Khi an ninh trở thành nguồn lực phát triển

An ninh và phát triển: Từ điều kiện đến nguồn lực

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, mối quan hệ giữa an ninh và phát triển được nhìn nhận chủ yếu theo một chiều: an ninh là điều kiện để phát triển. Luận điểm này có cơ sở thực chứng vững chắc. Báo cáo Phát triển Thế giới năm 2011 của Ngân hàng Thế giới về xung đột, an ninh và phát triển nhận định rằng một cuộc nội chiến khiến quốc gia đang phát triển trung bình mất khoảng 30 năm tăng trưởng GDP, và các quốc gia rơi vào khủng hoảng kéo dài có thể tụt hậu hơn 20 điểm phần trăm trong xóa đói giảm nghèo so với các quốc gia ổn định. Không một chiến lược phát triển dài hạn nào có thể thành công trong môi trường chiến tranh, khủng hoảng chính trị hay bất ổn xã hội kéo dài.

Tuy nhiên, bước sang thế kỷ XXI, dưới tác động của kinh tế tri thức, kinh tế số và toàn cầu hóa, một sự chuyển dịch quan trọng đang diễn ra trong bản thân mối quan hệ này: an ninh không còn chỉ là điều kiện nền - an ninh đang trở thành một nguồn lực trực tiếp tạo ra giá trị phát triển.

Sự chuyển dịch này bắt nguồn từ một thực tế mới: những yếu tố quyết định sức cạnh tranh quốc gia trong thế kỷ XXI - dữ liệu, tri thức, niềm tin thị trường, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng quản trị - đều là những "tài sản vô hình" đặc biệt nhạy cảm với các nguy cơ an ninh. Không gian mạng, chuỗi cung ứng số, hạ tầng tài chính kỹ thuật số, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo - tất cả đều vừa là động lực phát triển, vừa là những "mặt trận" mới của bảo vệ an ninh quốc gia. Ở ý nghĩa đó, bảo vệ an ninh ngày nay đồng thời là bảo vệ chính các nguồn lực của phát triển.

Ở chiều ngược lại, môi trường an ninh ổn định đang tạo ra những giá trị phát triển cụ thể và có thể đo lường được: niềm tin của nhà đầu tư, tính liên tục của chính sách, sự giảm thiểu chi phí rủi ro của nền kinh tế. Nghiên cứu thực nghiệm sử dụng bộ dữ liệu Chỉ số rủi ro chính trị Quốc tế (ICRG) của tổ chức PRS Group cho thấy mức giảm rủi ro chính trị tương quan rõ rệt với mức tăng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở các quốc gia đang phát triển - một xu hướng có ý nghĩa thống kê qua nhiều quốc gia và thời kỳ khác nhau.

Như vậy, trong điều kiện mới, an ninh đã vượt ra khỏi vai trò là điều kiện của phát triển để từng bước trở thành một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia. Đó là sự phát triển mới trong nhận thức lý luận - và cũng là cơ sở để nhìn nhận đầy đủ hơn sứ mệnh của lực lượng An ninh nhân dân trong suốt 80 năm qua và trong kỷ nguyên tới.

80 năm lịch sử để đất nước phát triển

Mỗi lực lượng cách mạng đều được lịch sử giao phó một sứ mệnh. Đối với lực lượng An ninh nhân dân, sứ mệnh đó là bảo vệ sự tồn vong của chế độ, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân. Nhưng, nhìn từ chiều dài lịch sử dân tộc, có thể nhận thấy một ý nghĩa sâu sắc hơn: trong mỗi giai đoạn, lực lượng An ninh nhân dân là lực lượng nòng cốt bảo vệ những điều kiện căn bản để đất nước phát triển. Đó chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt 80 năm.

