Góc nhìn của chuyên gia về xây dựng Luật đô thị đặc biệt TP Hồ Chí Minh

Từ giới nghiên cứu, chuyên gia kinh tế đến các nhà quản lý đô thị đều có chung nhận định: TP Hồ Chí Minh đang phát triển nhanh hơn “chiếc áo thể chế” hiện hữu. Nếu không có một khung pháp lý vượt trội, đủ linh hoạt và đủ mạnh để trao quyền thực chất, thành phố rất khó tạo được những bước bứt phá tương xứng với tiềm năng.

Sau sáp nhập và mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh hiện là siêu đô thị với quy mô dân số hơn 14 triệu người, đóng góp khoảng 22-23% GDP và gần 27% tổng thu ngân sách quốc gia. Đây cũng là trung tâm tài chính, logistics, thương mại điện tử, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế lớn nhất cả nước. Do vậy việc xây dựng luật đô thị đặc biệt là một đòi hỏi tất yếu trong xu hướng phát triển.

Trong kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia “Luật đô thị đặc biệt: Đột phá thể chế cho TP Hồ Chí Minh”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, TP Hồ Chí Minh hiện mang những đặc điểm hoàn toàn khác với các đô thị thông thường. Nếu Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, thì TP Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của vùng và cả nước. Vì vậy, cách tiếp cận thể chế cũng phải khác biệt.

Xây dựng Luật đô thị đặc biệt TP Hồ Chí Minh từ góc nhìn chuyên gia -0
Nhà cao tầng dọc theo tuyến đường Metro Bến Thành- Suối Tiên.

Theo ông, Luật đô thị đặc biệt cần ưu tiên tính linh hoạt, thử nghiệm và phản ứng nhanh trước những biến động kinh tế toàn cầu. Thành phố phải được trao quyền rộng hơn trong quản trị tài chính, quy hoạch, đầu tư, phát triển khoa học công nghệ và vận hành các mô hình kinh tế mới. “Đô thị đặc biệt không chỉ là tên gọi hành chính mà phải được thể hiện bằng thẩm quyền đặc biệt”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh nhấn mạnh.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy TP Hồ Chí Minh đã được trao không ít cơ chế đặc thù thông qua các nghị quyết của Quốc hội. Từ Nghị quyết 54/2017/QH14 đến Nghị quyết 98/2023/QH15 và mới nhất là Nghị quyết 260/2025/QH15, thành phố đã được thí điểm hàng loạt chính sách liên quan đến đầu tư, đất đai, tài chính, tổ chức bộ máy và thu nhập cán bộ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các cơ chế này vẫn mang tính “thí điểm cục bộ”, thiếu tính ổn định và chưa đủ mạnh để tạo đột phá.

TS Đặng Tất Dũng, Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh cho rằng, vướng mắc lớn nhất nằm ở sự chồng chéo giữa cơ chế đặc thù với hệ thống luật hiện hành. Trong nhiều trường hợp, dù đã có nghị quyết riêng nhưng khi triển khai vẫn phải chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến từ các bộ, ngành Trung ương, khiến tiến độ bị kéo dài.

Theo ông, đây là nguyên nhân khiến nhiều chính sách dù đúng hướng nhưng hiệu quả thực tế chưa đạt kỳ vọng. Vì vậy, thay vì tiếp tục áp dụng các cơ chế thử nghiệm ngắn hạn, TP Hồ Chí Minh cần một đạo luật riêng có giá trị pháp lý cao và ổn định hơn.

PGS.TS Huỳnh Văn Thới (Học viện Hành chính và Quản trị công) cho rằng “phân quyền thực chất” phải trở thành nguyên tắc cốt lõi trong Luật đô thị đặc biệt. Thành phố cần được trao quyền tự quyết nhiều hơn đối với các vấn đề mang tính địa phương, đặc biệt là trong quy hoạch, đầu tư công, tài chính và phát triển hạ tầng.

Theo các nhà nghiên cứu, TP Hồ Chí Minh cần được chủ động ban hành một số quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xây dựng, định mức kinh tế phù hợp với đặc thù đô thị siêu lớn. Các lĩnh vực như TOD, giao thông thông minh, kinh tế số, tài chính quốc tế hay trí tuệ nhân tạo cũng cần có cơ chế thử nghiệm riêng.

TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, nhận định, nếu vẫn áp dụng tư duy quản lý đồng đều cho mọi địa phương, TP Hồ Chí Minh sẽ rất khó cạnh tranh với các trung tâm tài chính quốc tế trong khu vực. Thành phố cần được vận hành theo cơ chế “quản trị linh hoạt”, cho phép phản ứng nhanh với thị trường và dòng vốn toàn cầu.

Nhiều chuyên gia cũng đề xuất trao thêm quyền cho người đứng đầu chính quyền đô thị nhằm rút ngắn quy trình xử lý công việc. Theo đó, một số lĩnh vực có thể chuyển từ “cơ chế tập thể” sang “cơ chế thủ trưởng” để tăng tính quyết đoán và trách nhiệm cá nhân.

