Hình tượng rồng ở Hoàng thành Thăng Long

Di sản Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là một phần quan trọng của Cấm thành và Hoàng thành của Kinh đô Thăng Long xưa. Đây là trung tâm quyền lực của các vị vua từ triều đại Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng.

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, Kinh đô Thăng Long thời vàng son chỉ còn lưu lại trong sử sách, hầu như không lưu dấu tích vật chất trên mặt đất. Sau rất nhiều cuộc khai quật, các nhà khảo cổ đã tìm thấy dưới lòng đất khu di tích này hàng triệu di vật, trong đó, rất nhiều hiện vật gắn liền với hình tượng rồng – biểu tượng uy quyền của nhà vua, đồng thời là nguồn cảm hứng cho sáng tác nghệ thuật trên kiến trúc, vật dụng sinh hoạt hoàng cung với những họa tiết và trang trí độc đáo.

9-1.jpg -0
Bảo vật quốc gia - thềm rồng điện Kính Thiên.

Biểu tượng của uy quyền tuyệt đối

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, rồng và những ý nghĩa mang tính biểu tượng đã góp phần tạo nên những giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Năm 1010, vua Lý Thái Tổ  quyết định dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La. Theo truyền thuyết, khi thuyền nhà vua đến nơi thì bỗng có rồng vàng hiện lên trên thuyền ngự. Nhân đó, vua Lý Thái Tổ quyết định đổi tên Đại La thành Thăng Long, có nghĩa là rồng bay lên. Biểu tượng rồng bay vừa mang ý nghĩa khát vọng cao đẹp, vừa phản ánh ý niệm thiêng liêng về cội nguồn Rồng Tiên của người Việt. Đó cũng là ước mơ về nguồn nước, mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Từ đó, Thăng Long trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội quan trọng bậc nhất của quốc gia Đại Việt.

Tại kinh thành Thăng Long, rồng là biểu tượng của sự thiêng liêng, hiện thân cho sức mạnh và uy quyền tuyệt đối của nhà vua. Trải qua mỗi triều đại, hình tượng rồng lại có những thay đổi mạnh mẽ, chứa đựng những sắc thái riêng. Hiện nay, du khách đến tham quan khu di sản Hoàng thành Thăng Long có thể chiêm ngưỡng rất nhiều hiện vật độc đáo của kinh thành Thăng Long xưa, gắn liền với hình tượng này. Nổi bật và dễ thấy nhất có lẽ là 2 bảo vật quốc gia - bộ lan can đá thềm điện Kính Thiên với hai đôi rồng đá trang trí ở bậc thềm lên xuống phía trước và sau nền điện Kính Thiên. Đây được coi là những kiệt tác điêu khắc bằng đá còn sót lại ở Hoàng thành Thăng Long.

9-2.jpg -0
Báu vật Hoàng cung Thăng Long - bát sứ ngự dụng trang trí hình rồng.
9-3.jpg -1
Bảo vật quốc gia - hiện vật đầu rồng thời Trần.

Nhiều tư liệu cho thấy, điện Kính Thiên được xây dựng năm 1428 thời Lê, trên nền Điện Càn Nguyên thời Lý, Điện Thiên An thời Lý -Trần. Đến thời Nguyễn, vua Gia Long cho xây dựng một toà thành mới theo kiểu Vauban, điện Kính Thiên thời Lê vẫn là trung tâm của khu hành cung thời Nguyễn, mặc dù quy mô đã thu hẹp hơn trước. Năm 1841, nhà Nguyễn đổi tên là điện Long Thiên. Năm 1886, người Pháp đã phá tòa điện này để xây dựng Sở chỉ huy pháo binh quân đội Pháp. Hiện nay chỉ còn nền cũ và hai bộ bậc thềm rồng đá. Thềm rồng phía trước điện Kính Thiên được tạo tác năm 1467 thời vua Lê Thánh Tông, từ Đông sang Tây dài 13m, tạo thành 3 lối lên xuống.

