Khống chế chi phí, không đánh đổi chất lượng
Sáng 4/11, HĐND TP Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng 5 tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn. Đây là những dự án có quy mô lớn, triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay (Turnkey), với tổng chiều dài khoảng 253,5km, hướng tới mục tiêu hoàn thành trong năm 2030.
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, tổng nhu cầu vốn đầu tư đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030 dự kiến hơn 1 triệu tỷ đồng, trong đó riêng 5 tuyến đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng. Với quy mô nguồn lực rất lớn, thành phố xác định phải kiểm soát chặt chi phí, đồng thời chủ động chuẩn bị các nguồn vốn để đáp ứng tiến độ.
Về phương án huy động vốn, UBND TP dự kiến sử dụng ngân sách thành phố, nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ quỹ đất tại các khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Thành phố tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành Trung ương để hoàn thiện phương án bố trí vốn, khai thác nguồn thu từ TOD phục vụ đầu tư đường sắt đô thị.
Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là mức khống chế giá trị hợp đồng 120 triệu USD/km. Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, đây là mức bình quân tối đa đối với các đoạn tuyến đi ngầm, chưa bao gồm một số khoản chi phí ngoài phạm vi hợp đồng theo quy định. Mức giá này làm cơ sở đàm phán với nhà thầu chiến lược, kiểm soát giá trị hợp đồng và xác định trách nhiệm của tổng thầu.
Tại hội trường, đại biểu Trần Thanh Hà đồng tình với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhưng đề nghị UBND TP làm rõ cơ cấu các khoản chi để xác định mức trần 120 triệu USD/km. Theo đại biểu, nếu chưa tính đầy đủ các khoản chi phí thì chưa thể xác định chính xác tổng số tiền thành phố phải bỏ ra để hoàn thành công trình. Đại biểu đề nghị công khai bảng tính cụ thể từng hạng mục của 5 tuyến.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an TP Hà Nội băn khoăn về khả năng chi phí vượt mức 120 triệu USD/km trong quá trình thi công và đề nghị cần có cơ chế xử lý phù hợp, bởi phần kinh phí tăng thêm nếu tính trên cả 5 dự án sẽ rất lớn.
Giải trình ý kiến đại biểu, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, thành phố đã làm rõ từng hạng mục cấu thành mức giá trần. Trường hợp chi phí vượt 120 triệu USD/km thì nhà thầu phải chịu, không đặt thêm gánh nặng tài chính cho ngân sách thành phố. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chi phí nhưng không đánh đổi chất lượng, an toàn và công nghệ của các tuyến đường sắt đô thị.
“UBND TP kính đề nghị HĐND xem xét giữ mức trần 120 triệu USD/km, giao nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện cơ sở tính toán, làm rõ phạm vi chi phí và kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện theo hợp đồng; đảm kiểm soát chi phí đầu tư nhưng tuyệt đối không đánh đổi yêu cầu về chất lượng, an toàn và công nghệ của các tuyến đường sắt đô thị”, Phó Chủ tịch UBND TP Trương Việt Dũng nói.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định mức 120 triệu USD/km là mức tối đa, không có chuyện trượt giá, phát sinh làm tăng chi phí vượt mức đã khống chế. Trong quá trình thực hiện, thành phố sẽ tiếp tục rà soát, kiểm soát trên cơ sở thiết kế, tổng mức đầu tư, kiểm toán và các điều kiện hợp đồng.
Đối với cơ chế hợp đồng chìa khóa trao tay, Chủ tịch UBND TP cũng đặc biệt lưu ý việc quản lý tiền tạm ứng. Nhà thầu được tạm ứng vốn để huy động nguồn lực, đặt hàng thiết bị, vật tư và tổ chức thi công đồng thời trên nhiều tuyến, nhưng phải sử dụng đúng mục đích, không điều chuyển sang dự án khác hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh riêng.
Thành phố yêu cầu kiểm soát chất lượng từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn công nghệ đến thi công, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu và đưa vào khai thác. Trách nhiệm của tổng thầu về tiến độ, chất lượng và hiệu quả công trình phải được xác định rõ. Việc chuyển giao công nghệ, đào tạo đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và nhân lực vận hành, bảo trì cũng phải thực hiện đồng bộ với quá trình đầu tư xây dựng.
Tăng cường giám sát quá trình triển khai
Báo cáo tiếp thu, giải trình tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND TP Trương Việt Dũng cho biết dự thảo nghị quyết đã được chỉnh lý theo hướng phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược. Đáng chú ý, dự thảo bỏ yêu cầu ấn định nguồn lực tài chính tối thiểu 60.000 tỷ đồng đối với nhà thầu, thay bằng yêu cầu chứng minh năng lực và khả năng thu xếp vốn theo quy định.
Các quy định về bảo lãnh tạm ứng, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, kiểm soát dòng tiền và điều chỉnh giá hợp đồng cũng được rà soát, bổ sung nhằm hạn chế rủi ro, thất thoát và lãng phí.
Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nhấn mạnh, nghị quyết có những cơ chế, chính sách đặc thù chưa có tiền lệ, liên quan đến các dự án quy mô lớn và có tác động lâu dài đối với sự phát triển của Thủ đô. Vì vậy, các nội dung đã được nghiên cứu, thẩm tra, làm rõ qua nhiều phiên thảo luận trước khi quyết định thông qua.
Theo bà Phùng Thị Hồng Hà, việc triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị được kỳ vọng góp phần giải quyết ùn tắc giao thông, thay đổi phương thức tổ chức không gian và tạo động lực phát triển đô thị. Sau khi nghị quyết được thông qua, UBND TP cần khẩn trương xây dựng kế hoạch thực hiện, xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Các dự án phải được tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư, tránh thất thoát, lãng phí.
Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng khẳng định, thành phố sẽ hoàn thiện quy trình quản lý, phân công rõ trách nhiệm của người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, tổng thầu và các cơ quan liên quan; thường xuyên báo cáo HĐND TP để theo dõi, giám sát, kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Việc thông qua nghị quyết được xem là cơ sở để Hà Nội tiếp tục triển khai đồng bộ 5 tuyến đường sắt đô thị, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về quản lý nguồn lực, kiểm soát chi phí, làm chủ công nghệ và chuẩn bị nhân lực vận hành, bảo trì sau đầu tư.