TS Phan Phương Nam (Khoa Luật thương mại -Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh) cho rằng Luật đô thị đặc biệt phải tạo ra cơ chế huy động vốn vượt trội hơn hiện nay. Thành phố cần được mở rộng quyền phát hành trái phiếu đô thị, khai thác quỹ đất, phát triển các mô hình hợp tác công tư (PPP) và chủ động hơn trong điều phối ngân sách đầu tư.

Các chuyên gia cũng đề xuất cho TP Hồ Chí Minh được giữ lại tỷ lệ điều tiết ngân sách phù hợp hơn với vai trò đầu tàu kinh tế. Điều này không chỉ giúp thành phố có thêm nguồn lực đầu tư mà còn tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Xây dựng Luật đô thị đặc biệt TP Hồ Chí Minh từ góc nhìn chuyên gia -0
Vành đai 3, một trong những tuyến đường huyết mạch ở TP Hồ Chí Minh.

Về tư duy quản trị đô thị, TS.KTS Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ “quy hoạch quản lý” sang “quy hoạch kiến tạo phát triển”. Theo đó, quy hoạch không chỉ nhằm kiểm soát xây dựng mà phải trở thành công cụ tạo động lực tăng trưởng kinh tế. Thành phố cần tích hợp quy hoạch giao thông, không gian ngầm, logistics, kinh tế số và phát triển xanh trong cùng một chiến lược tổng thể.

Đồng quan điểm, KTS Cao Thành Nghiệp (Viện đào tạo sau đại học, Trường Đại học kiến trúc TP Hồ Chí Minh) nhận định, TP Hồ Chí Minh hiện không còn là một đô thị đơn tâm mà đang hình thành cấu trúc đa cực. Vì vậy, mô hình quản trị cũng phải thay đổi theo hướng linh hoạt, liên kết vùng mạnh hơn và ứng dụng công nghệ sâu rộng hơn. Thành phố cần có cơ chế riêng cho phát triển đô thị TOD quanh các tuyến metro. Đây được xem là giải pháp quan trọng để vừa giảm ùn tắc giao thông, vừa khai thác hiệu quả quỹ đất đô thị.

Một vấn đề khác được nhiều nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm là nhân lực chất lượng cao. Theo PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội) TP Hồ Chí Minh cần được áp dụng chế độ công vụ đặc thù, cho phép trả lương theo vị trí việc làm và có chính sách thu hút chuyên gia quốc tế. Bởi nhu cầu về đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực tài chính, công nghệ, quy hoạch và chuyển đổi số trong tương lai ngày càng lớn, nếu vẫn áp dụng cơ chế nhân sự cứng nhắc như hiện nay, rất khó để cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực.

Ngoài ra, các chuyên gia đều thống nhất rằng Luật đô thị đặc biệt không thể biến TP Hồ Chí Minh thành một “vùng ngoại lệ” đứng ngoài hệ thống pháp luật quốc gia mà cần thiết lập cơ chế giám sát tương thích. Các cơ chế này bao gồm giám sát của HĐND, kiểm toán, tòa án hành chính, giám sát xã hội và đặc biệt là minh bạch dữ liệu…

Phương Tuyền

Các tin khác

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Diễn đàn Doanh nghiệp Pháp ngữ về đổi mới sáng tạo tại Campuchia

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Diễn đàn Doanh nghiệp Pháp ngữ về đổi mới sáng tạo tại Campuchia

Ngày 15/11, tại Phnom Penh, Campuchia, Diễn đàn Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo Pháp ngữ (FrancoTech 2026) đã được tổ chức nhân dịp Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ, đã có bài phát biểu quan trọng khai mạc diễn đàn.

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội: Một cú click, hai số phận

Mạng xã hội ra đời như một phép màu của thời đại số nhất là khi nó kết nối con người, xóa nhòa khoảng cách địa lý, trao cho mỗi cá nhân một tiếng nói và sức lan tỏa chưa từng có. Chỉ với một chiếc điện thoại nhỏ bé, một người bình thường cũng có thể chạm đến hàng triệu trái tim, khởi xướng một phong trào, hay thay đổi số phận của một con người. Nhưng cũng chính nơi ấy, con người ta dễ dàng bộc lộ cả phần đẹp đẽ nhất lẫn phần tăm tối nhất của mình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20

Sáng 15/11, tại thủ đô Phnom Penh của Campuchia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Phiên khai mạc Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20 với chủ đề: “Tái đầu tư cho hòa bình vì một nền thịnh vượng chung và ổn định bền vững”.

Hình thành khung pháp lý về an ninh dữ liệu

Tạo lập môi trường dữ liệu an toàn, phát triển kinh tế số bền vững

Trước những nguy cơ, thách thức ngày càng gia tăng đối với an ninh dữ liệu, việc xây dựng, ban hành Luật An ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số bền vững.

Thông tin về việc quân nhân hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ

Thông tin về việc quân nhân hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ

Vào lúc 8h25 ngày 12/11/2026, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu tại Trường bắn quốc gia TB1 (thuộc xã Biên Sơn, TP Bắc Ninh); kíp xe thiết giáp BMP-1 của Trung đoàn 102, Sư đoàn 308, Quân đoàn 12 đã gặp sự cố, dẫn đến bị chìm, 6 chiến sĩ đã hy sinh.