Trả lời chất vấn tại Quốc hội ngày 12/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, để làm chủ công nghệ lõi, cần có chiến lược tiếp cận phù hợp với từng nhóm công nghệ. Với những công nghệ có thể áp dụng ngay thì triển khai trước; những công nghệ đòi hỏi thời gian dài cần chia thành từng nhóm vấn đề để tập trung nghiên cứu, giải quyết.
Nghị quyết 57 tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển khoa học, công nghệ
Cuối buổi sáng 12/11 và chiều cùng ngày, dưới sự điều hành của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội về những vấn đề liên quan đến khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
Trước khi trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân báo cáo 3 vấn đề trọng tâm. Trong đó, nhấn mạnh Nghị quyết 57 đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và mô hình phát triển mới.
Sau gần 2 năm triển khai, Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực: Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 xếp thứ 43/139 quốc gia, đứng thứ ba ASEAN; phê duyệt 11 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6,6 nghìn tỷ đồng; từng bước làm chủ một số công nghệ lõi trong lĩnh vực 5G, robot, UAV, camera AI, vaccine...
Hạ tầng số tiếp tục được mở rộng, tốc độ Internet di động tăng 50 bậc, lên hạng 8 thế giới; mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Cơ bản 100% thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Doanh thu công nghiệp công nghệ số 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%.
Trong chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, Việt Nam đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, danh mục 79 nền tảng dùng chung; nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trọng yếu được đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Chỉ số AI toàn cầu tăng 18 bậc; Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ ba ASEAN về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế như giải ngân đến ngày 30/10/2026 mới đạt 42,12% dự toán; thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước còn lúng túng; một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm. Công tác xây dựng dữ liệu chưa đồng bộ, cán bộ cấp xã còn phải sử dụng nhiều phần mềm, người dân phải cung cấp lại thông tin; năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.
Làm chủ công nghệ lõi cần có lộ trình và cách tiếp cận phù hợp
Chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ) đặt vấn đề về việc làm chủ công nghệ lõi liên quan đến UAV, robot và các lĩnh vực khác. Đại biểu đề nghị làm rõ công nghệ lõi ở đây là gì, Việt Nam đã nghiên cứu, làm chủ được những công nghệ, vật liệu nào. Theo đại biểu, nếu không có nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ vật liệu thì khó có thể phát triển bền vững. Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng cho biết định hướng quản lý nhà nước về nghiên cứu công nghệ lõi.
Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Chính trị đã ban hành thông báo kết luận về phát triển ngành công nghệ vật liệu; đồng thời phân tích để làm chủ công nghệ lõi cần xác định rõ từng giai đoạn, từng công đoạn. Đơn cử, đối với chip 5G, Việt Nam có thể làm chủ khâu thiết kế, nhưng để tạo ra con chip vẫn phải chuyển ra nước ngoài. Trong quy trình sản xuất một sản phẩm công nghệ chiến lược có nhiều công đoạn, một số công đoạn chúng ta đã làm chủ, như thiết kế chip bán dẫn, nhưng khâu chế tạo còn liên quan đến vật liệu và nhiều yếu tố khác.
Về chiến lược của Bộ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ chia thành 2 nhóm tiếp cận.
Nhóm thứ nhất là những công nghệ chiến lược có thể áp dụng ngay thì tiến hành triển khai ngay. Ví dụ, đối với công nghệ vaccine, có thể chuyển giao công nghệ từ nước ngoài về sản xuất trong nước, đây là cách tiếp cận có thể đóng góp ngay cho sự phát triển của đất nước.
Nhóm thứ hai là những công nghệ đòi hỏi thời gian dài, không thể triển khai ngay, đơn cử như UAV. Đây là hệ thống tích hợp nhiều loại công nghệ, trong đó có chip bán dẫn (để thu, phát tần số), chip điều khiển, cơ khí, khoa học vật liệu, công nghệ vật liệu và nhiều lĩnh vực khác.
Đối với những bài toán công nghệ dài hạn này, cần chia thành từng nhóm vấn đề và đặt hàng từng nhóm để giải quyết, chứ không thể cùng một lúc triển khai đồng thời quá nhiều công nghệ. Đây là định hướng Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thực hiện trong thời gian tới.