Bảo vệ chính quyền cách mạng - bảo vệ tiền đề đầu tiên của sự phát triển

Chiến công ngày 12/7/1946 không chỉ là một thắng lợi nghiệp vụ. Đó là chiến công bảo vệ sự tồn tại của nhà nước cách mạng đầu tiên trong lịch sử dân tộc - và theo đó, bảo vệ tất cả những gì có thể xây dựng từ nền tảng đó: một nền giáo dục độc lập, một nền kinh tế tự chủ, một tương lai do chính dân tộc ta quyết định. Nếu chính quyền cách mạng không được bảo vệ trong đêm ấy, sẽ không có nền tảng chính trị để tổ chức kháng chiến, kiến quốc và phát triển đất nước sau này.

Bảo vệ kháng chiến - bảo vệ tương lai của dân tộc

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, lực lượng an ninh đảm nhiệm vai trò bảo vệ trung khu thần kinh của cuộc chiến: bảo vệ Đảng, bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo vệ các cơ quan đầu não, bảo vệ hậu phương và đấu tranh làm thất bại hoạt động tình báo, gián điệp của đối phương.

Trong chiến tranh, bảo vệ được cơ quan lãnh đạo là bảo vệ khả năng hoạch định chiến lược. Bảo vệ được hậu phương là bảo vệ nguồn lực của kháng chiến. Bảo vệ được lòng dân là bảo vệ sức mạnh quyết định thắng lợi. Lực lượng An ninh nhân dân trong những năm tháng đó không chỉ bảo vệ an ninh quốc gia - họ bảo vệ quyền được phát triển độc lập của cả một dân tộc.

Bảo vệ ổn định chính trị - bảo vệ điều kiện để đất nước đổi mới và hội nhập

Từ sau đổi mới năm 1986, Việt Nam đồng thời thực hiện 3 nhiệm vụ lớn chưa từng có tiền lệ: Đổi mới kinh tế, mở cửa hội nhập và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều quốc gia thực hiện chuyển đổi tương tự đã rơi vào bất ổn kéo dài. Việt Nam không rơi vào vòng xoáy đó. Trong thành tựu giữ vững ổn định chính trị - xã hội suốt hơn 4 thập niên đổi mới và hội nhập - thành tựu được các tổ chức quốc tế như World Economic Forum và Ngân hàng Thế giới đánh giá cao như một lợi thế cạnh tranh của Việt Nam - có dấu ấn quan trọng và âm thầm của lực lượng An ninh nhân dân.

Bảo vệ các động lực phát triển trong thời đại số

Trong thế kỷ XXI, phạm vi bảo vệ an ninh quốc gia đã mở rộng sâu vào lĩnh vực kinh tế số và công nghệ. Ngày nay, bảo vệ an ninh quốc gia đồng thời là bảo vệ an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu quốc gia, bảo vệ hạ tầng tài chính số, bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ, bảo vệ môi trường đầu tư và kinh doanh, bảo vệ các chương trình phát triển chiến lược của đất nước. Đây không phải là sự mở rộng tùy tiện của khái niệm an ninh - đây là hệ quả tất yếu của quá trình số hóa toàn bộ các động lực phát triển quốc gia.

Từ bảo vệ sự tồn vong đến bảo vệ sự phát triển

Nhìn lại chặng đường 80 năm, có thể nhận thấy một quy luật xuyên suốt: trong chiến tranh, lực lượng An ninh nhân dân bảo vệ sự tồn vong; trong hòa bình, bảo vệ môi trường ổn định để phát triển; trong thời đại số, bảo vệ các nguồn lực, động lực và không gian phát triển của quốc gia. Mục tiêu cao nhất vẫn không thay đổi: bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân. Chỉ có hình thức thực hiện sứ mệnh đó là không ngừng đổi mới theo yêu cầu của lịch sử.

An ninh - nguồn lực chiến lược của phát triển quốc gia

Thực tiễn thế giới và Việt Nam đang cung cấp những minh chứng ngày càng thuyết phục cho luận điểm này. An ninh không chỉ là nền tảng - an ninh đang trực tiếp tạo ra và bảo vệ các nguồn lực phát triển theo những cơ chế cụ thể, có thể quan sát và đo lường được.

An ninh tạo ra niềm tin - nguồn vốn xã hội không thể mua bằng tiền

Trong nền kinh tế hiện đại, niềm tin đang trở thành một loại tư bản đặc biệt. Không có niềm tin sẽ không có đầu tư dài hạn, không có đổi mới sáng tạo, không có sự đồng thuận xã hội cho các cải cách lớn.

