Hoạ sĩ Lê Huy Tiếp: Trong họa có phúc

.Ông kể với nụ cười tự trào, rằng mình rất sợ ngáp miệng kể cả khi buồn ngủ, vì đề phòng nếu ngáp là có thể không ngậm miệng lại được. Tưởng chuyện hài hước, hay có ý thâm nho gì, nhưng quả đây là một chuyện rất khủng khiếp của ông, xảy ra từ khi ông ở độ tuổi 15…

Ông gọi mình là "ông đồ Nghệ" khi nhắc đến chuyện đã xin về hưu trước 10 năm theo chế độ. Có thời ông làm đến chức Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật của Hội Mỹ thuật Việt Nam . Ông sợ cái tật thẳng thắn của mình sẽ làm ngứa mắt nhiều người và nguyện dành toàn bộ sức lực còn lại cho giá vẽ. Ông quay lưng với chốn ồn ào bon chen và trở về với ngó sen của bến quê, cùng men say sắc màu và những khát khao sáng tạo. Ông cặm cụi vẽ, chi tiết, tỉ mỉ. Người ta gọi ông với biệt danh Tiếp "dị", bởi lẽ ngoài phong cách hội họa độc đáo, ông còn là một con người có nhiều chuyện cũng dị thường chẳng giống ai.

1.Lê Huy Tiếp kém mắt từ nhỏ. Riêng mắt phải của ông chỉ độ hai phần mười, nên nhìn mọi thứ rất khó khăn. Ngày đêm miệt mài với giá vẽ và đam mê với màu sắc, cậu bé Tiếp đã thuyết phục được ông bố đồng ý cho ra Hà Nội; đồng thời làm hai việc, thi vào trường hội họa và đi khám chữa mắt.

Nhưng vào thời điểm đó (năm 1965), cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta ngày mỗi ngày thêm khốc liệt. Mảnh đất miền Trung là một túi bom khổng lồ của máy bay Mỹ. Chúng chặn đánh ác liệt với âm mưu ngăn chặn sự chi viện của quân dân miền Bắc tiếp sức cho các mặt trận phía Nam . Chính vì thế, cậu bé Tiếp muốn ra Hà Nội phải đi xe đạp và băng qua tuyến lửa hiểm nguy đó. Rủi thay, khi Tiếp đạp xe đến Thanh Hóa thì đúng lúc bom đạn của giặc đã phá nát cung đường. Sợ lỡ dở, Tiếp vác xe trên vai rồi chạy băng qua đoạn đường ác liệt. Bất ngờ một quả bom dội xuống phía sau làm Tiếp ngã vật xuống với nhiều vết thương trên người. Nguy hiểm nhất là có mảnh đạn nhỏ xuyên qua phổi ra phía sau lưng.

Sau khi đã chết lâm sàng tới mấy ngày liền, cậu bé Tiếp mới tỉnh lại và được người nhà đưa thẳng ra bệnh viện Hà Nội cứu chữa. Mọi sự tưởng như tai qua nạn khỏi, ngờ đâu còn một viên bom bi mắc trong hốc xương hàm, không thể mổ lấy ra được, bởi làm thế rất nguy hiểm. Thế là, Tiếp phải sống chung với viên bom bi suốt đời. Từ đó, mỗi lần Tiếp ngáp thì rất đau và rất khó ngậm miệng lại được.

Nhưng mọi đau đớn, thương tật không ngăn cản được tình yêu hội họa của Lê Huy Tiếp. Sau khi tốt nghiệp loại giỏi Trường Cao đẳng Mỹ thuật Công nghiệp, Lê Huy Tiếp được đi du học tại Trường Đại học Mỹ thuật ở Nga. Hàng chục tác phẩm đã ra đời sau khi họa sĩ Lê Huy Tiếp tốt nghiệp trở về, dạy tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Họa sĩ chịu khó tìm tòi một hướng đi mới. Ngay từ lần đầu tiên tham dự Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1975, tức là 10 năm sau cái họa bom đạn đó, với tác phẩm "Cô gái và con chó trắng", họa sĩ Lê Huy Tiếp đã gây sự bất ngờ trong làng hội họa bởi một bút pháp lạ, giàu chất lãng mạn. Thật  không ngờ, một "tai nạn nghề nghiệp" đã ập đến với ông, khi có một quan chức đánh giá bức "Cô gái và con chó trắng" không phù hợp với hoàn cảnh xã hội lúc đó. Thế là tác phẩm của Lê Huy Tiếp ngay lập tức bị gỡ xuống.

Kể đến đây, ông mỉm cười rồi tự trào rằng, âu đó cũng là một lần mình quên ngậm miệng mà lại ngáp to quá, trong một giấc mơ đẹp nên bị sái quai hàm. Một cú đau điếng nhớ đời.

"Cô gái và con chó trắng" - Tranh sơn dầu của Lê Huy Tiếp.
"Cô gái và con chó trắng" - Tranh sơn dầu của Lê Huy Tiếp.