Khắc phục tình trạng người dân phải cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu
Chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đại biểu Nguyễn Quang Huy (đoàn Hưng Yên) đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ trong việc bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được tái sử dụng; đồng thời đặt vấn đề về cơ chế buộc các cơ quan chấm dứt yêu cầu người dân kê khai, nộp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, trong xây dựng dữ liệu hiện nay có một số khó khăn. Thứ nhất, trong một thời gian dài, dữ liệu được lưu trữ ở nhiều nơi, nhiều đơn vị khác nhau, nên việc đồng bộ, xây dựng lại cơ sở dữ liệu mới đòi hỏi phải có thời gian.
Thứ hai, định mức, chi phí tính toán để xây dựng từng loại dữ liệu cũng khác nhau. Không phải một trang giấy được quét (scan) là có định mức giống nhau, mà độ phức tạp của trang giấy sẽ dẫn đến các định mức khác nhau. Thứ ba, nhân lực phục vụ xây dựng dữ liệu còn rất hạn chế. Đây là 3 nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm trễ trong xây dựng hệ thống dữ liệu.
Đối với tình trạng người dân phải đến làm thủ tục hành chính nhiều lần, cán bộ cấp xã phải đôn đốc nhiều, Bộ trưởng cho rằng có 5 nguyên nhân. Thứ nhất, phần mềm chưa kết nối đồng bộ. Thứ hai, quy trình, biểu mẫu phần mềm chưa được điều chỉnh thống nhất. Thứ ba, dữ liệu chưa đầy đủ. Thứ tư, thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu. Thứ năm là yếu tố con người, một bộ phận người dân còn hạn chế về năng lực tiếp cận công nghệ số, đặc biệt ở một số nơi, cán bộ cấp xã cũng còn hạn chế về năng lực tiếp cận.
Về giải pháp, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, đồng thời quyết liệt triển khai thực hiện. Bộ trưởng nêu ví dụ, Bộ đang tích cực xuống một số xã ở các địa phương, thống kê được 29 bài toán nhỏ mà cán bộ cấp xã đang gặp phải. Bộ đang hình thành lời giải để hướng dẫn từng cán bộ cấp xã ở những địa bàn này. Sau khi hoàn thành hướng dẫn sẽ tổng quát hóa để có thể nhân rộng.
Bên cạnh đó, ngành Khoa học và Công nghệ tiếp tục xuống cấp xã để lắng nghe hằng tuần, hằng ngày cán bộ cấp xã làm chuyển đổi số phải thực hiện những công việc gì, lập những báo cáo nào. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ tích hợp và xây dựng hệ thống bài giải để cập nhật kiến thức, giúp cán bộ cấp xã tiếp cận và nâng cao kỹ năng. Đây là những giải pháp Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai.
Trả lời thêm về nội dung này, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh nguyên tắc khai một lần, sử dụng nhiều lần; đã có dữ liệu thì không được yêu cầu cung cấp thêm; dữ liệu phải được chia sẻ, dùng chung.
“Các nguyên tắc quản lý dữ liệu là bảo đảm tính chính xác và toàn vẹn của dữ liệu; bảo mật và an toàn; minh bạch và kiểm toán. Mọi hoạt động xử lý, thay đổi dữ liệu đều phải được ghi lại, đồng thời bảo đảm tiêu chuẩn ‘đúng, đủ, sạch, sống’, thống nhất, dùng chung”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Lo ngại học sinh phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo
Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) nêu thực trạng học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh để giải bài tập, làm giảm cơ hội phát triển tư duy và có nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết những giải pháp cụ thể để chỉ đạo các đơn vị chức năng phối hợp với các nhà cung cấp dịch vụ AI, bảo đảm học sinh vừa khai thác được lợi ích của công nghệ, vừa không bị phụ thuộc vào AI. Bên cạnh đó, đại biểu cũng đặt câu hỏi về giải pháp hỗ trợ điện thoại thông minh cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chia sẻ, bản thân từng là nhà giáo và vẫn thường xuyên sử dụng bảng, phấn trong giảng dạy. Theo Bộ trưởng, việc quá lạm dụng công nghệ trong học tập là không tốt. Hiện nay, Bộ đang tiến hành phân loại các mức độ rủi ro của AI, đồng thời xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng công nghệ này.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ quan điểm cá nhân, không phải trên cương vị Bộ trưởng, đồng tình với việc một số quốc gia đang hạn chế sử dụng AI trong học đường.