Nghiên cứu của nhà kinh tế học Francis Fukuyama ("Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity") chứng minh rằng xã hội có mức độ tin tưởng cao có năng suất lao động và tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn đáng kể so với xã hội có mức độ tin tưởng thấp. Mà niềm tin xã hội, xét đến cùng, chỉ có thể được xây dựng và duy trì trên nền tảng của an ninh, ổn định, kỷ cương và pháp quyền. Mỗi thành quả bảo vệ an ninh quốc gia không chỉ tạo ra sự bình yên cho xã hội - nó còn tích lũy nguồn vốn niềm tin cho phát triển.

An ninh kiến tạo lợi thế cạnh tranh - bài học từ Estonia

Estonia là trường hợp nghiên cứu đặc biệt về mối quan hệ giữa an ninh và phát triển trong thời đại số. Năm 2007, quốc gia Baltic nhỏ bé này hứng chịu một trong những cuộc tấn công mạng phối hợp có tổ chức đầu tiên và lớn nhất nhắm vào một quốc gia - các trang web chính phủ, ngân hàng và truyền thông bị gián đoạn nghiêm trọng trong nhiều tuần.

Phản ứng của Estonia không phải là thu mình lại. Thay vào đó, họ biến thách thức an ninh thành động lực xây dựng hệ thống quản trị số an toàn bậc nhất thế giới. Ngày nay, Estonia là quốc gia tiên phong cho phép cư dân số (e-residency) - hơn 100.000 doanh nhân từ 185 quốc tịch đã đăng ký doanh nghiệp tại Estonia theo mô hình này, mang lại nguồn thu hơn 67 triệu euro mỗi năm mà không cần một doanh nhân nào đặt chân đến lãnh thổ Estonia. An ninh số không chỉ bảo vệ Estonia, nó tạo ra một mô hình kinh doanh quốc gia hoàn toàn mới.

An ninh bảo vệ các nguồn lực chiến lược của tương lai

Cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia trong thế kỷ XXI đang dịch chuyển mạnh mẽ từ cạnh tranh tài nguyên sang cạnh tranh công nghệ, dữ liệu và tri thức. Những gì quyết định vị thế quốc gia trong tương lai là dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ lõi và năng lực đổi mới sáng tạo. Đó đều là những tài sản chiến lược - và cũng là những mục tiêu dễ bị xâm phạm nhất bởi các nguy cơ an ninh mới.

Một quốc gia không bảo vệ được dữ liệu quốc gia khó bảo vệ được chủ quyền số. Một quốc gia không bảo vệ được sở hữu trí tuệ và thành quả nghiên cứu khoa học khó duy trì được lợi thế cạnh tranh dài hạn. Ở ý nghĩa đó, bảo vệ an ninh quốc gia ngày nay đồng thời là bảo vệ các nguồn lực quyết định tương lai của đất nước.

An ninh mở rộng không gian phát triển của đất nước

Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, không gian phát triển của đất nước được mở rộng thông qua các mối quan hệ đối ngoại, liên kết kinh tế và kết nối toàn cầu. Muốn tranh thủ được các nguồn lực quốc tế phải bảo đảm được uy tín và độ tin cậy của quốc gia.

Việt Nam liên tục được các tổ chức quốc tế xếp hạng là một trong những môi trường đầu tư ổn định nhất Đông Nam Á - đây không phải là sự ngẫu nhiên. Đó là kết quả của sự kết hợp giữa chính sách đối ngoại đa phương hóa và nền an ninh chính trị - xã hội được duy trì bền vững. Bởi vậy, công tác bảo vệ an ninh ngày nay không chỉ góp phần giữ gìn môi trường hòa bình mà còn trực tiếp tạo dựng những điều kiện thuận lợi để đất nước mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế quốc tế.