2.Câu chuyện này bắt đầu từ bức "Cô gái và con chó trắng". Các cụ xưa nói đại để "trong họa có phúc" thật đúng với trường hợp Lê Huy Tiếp. Năm 1992, họa sĩ đem bức "Cô gái và con chó trắng" đến Gallery Kim Xuân gửi bán. Ông kể, vào thời điểm này, sau khi bán được không ít tác phẩm, và qua 15 năm mải miết vẽ và thăm dò thì trường, tranh của ông được xếp vào loại có giá, nên ông đặt bán "Cô gái và con chó trắng" với mức tiền khá cao. Ông để lại một bức ảnh chụp tác phẩm để chào hàng cùng những hy vọng một cuộc mưu sinh tốt đẹp hơn cho gia đình. 

Thật là "trời có mắt", ít ngày sau có một người Mỹ (gốc Italia) tên là Frank Marciano, vốn là một nhà sưu tầm tranh có tiếng tìm đến tận nhà Lê Huy Tiếp, đồng ý mua bức "Cô gái và con chó trắng" với giá đã rao bán. Nhưng, kèm theo đó ông ta muốn mua tất cả những tác phẩm còn lại của Lê Huy Tiếp vẽ từ năm 1975 cho đến… 1992.

Cũng trong giai đoạn này, họa sĩ Lê Huy Tiếp được trao giải thưởng cao trong một số cuộc triển lãm mỹ thuật toàn quốc hay của Hội Mỹ thuật Việt Nam . Tính đến nay, ngoài những tác phẩm của Lê Huy Tiếp được Viện Bảo tàng Mỹ thuật mua như các bức "Chiến tranh" và "Miền Trung", thì một số tác phẩm quan trọng nhất, kể cả những bức có tên nằm trong số tranh mà họa sĩ được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007 đều nằm trong tay các nhà sưu tầm trong nước và quốc tế.

Cái sự "thuận" ấy không ngờ lại tạo cho ông một "tai nạn" khác. Đó là khi biết tin nhà sưu tập Frank Marciano sắp phải về nước, Lê Huy Tiếp vội vàng mượn lại những tranh đã bán để bày trong triển lãm cá nhân của mình (năm 1996) - một cuộc triển lãm cá nhân duy nhất, gần như mang tính nội bộ trong Trường Mỹ thuật của Lê Huy Tiếp. Thật trớ trêu, cuộc trưng bày chỉ diễn ra có hai ngày, đạt kỷ lục ngắn nhất cho một cuộc trưng bày tác phẩm của một tác giả nổi tiếng. Bởi lẽ nhà sưu tầm kia chỉ cho họa sĩ mượn lại tác phẩm đúng hai ngày, vì kế hoạch về Mỹ của ông ta đã cận kề.

Tranh của Lê Huy Tiếp dễ bán và đôi khi được bán rất nhanh. Bức tranh "Đợi" nổi tiếng vừa khai mạc triển lãm năm 1997 được vài phút đã có người mua. Thậm chí có không ít bức họa sĩ đang vẽ dở cũng đã có người biết tin, tìm đến đặt mua trước.

Tháng tư vừa qua, họa sĩ Lê Huy Tiếp đã bán nốt bức tranh sơn dầu cuối cùng còn lưu giữ trong gia đình. Đó là tác phẩm "Hà Nội sau trận ném bom 1972". Vậy là bức tranh được họa sĩ treo lâu nhất, 40 năm qua cũng đã cất cánh bay đi.

Nói họa sĩ hiện nay "trắng tay" là vì vậy. Nghĩa là không còn bức sơn dầu nào để treo ở nhà. Cho dù việc bán tranh là do mưu sinh thì đó cũng thật sự là chuyện đáng tiếc, đáng tiếc cho một họa sĩ tầm cỡ như Lê Huy Tiếp. Không có tranh, ắt không thể có một cuộc triển lãm để tổng kết hay đánh dấu một sự nghiệp. Lê Huy Tiếp không thể đi khắp nơi, kể cả ra nước ngoài, thuê mướn lại tác phẩm của mình để trưng bày.

Đã có lúc ông tự an ủi mình, rằng cái đẹp cần để cho mọi người thưởng thức và chiêm ngưỡng, không thể giữ nó làm của riêng mình. Những chia sẻ về nhân tình thế thái, về sự sinh tồn hay tình yêu nhân loại được thể hiện trên hình tượng và màu sắc cần phải trả về con người. Và họa sĩ muốn trao gửi những nỗi niềm thầm kín về tình yêu cuộc sống ấy đến với mọi người, nhất là những người cảm nhận được mọi câu chuyện và ý tưởng từ tranh của mình.

Nói cái sự "trắng tay" của họa sĩ Lê Huy Tiếp có lẽ vẫn chỉ là một cách nói. Bởi sức làm việc của ông còn dồi dào lắm. Ông khởi nghiệp từ cõi chết và cả một đời suy nghĩ về sự hủy diệt, về cái tươi mới và tình yêu con người. Sắc màu đầy chất lửa và thâm trầm, sâu lắng luôn luôn nổi bật trong tranh ông. Họa sĩ vẽ và vẽ… Trong mỗi họa tiết đều ẩn chứa tình đời và nỗi đau nhân thế. Nếu tác phẩm "Cô gái và con chó trắng" thể hiện ở ông một cây bút tài hoa thì đến bức "Đợi", "Ê-va trở về", "Chiến tranh" và "Hòa bình", "Trời và đất", "Thành cổ Quảng Trị"… đã thể hiện ở ông một tác giả có tầm cỡ

Vương Tâm

Các tin khác

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.