Liên quan đến chương trình hỗ trợ thiết bị thông minh cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, Bộ trưởng cho biết chương trình đã được triển khai nhưng vẫn gặp một số khó khăn. Theo Bộ trưởng, hoạt động hỗ trợ hiện do doanh nghiệp thực hiện. Tuy nhiên, nếu chỉ giao cho các doanh nghiệp viễn thông thì sẽ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, Bộ đã đề xuất để các địa phương cùng tham gia triển khai.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, thời gian tới, Bộ mong muốn tham mưu Chính phủ tăng cường sự phối hợp của chính quyền cấp xã, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa, trong việc triển khai hỗ trợ thiết bị thông minh cho người dân.
Hơn 30 triệu chữ ký số được cấp nhưng hiệu quả sử dụng chưa cao
Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) cho biết, việc phổ cập chữ ký số cho người dân và doanh nghiệp đã được các địa phương triển khai khẩn trương. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người được cấp chữ ký số nhưng chưa biết sử dụng vào công việc gì, cách sử dụng ra sao và trong trường hợp nào có thể thay thế chữ ký trực tiếp trên văn bản giấy.
Bên cạnh đó, tâm lý e ngại về an toàn, bảo mật và trách nhiệm pháp lý khi thực hiện giao dịch điện tử vẫn là vấn đề được người dân, doanh nghiệp quan tâm. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp chuẩn hóa, đơn giản hóa quy trình sử dụng, nâng cao nhận thức và bảo đảm an toàn pháp lý, qua đó đưa chữ ký số trở thành công cụ quen thuộc trong các giao dịch hằng ngày.
Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, chữ ký số là công cụ quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, góp phần xác thực các giao dịch điện tử và thúc đẩy sự tham gia của người dân trên môi trường số.
Theo Bộ trưởng, Việt Nam hiện có hơn 30 triệu chữ ký số. Tuy nhiên, đây mới là kết quả xét về số lượng được cấp, còn hiệu quả sử dụng thực tế vẫn cần được quan tâm. Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết hiện chưa có thống kê cụ thể về số lượng giao dịch thực sự sử dụng chữ ký số, đồng thời thừa nhận việc ứng dụng công cụ này trong thực tế còn chưa phổ biến.
Một trong những nguyên nhân được Bộ trưởng chỉ ra là sự thiếu đồng bộ trong việc chấp nhận chữ ký số giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp. Nếu các bộ, ngành và doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận chữ ký số của công dân trong các giao dịch thì việc mở rộng số lượng chữ ký số được cấp cũng chưa thể phát huy đầy đủ giá trị.
Về giải pháp, Bộ trưởng cho biết, trước hết cần rà soát, điều chỉnh các quy trình, thủ tục ngay trong nội bộ Bộ Khoa học và Công nghệ để tăng cường sử dụng chữ ký số. Đơn cử, các nhà khoa học có thể sử dụng chữ ký số khi nộp hồ sơ đề tài nghiên cứu. Đây là một trong những cách thúc đẩy ứng dụng chữ ký số trong thực tiễn. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành và doanh nghiệp mở rộng việc chấp nhận chữ ký số của người dân, đặc biệt trong các giao dịch điện tử.
Giải pháp tiếp theo là đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách và hướng dẫn sử dụng. Bộ trưởng nhìn nhận, nhiều chính sách, quy định pháp luật đã được ban hành nhưng chưa thực sự đến được với người dân do hạn chế trong công tác truyền thông.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp để xây dựng giải pháp thúc đẩy việc sử dụng chữ ký số một cách đồng bộ. Bộ trưởng cũng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ hiện có Trung tâm Chứng thực chữ ký điện tử. Thời gian qua, đơn vị này đã tích cực triển khai các hoạt động liên quan đến phát triển chữ ký số.