Lối chính giữa dành cho vua đi, hai bên dành cho quần thần. Đôi rồng ở giữa được tạo tác theo phong cách tả thực, bằng đá nguyên khối. Rồng dài 5,3m, chân có 5 móng tượng trưng cho vương quyền. Hai bên là rồng cách điệu vân mây, biểu tượng cho vũ trụ và trời đất. Thềm rồng phía sau điện được tạo tác khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII. Thân rồng dài 3,4m, chân có 5 móng như thềm rồng phía trước. Hai bên thành bậc trang trí hoa sen, uyên ương, sóng nước, mây lửa, đao mác, cá hóa rồng rất trau chuốt, tinh xảo. Đây là những di vật vô cùng quý giá, biểu tượng cho sức sống mãnh liệt, trường tồn của văn hóa dân tộc Việt Nam.

Những dấu ấn độc đáo trong kiến trúc và đời sống Hoàng cung

Tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di sản Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội cũng cho thấy, các đợt khai quật khảo cổ thời gian qua đã cho nhiều kết quả thú vị về hình tượng rồng trên trang trí kiến trúc Hoàng thành Thăng Long. Cụ thể, các loại gạch dẹt, gạch thông gió hình chữ nhật có in nổi hình rồng hoặc gạch ốp tường, gạch hai mặt trang trí rồng có kích thước, màu sắc và độ dày mỏng khác nhau. Thời Lý xuất hiện loại ngói úp nóc tạo theo hình khối lá đề, đặc biệt ngói ống lợp diềm mái kiến trúc trang trí hình rồng uốn lượn được tạo tác theo hình khối lá đề. Sang thời Lê, nhiều loại ngói ống, ngói trích thủy, ngói men vàng, men xanh lục được trang trí hình tượng rồng với chân 5 móng hoặc gắn vảy rồng nhấp nhô như sóng nước.

Trong khu di tích, các nhà khảo cổ học cũng tìm thấy các phiến đá làm thành bậc hay lan can của nhiều công trình kiến trúc có chạm khảm hình đầu rồng hoặc phần thân rồng rất tinh tế. Tượng đầu rồng làm bằng đất nung với kích thước khá lớn còn được sử dụng để trang trí trên đầu hồi (góc mái) trong mối tương quan với phượng trong nhiều công trình kiến trúc. Đặc biệt, hiện vật đầu rồng thời Trần đã được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là hiện vật nguyên gốc, là khối tượng tròn, cao 60cm và là một bộ phận quan trọng trong bộ sưu tập trang trí trên bộ mái kiến trúc truyền thống nói chung, kiến trúc thời Lý, Trần nói riêng.

9-4.jpg -0
Tượng đầu rồng thời Lê.

Các đợt khai quật khảo cổ những năm qua cũng cho thấy, một số lượng lớn đồ gốm có trang trí họa tiết hình rồng được phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long. Đa số những hiện vật này là những đồ dùng sinh hoạt của hoàng cung như bình, vò, bát, đĩa, chậu, âu, nắp với những dòng men trắng, men ngọc, men xanh lục, men vàng, men hoa nâu. Trong hàng triệu hiện vật được tìm thấy có rất nhiều loại đồ gốm sứ được sản xuất ở trình độ rất cao với họa tiết trang trí tinh xảo.

Trong số các hiện vật gốm trang trí họa tiết hình rồng được bảo quản tại khu di sản Hoàng thành, hiện có 2 bảo vật quốc gia. Trong  đó, sưu tập bát, đĩa gốm hoa lam ngự dụng thời Lê sơ - hiện vật độc bản, có giá trị đặc biệt về lịch sử, về văn hóa gắn với di tích khảo cổ học Hoàng thành Thăng Long, với kỹ thuật chế tác gốm men lam ở trình độ cao, nhiệt độ nung cao, nung đơn chiếc, hoa văn tỉ mỉ và tinh xảo, cho thấy trình độ và thẩm mỹ của thợ gốm tài hoa. Hai bát sứ ngự dụng rất mỏng, trang trí hình rồng, ánh sáng có thể xuyên qua.

Nhiều chuyên gia nhận định, các hiện vật này đã cho thấy đẳng cấp và trình độ kỹ thuật sản xuất gốm sứ đích thực của Việt Nam trong lịch sử. Đây được coi là báu vật của Hoàng cung Thăng Long, qua đó khẳng định về trình độ công nghệ chế tác, về vẻ đẹp đỉnh cao và sang quý của những đồ sứ ngự dụng đích thực của các vua nhà Lê sơ do lò quan Thăng Long tạo tác…

Hoa Nguyễn

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.