Đủ cơ sở để phục dựng điện Kính Thiên
Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội Nguyễn Thanh Quang, hơn 20 năm nghiên cứu, khảo cổ học và bảo tồn, phát huy giá trị Di sản Hoàng thành Thăng Long đã từng bước làm sáng rõ cấu trúc, không gian và vai trò của khu vực trung tâm quyền lực kinh đô Thăng Long - Đại Việt qua các thời kỳ lịch sử.
Tại Kỳ họp lần thứ 48 năm 2026, Ủy ban Di sản Thế giới đã ghi nhận và thông qua định hướng về bảo tồn, chỉnh trang, tôn tạo và phát huy giá trị trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long đến năm 2035. Đây là quyết định có giá trị pháp lý quốc tế cao nhất, cho phép phục dựng hoàn chỉnh Chính điện Kính Thiên và Ngự đạo – một việc chưa từng có tiền lệ đối với các di sản hoàng cung vốn rất khắt khe về tính xác thực.
Sau hơn 15 năm nghiên cứu chuyên sâu, trên cơ sở kết hợp tư liệu chính sử, bản đồ cổ, kết quả khảo cổ học, nghiên cứu kiến trúc và nghi lễ cung đình, các nhà khoa học trong nước và chuyên gia quốc tế từng bước thống nhất nhận thức: Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm ở trung tâm Cấm thành, là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, biểu trưng cho quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII.
Điện Kính Thiên được phục dựng không chỉ là câu chuyện về một công trình kiến trúc, mà còn là sự tiếp nối một biểu tượng lịch sử về quyền lực quốc gia, văn hóa và văn minh Đại Việt. Đây là trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ, tôn vinh và trao truyền những giá trị đặc biệt của di sản cho các thế hệ mai sau, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của nhân dân và đóng góp vào việc bảo vệ, phát huy di sản văn hóa của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
Đồng quan điểm trên, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khẳng định, sau một quá trình chuẩn bị lâu dài, chúng ta có thể tự tin làm phục dựng điện Kính Thiên. Sự thống nhất giữa phát hiện khảo cổ học và tư liệu thư tịch đã tạo đủ cơ sở để làm được điều này.
Theo GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, điện Kính Thiên thời Lê có 9 gian. Những dấu tích khai quật khảo cổ học cũng cho phép phân biệt công trình với các kiến trúc của những thời kỳ trước. Đến năm 1841-1842, điện Kính Thiên đổi tên thành điện Long Thiên. Ông cũng cho rằng nếu phục dựng được điện Kính Thiên thì đây sẽ là kỳ tích.
Phục dựng phải đi cùng bảo tồn và cần phải có quyết tâm cao nhất
GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hoá quốc gia cho rằng, việc phục dựng điện Kính Thiên dựa trên 4 luận cứ.
Thứ nhất, chúng ta đã dày công nghiên cứu các nguồn tư liệu lịch sử trong nước và quốc tế. Trước đây, GS Phan Huy Lê, GS Lê Văn Lan, GS Nguyễn Quang Ngọc và nhiều nhà nghiên cứu khác nữa đã dày công sưu tầm, nghiên cứu các hình thái kiến trúc, cấu trúc tổng thể của Hoàng thành Thăng Long xưa qua các thời đại. Đến nay Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội đã có bộ tư liệu rất đầy đủ và dày dặn.
Thứ 2 là cơ sở về khảo cổ học. Thông qua các nghiên cứu khảo cổ học đã làm rõ hình thái kiến trúc, quy mô, cấu trúc của điện Kính Thiên và các dấu tích liên quan. Hệ thống di vật được phát hiện cũng đã cho thấy được đời sống xã hội của Thăng Long xưa qua các thời kỳ lịch sử.
Thứ 3 là chúng ta đã có những công trình nghiên cứu so sánh giữa điện Kính Thiên, kiến trúc của Hoàng thành Thăng Long với các công trình kiến trúc được bảo tồn ở trong nước và một số quốc gia, từ đó thấy được giá trị sáng tạo, bản sắc riêng có, độc đáo của kiến trúc cổ Việt Nam, đặc biệt là kiến trúc của Hoàng thành Thăng Long.
Cuối cùng là cơ sở pháp lý và những quy định quốc tế về bảo tồn di sản. Theo GS.TS Nguyễn Văn Kim, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội đã dựa trên các tiêu chí khoa học, những luận cứ vững chắc của UNESCO; kết quả so sánh về độ tin cậy đạt tỷ lệ rất cao, từ 74-75%.
Tuy nhiên, bên cạnh sự tự tin về cơ sở khoa học, các chuyên gia đều nhấn mạnh yêu cầu thận trọng. Đây là công trình nằm trong một di sản đặc biệt quan trọng, nơi mỗi dấu tích còn lại đều có giá trị đối với việc nhận diện lịch sử.
Theo GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính, việc phục dựng điện Kính Thiên là câu chuyện đụng chạm vào di tích quan trọng bậc nhất của di sản văn hóa vật chất nên càng phải cẩn trọng, chính xác, để thế hệ hôm nay và mai sau thấy được dấu ấn đích thực của công trình kiến trúc chính thống, đồng thời đảm bảo không khép lại cơ hội nghiên cứu tiếp theo.
Nhận định điện Kính Thiên không chỉ là một công trình kỹ thuật mà còn là không gian kiến trúc kết hợp giữa kỹ thuật, nghệ thuật và sáng tạo, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề nghị, bên cạnh những tư liệu kỹ thuật đã khá rõ, cần tiếp tục nghiên cứu về không gian và nghệ thuật kiến trúc để việc phục dựng đạt độ chính xác cao.
TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu tư liệu để hoàn trả không gian của Điện Kính Thiên, từ cấu trúc xung quanh đến cây cối. Hiện nay, cây xanh trong khu vực này như xà cừ, sấu là cây nhập ngoại, không phải cây truyền thống của Việt Nam xưa, càng chưa nói đến cây trong cung đình. Việc phục dựng cần được đặt trong tổng thể không gian Điện Kính Thiên chứ không chỉ dừng ở việc dựng lại một công trình kiến trúc.
Theo các nhà khoa học, những cơ sở ngày càng được củng cố đang mở ra cơ hội để Điện Kính Thiên trở lại trong không gian văn hóa Thăng Long. Nhưng phía trước vẫn là một nhiệm vụ lớn, đòi hỏi sự kết hợp giữa quyết tâm, khoa học và sự thận trọng trong từng bước đi. Nói theo cách của TS Nguyễn Văn Sơn là nếu không có quyết tâm cao nhất thì không phục dựng được điện Kính Thiên.
