "bóng ma", "mắt quỷ", "oan hồn"
Trên thực tế, những vở kịch mang yếu tố kinh dị, rùng rợn của sân khấu thị trường ở Tp HCM rất thu hút người xem. Hiện trạng này có thể coi là sự đổi mới sân khấu sau những năm tháng ai ai cũng đều chán ngấy những cảnh hài hước vô duyên, nếu không nói là rẻ tiền, kéo dài hàng chục năm trời. Đó là một trong những lý do để vở kịch mang yếu tố kinh dị đầu tiên "Hạnh phúc trên đồi hoa máu" làm nóng không khí sân khấu ngày đó và có sức hấp dẫn khán giả một cách bất thường. Vở diễn liên tục mấy tháng mà vẫn kín rạp. Đây được coi như một dấu mốc cho loại hình kịch ma quái đang nở rộ hiện nay. Bên cạnh đó, vở "Người vợ ma" của Sân khấu Kịch Phú Nhuận có thời diễn mỗi tuần mấy suất, mà vẫn cháy vé liên tục.
Từ đó, nhiều sàn diễn đua nhau đặt hàng cho các tác giả viết kịch "ma" để diễn kiếm tiền. Nổi lên thời gian này có nhiều vở hút khách không kém như: "Hồn ma báo oán" và "Quỷ" - Sân khấu Kịch Sài Gòn, "Ma rừng" và "Hồn trinh nữ" - Sân khấu Thế Giới Trẻ, "Trăng máu" và "Căn hộ 404" - Sân khấu Kịch Phú Nhuận, rồi nữa: "Quả tim máu", "Tử thi không đầu"... Ít ai ngờ những vở kịch làm rùng rợn người xem như vậy vẫn tiếp tục thu hút khán giả cho mãi đến tận hôm nay. Riêng "Người vợ ma" đang tiến tới con số 1.000 đêm diễn. Thậm chí, còn có kịch mục ăn theo cùng với cái tên "Người vợ ma 2" và cũng đã diễn kéo dài tới hai năm nay. Đó là một sự lạ.
Tuy nhiên, nhìn tổng thể, hầu hết các nghệ sĩ đều phô diễn "tài năng" bằng các yếu tố quái dị trong nhiều vở kịch thực sự yếu kém về nội dung. Kể cả những vở có sức sống kéo dài trong một số năm vẫn để lại nhiều hạt sạn khó nhằn về nội dung. Còn kỹ thuật dàn dựng với mục đích ly kỳ đã làm thị hiếu khán giả trẻ bị hạn chế nhiều, với các yếu tố thấm đẫm cảm giác rùng rợn, độc ác cùng với máu đổ, lệ rơi. Nhiều người xem không hiểu cứ đà này thì rồi không biết "ma", "quỷ" còn làm u tối tâm lý khán giả đến đâu nữa. Nhất là mới đây, nhiều khán giả đã lên tiếng với vở "Tử thi không đầu" của sàn diễn Sài Gòn Phẳng. Khi vở mới diễn được ba suất đã bị khán giả phản ứng gay gắt về những yếu tố kinh dị ma quái rất nhàm chán, cùng với đó là một nội dung yếu kém, sơ sài dẫn đến việc đã phải ngừng diễn. Giải thích sự cố này, NSƯT Trần Ngọc Giầu cho rằng, vở "Tử thi không đầu" sẽ hấp dẫn người xem nếu như nó được chuyển tải dưới dạng một câu chuyện hình sự, theo đúng nội dung tác phẩm. Nhưng, nhà sản xuất lại muốn lái sang hướng kinh dị để thu hút khán giả, trong khi đó thủ pháp quá cũ không tạo sự bất ngờ. Đặc biệt, ông còn đánh giá nhiều diễn viên tỏ ra quá non.
Có người đã nhận định một cách thẳng thắn, rằng hình ảnh đổ vỡ của "Tử thi không đầu" là hồi kết cáo chung của loại hình kịch… hù dọa người xem. Bởi lẽ sự xuất hiện ma quỷ ồ ạt trên sân khấu kịch đã làm mọi người thấy nhàm chán, hơn nữa, với nhiều nội dung nhàn nhạt cùng những tình huống ngẫu nhiên phi lý, bỏ lửng và ý tưởng của nhiều vở diễn không rõ ràng, đã thể hiện sự lúng túng của tác giả và đạo diễn.
Hâm nóng bằng đốm lửa tàn?
Trong khi kịch quái dị ở phương Nam đang trở nên nhàm chán thì việc sân khấu Hà Nội mới đây dựng lại vở "Quỷ ám" của sân khấu TP Hồ Chí Minh có hẳn là chiêu thức mới nhằm hâm nóng không khí lạnh lẽo sân khấu phía Bắc? Hay đó chỉ là sự tập dượt đổi món "Đời cười" hiện đã leo lên tới phận thứ 10, cho dù đã gặp không ít khó khăn của Nhà hát Kịch Tuổi Trẻ?