Sứ mệnh mới của lực lượng An ninh nhân dân trong kỷ nguyên phát triển

Lịch sử luôn vận động và phát triển. Cùng với sự phát triển của đất nước, sứ mệnh bảo vệ an ninh quốc gia cũng không ngừng được bổ sung những nội dung mới. Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, sứ mệnh của lực lượng An ninh nhân dân cũng được nâng lên một tầm cao mới: chủ động bảo vệ từ sớm, từ xa các nguồn lực, động lực và không gian phát triển của đất nước.

Một là, bảo vệ việc thực hiện thắng lợi các chủ trương chiến lược của Đảng về phát triển đất nước

Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, dân tộc Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiện thực hóa khát vọng phát triển hùng cường vào giữa thế kỷ XXI. Nhiệm vụ của lực lượng An ninh nhân dân không chỉ là phát hiện và đấu tranh với các hoạt động chống phá mà còn phải chủ động nhận diện các nguy cơ có thể cản trở quá trình triển khai các chiến lược phát triển quốc gia; tham mưu kịp thời với Đảng, Nhà nước những giải pháp nhằm bảo vệ môi trường ổn định để các chủ trương lớn được thực hiện hiệu quả.

Hai là, bảo vệ các nguồn lực chiến lược của quốc gia trong thời đại số

Dữ liệu, tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành những tài sản chiến lược quan trọng không kém các nguồn lực truyền thống. Vì vậy, bảo vệ an ninh quốc gia ngày nay đồng nghĩa với bảo vệ chủ quyền số, bảo vệ dữ liệu quốc gia, bảo vệ hạ tầng chiến lược, bảo vệ thành quả khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường đổi mới sáng tạo - những lĩnh vực mà bất kỳ sự xâm phạm nào cũng có thể gây tổn thất kép: vừa thiệt hại trước mắt, vừa suy giảm năng lực cạnh tranh dài hạn.

Ba là, nâng cao năng lực dự báo và phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa

Môi trường an ninh hiện đại có tính bất định ngày càng cao. Những nguy cơ lớn nhất đối với sự phát triển của đất nước có thể xuất hiện từ những lĩnh vực hoàn toàn mới, với những hình thức chưa từng có tiền lệ. Một lực lượng an ninh hiện đại không chỉ giỏi xử lý các tình huống đã phát sinh mà phải có năng lực dự báo, nhận diện và ngăn chặn nguy cơ ngay từ khi còn ở dạng khả năng. Giá trị lớn nhất của công tác an ninh không nằm ở những vụ việc đã xử lý - mà ở những cuộc khủng hoảng không bao giờ xảy ra vì đã được phòng ngừa từ trước.

Bốn là, kết hợp bảo vệ an ninh với đối ngoại, tạo dựng môi trường hòa bình và mở rộng không gian phát triển

Thông qua hợp tác quốc tế về an ninh, thực thi pháp luật và phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, lực lượng An ninh nhân dân góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và tạo điều kiện thuận lợi để đất nước mở rộng quan hệ hợp tác, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn. Đó chính là hình thức bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong điều kiện mới.

Năm là, xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc trên nền tảng thế trận lòng dân

Suy cho cùng, nguồn sức mạnh lớn nhất của an ninh quốc gia vẫn là Nhân dân. Trong bối cảnh mới, niềm tin xã hội, sự đồng thuận xã hội và khát vọng phát triển của Nhân dân là những nguồn lực đặc biệt của quốc gia. Xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận lòng dân vững chắc không chỉ là yêu cầu của nhiệm vụ bảo vệ an ninh mà còn là điều kiện để huy động sức mạnh tổng hợp cho phát triển đất nước.

Sáu là, xây dựng lực lượng An ninh nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại

Để hoàn thành sứ mệnh mới, phải xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có tư duy chiến lược, trình độ chuyên môn sâu, năng lực làm chủ khoa học công nghệ hiện đại và khả năng thích ứng nhanh với môi trường an ninh đang thay đổi. Cùng với đó là đẩy mạnh hiện đại hóa trang bị, hạ tầng công nghệ và năng lực tác chiến trên không gian mạng - nơi các cuộc chiến của thế kỷ XXI đang ngày càng được quyết định.