Năm 1992, nghe bạn bè xấu rủ rê, lại đang lúc khó khăn về kinh tế, áp lực đủ bề nhưng mong muốn có tiền, giàu “xổi”, ông Nguyễn Xuân Bàn tham gia vào đường dây mua bán trái phép ma tuý và bị bắt, sau đó đã bị TAND TP Hồ Chí Minh tuyên án tử hình. Những tưởng cuộc đời sẽ chấm dứt ở đó, người đàn ông sinh năm 1956 chỉ biết tuyệt vọng chờ mong một “phép màu” đến với mình.
Và rồi phép màu không tưởng ấy cũng đến với người tử tù khi căn cứ vào các tình tiết của vụ án và hoàn cảnh gia đình khó khăn của ông chỉ còn một mẹ già, con nhỏ, Chủ tịch nước đã tha tội chết, giảm án xuống tù chung thân. Lúc này ông đã nghĩ: “cơ hội chỉ đến một lần và đó chính là ngày này nên ông phải quyết tâm làm lại cuộc đời một lần nữa”.
Thoát cái chết trong gang tấc, trong thời gian thụ án tại trại giam, phạm nhân Nguyễn Xuân Bàn đã tích cực lao động, cải tạo, lập nhiều thành tích và là một trong những phạm nhân điển hình cho sự cần cù, chịu khó cho nhiều phạm nhân khác học theo. Năm 2007, một năm đánh dấu mốc quan trọng đối với cuộc đời ông, sau 15 năm thụ án, niềm vui vỡ oà khi ông được đặc xá tha tù trước thời hạn.
Ngày trở về… được sự quan tâm của lãnh đạo chính quyền các cấp, đặc biệt là lực lượng Công an xã tạo điều kiện, khi trở về địa phương ông Nguyễn Xuân Bàn đã được làm lại hộ khẩu và chứng minh nhân dân. Ông còn được Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Tông Lạnh hỗ trợ cho vay vốn của Ngân hàng chính sách xã hội dành cho hộ nghèo với số tiền 30 triệu đồng để phát triển kinh tế gia đình.
Trao đổi với nhóm PV, ông Nguyễn Xuân Bàn chia sẻ: “Từ 30 triệu được vay, tôi đã sử dụng để ươm một số cây giống chủ yếu là cây cà phê, vì lúc bấy giờ cây cà phê đang thịnh hành trên đất Sơn La, sau đó tôi không làm đơn thuần về cây cà phê nữa mà mở rộng diện tích để làm nhiều loại cây trồng rừng khác như cầy thông, cây lát, cây bạch đàn… theo nhu cầu của thị trường, tôi cũng tạo công ăn việc làm cho 8 người dân trên địa bàn với thu nhập mỗi người 5 triệu đồng/ tháng. 5 năm trở lại đây, mỗi năm trừ các chi phí đầu tư đi, thu nhập của tôi cũng được từ 150 đến 200 triệu đồng”.
Qua quá trình tái hòa nhập cộng đồng ông Bàn cũng hăng hái tham gia các phong trào của địa phương. Ông được nhân dân tín nhiệm bầu làm Trưởng Ban công tác mặt trận của thôn, rồi sau đó là làm Trưởng Ban quản lý chợ xã Tông Lạnh và Hội trưởng Hội phụ huynh ba trường từ cấp một tiểu học đến cấp hai, cấp ba. Dù phải kiêm nhiệm rất nhiều công việc nhưng ông luôn tâm niệm: biết là nhiều việc rất là mệt, là bận nhưng cũng chính cái mệt cái bận đấy đã mang lại hạnh phúc cho đời.
Ông Quàng Văn Nga, tổ trưởng Thôn 1, xã Tông Lạnh, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La cho biết: “Đồng chí Nguyễn Xuân Bàn sau khi được đặc xá trở về địa phương, luôn chấp hành tốt các quy ước, hương ước của thôn và cũng là một trong những thành viên của tổ liên gia tự quản để tham gia phong trào toàn dân bảo vệ An ninh Tổ quốc, luôn luôn chấp hành gương mẫu đầu tàu để bà con trong thôn một học tập và noi theo”.
Còn đối với lực lượng Công an xã, ông Nguyễn Xuân Bàn chính là một trong những điển hình cho sự cố gắng, nỗ lực mà rất nhiều người cần học hỏi. Đại úy Vũ Hoàng Ngọc, Trưởng Công an xã Tông Lạnh, huyện Thuận Châu chia sẻ: “Chúng tôi đánh giá công dân Nguyễn Xuân Bàn sau khi hoàn lương là một công dân tốt, ngoài phát triển kinh tế gia đình, ông còn tích cực tham gia các hoạt động Phong trào toàn dân bảo vệ An ninh Tổ quốc. Bên cạnh đó, ông còn vận động gia đình người thân cũng như hàng xóm láng giềng làm tốt công tác ANTT tại địa phương”.
Có được kết quả ngày hôm nay, một phần là do chính “người tử tù ấy” đã không ngừng nỗ lực, cố gắng làm lại cuộc đời, một phần do gia đình luôn sát cánh ở bên động viên, yêu thương, chia sẻ với ông từ những ngày gian khó nhất.
Nhìn lại cuộc đời mình với những ngày tháng tăm tối tưởng không còn lối thoát, ông cũng gửi lời nhắn nhủ tới tất cả các anh chị em phạm nhân hiện nay đang chấp hành án phạt tù tại các trại giam nhận rõ tội lỗi và cố gắng phục thiện, hướng thiện yên tâm cải tạo, chấp hành tốt nội quy, quy chế trại giam để được hưởng chính sách khoan hồng nhân đạo của Đảng và Nhà nước sớm trở về với gia đình và xã hội “làm lại cuộc đời không bao giờ là muộn”.