Với dàn diễn viên hài hùng hậu gồm những tên tuổi quen thuộc như: Công Lý, Quang tèo, Hiệp "gà", Minh Hòa, Hoàng Lan, Hồ Phong… liệu có sức thu hút người xem, khi lần đầu tiên diễn kịch kinh dị? Đạo diễn - NSƯT Trần Ngọc Giầu được Trung tâm Bảo tồn và Phát triển sân khấu Việt Nam mời dàn dựng có hẳn sẽ đem lại hiệu quả như mong muốn? Nhiều người lo bản diễn "Quỷ" của kịch Sài Gòn sẽ chệch "gu" với các nghệ sĩ của nhiều đoàn gom lại. Kiểu đánh "pắc" của nghệ sĩ Hà Nội thật khó nhất quán như trong một đoàn có phong cách riêng. Bên cạnh đó, nội dung vở không có gì đặc sắc mà chỉ trông cậy vào yếu tố kỹ thuật tạo sự ma quái trên sàn diễn, chưa chắc đã thu hút khán giả Thủ đô. Lẽ dĩ nhiên, để kết luận về một vở kịch cần phải để nó trải nghiệm trước công chúng và thời gian, khi ấy mới biết khán giả có đón nhận nó hay không.
Tuy vậy, nếu với mục đích khởi động cho một đời sống mới ở sân khấu Hà Nội thì quả còn nhiều điều phải bàn. Bởi lẽ, trước đây sân khấu Nhà hát Tuổi trẻ đã từng khai thác loại hình kịch kinh dị qua vở "Quỷ nhập tràng" của tác giả Nguyễn Khắc Phục (do đạo diễn Lê Hùng dàn dựng năm 1997). Vậy là, nếu tính theo thời gian, sân khấu phía Bắc đã đi trước nhiều so với kịch thị trường phía Nam về loại hình kịch ma quỷ này.
Nhưng vì sao mọi chuyện không suôn sẻ? Phải chăng khán giả Hà Nội khó tính hay vở diễn mới chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí thuần túy đơn thuần theo kỹ thuật… hù dọa như hiện nay. Mới đây, NSƯT Hồng Vân dẫn đoàn ra Hà Nội diễn hai vở khá ăn khách ở TP Hồ Chí Minh như "Mẹ và hai người tình" và "Nỏ thần"; vậy mà cả hai đêm chỉ bán được vài chục vé. Thật khó tin vì sao khán giả Thủ đô lại khó tính đến thế.
Do đó, không phải thấy khán giả rú lên và rùng mình là đã cho rằng đề tài ma quỷ là đắc địa, là hấp dẫn. Vậy việc các nghệ sĩ Hà Nội dựng lại vở "Quỷ ám" không thể "dẫm theo vết xe đổ" của các đồng nghiệp đi trước và lại càng không thể nhai lại những cọng rơm khô xác, cho dù trên vé đã ghi khuyến cáo: "Trẻ em và những khán giả yếu tim không nên xem vở diễn này". Thiết nghĩ, mỗi tuần vở "Quỷ ám" diễn được một suất là một thử thách không nhỏ với đoàn kịch mới ra đời. Khi tâm sự về vở diễn "Quỷ ám", nghệ sĩ Hoàng Lan, người đóng một vai chính đã bộc bạch: "Sân khấu Hà Nội như không có lối thoát khiến tôi rất buồn, tất cả các nghệ sĩ đều buồn".
Đồng thời, chị cho rằng, "Quỷ ám" không phải là lối đi mới, mà chỉ là sân chơi chung cho nghệ sĩ phía Bắc mà thôi.
Kỳ vọng đừng chỉ là… kỳ dị
Sự mong mỏi sân khấu kịch trở lại thời kỳ hoàng kim không phải là chuyện viễn tưởng nhưng quả là một thử thách lớn đối với các nghệ sĩ hiện đang đối mặt với chuyện cơm áo, gạo tiền. Kịch thị trường theo mô hình xã hội hóa ra đời là một sự tất yếu. Nhưng kèm theo đó là sự lao đao về phương hướng trước mắt, kịch luôn luôn chạy theo thị hiếu thay đổi của người xem; hết bi đến hài, chán sex thì chạy theo ma, theo quỷ, đều vì mưu sinh cả.
Vẫn biết, sân khấu kịch tuy không thể cưỡng lại thực tế, cưỡng lại chuyện mưu sinh và thị hiếu khán giả, nhưng nếu tất cả chỉ như thế thì đó là sự xuống dốc của một nền sân khấu kịch. Sự định hướng với thẩm mỹ cao bao giờ cũng là hướng đi đúng. Nếu người nghệ sĩ kiên trì theo đuổi mục tiêu ấy thì ắt đến lúc, khán giả sẽ là những người bạn đồng hành với họ chứ không còn việc nghệ sĩ phải bươn bả chạy theo những biến động không lành mạnh và bất thường của thị trường nữa
