Gìn giữ nét đẹp văn hóa qua đồ chơi Trung thu truyền thống

Không cần đến các làng nghề, dịp Trung thu năm nay, người dân, đặc biệt là các em thiếu nhi có thể tận mắt chứng kiến các nghệ nhân làm ra những món đồ chơi Trung thu truyền thống ngay tại Bảo tàng dân tộc học trong chương trình “Người giữ lửa Trung thu”. Họ chính là những người gìn giữ nét đẹp văn hóa dân gian đã có lúc tưởng chừng bị mai một.

Nhiều đời làm nghề

Trong khuôn viên của Bảo tàng dân tộc học Việt Nam sáng 26/9, ngồi tỉ mẩn cắt dán bên những chiếc đèn kéo quân là nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Quyền, ở xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội. Xung quanh ông, rất nhiều bạn trẻ và các em thiếu nhi đang háo hức được nghe ông hướng dẫn về cách làm những chiếc đèn trông có vẻ đơn giản nhưng lại rất cẩn thận, thậm chí là kỳ công. 

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền kể, để làm ra được một chiếc đèn kéo quân phải mất khoảng 8h đồng hồ. Điều này đòi hỏi người làm tính kiên trì, tỉ mẩn. Đèn kéo quân hay còn gọi là đèn cù, khi thắp nến lên thì những hình ảnh được thiết kế bên trong sẽ hiện ra trên mặt đèn và xoay vòng theo cùng một chiều. Ngay từ khi sinh ra, nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền đã được thấy bố và ông của mình tự tay làm ra những chiếc đèn kéo quân.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến dạy các em làm các loại đèn Trung thu truyền thống.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến dạy các em làm các loại đèn Trung thu truyền thống.

“Ngày xưa làm gì có đồ chơi nên bố và ông tôi làm đèn kéo quân cho các anh em chơi Trung thu. Rồi, người làng thấy đẹp, thấy hay, trẻ con thích thì họ xin cho con cái họ chơi và cả mua nữa. Cứ thế, mỗi dịp Tết Trung thu là bố tôi lại làm đèn. Tôi cứ ngồi xem bố làm và rồi cũng tự tay làm ra những chiếc đèn kéo quân”.

Dưới đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến, làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Nội, những chiếc đèn ông sao, đèn con thỏ được làm từ giấy bóng kính đủ màu sắc thu hút rất đông các bạn nhỏ dõi xem. 

Trò chuyện với chúng tôi nhưng nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến vẫn luôn tay với những thanh tre nứa, giấy bóng kính, giấy màu đủ loại, đồng thời hướng dẫn khách tham quan có nhu cầu tự tay làm đèn. Gia đình nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến đã có 3 đời làm đồ chơi dân gian và đến nay, con trai nghệ nhân là anh Nguyễn Đức Chiến, 24 tuổi, lại tiếp tục lưu giữ công việc truyền thống này của gia đình. 

Nghệ nhân Tuyến chia sẻ, làm đồ chơi dân gian là một nghề thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận, nắn nót từng chút một, mất nhiều thời gian. Để làm được một chiếc đèn ông sao cỡ nhỏ, trung bình từ công đoạn vót tre, tạo khung cho tới dán giấy bóng kính và trang trí, nghệ nhân Tuyến dành ra khoảng 2 tiếng nhưng với một người bình thường sẽ là 3 tiếng. Cô đã duy trì công việc này trong suốt hơn 40 năm qua.

Nghệ nhân Phùng Đình Giáp được biết đến là một trong những nghệ nhân cuối cùng tại thôn Đông Khê, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh còn lưu giữ lại nghề nặn phỗng đất dân gian. Bởi, thôn Đông Khê, quê hương ông từng một thời nhộn nhịp với nghề làm phỗng đất truyền thống giờ đã chuyển thành “xưởng” vàng mã lớn của cả nước. 

Nghệ nhân Phùng Đình Giáp vừa ôn lại: “Trước kia, cứ mỗi độ Tết Trung thu về, cả làng tôi lại rộn ràng tiếng giã chày đập bột. Cha tôi làm nghề này và giờ tôi cũng làm nghề này đến lúc không còn nặn được phỗng nữa thì thôi”. Trải qua biết bao thời gian nhưng bộ phỗng đất truyền thống với 5 hình tượng “chim, rùa, em bé, người già và ông sư đứng” với màu sắc rực rỡ vẫn có sức hấp dẫn lạ kỳ với thế hệ trẻ hôm nay.

Sức sống đồ chơi dân gian

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền, nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến, nghệ nhân Phùng Đình Giáp chỉ là 3 trong rất nhiều nghệ nhân có mặt tại Bảo tàng dân tộc học Việt Nam trong chương trình “Người giữ lửa Trung thu” dịp Tết Trung thu năm nay. 

Tại đây, khách tham quan còn có thể gặp gỡ, nghe các nghệ nhân hướng dẫn và tự tay làm đồ chơi dân gian như nặn tò he,  làm hoa bằng lá dứa,… Mỗi nghệ nhân lưu giữ một nghề nhưng điểm chung dễ nhận thấy ở họ chính là niềm đam mê với những món đồ chơi dân gian mang đậm nét văn hóa dân tộc.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền chia sẻ: “Có giai đoạn, khi đồ chơi trung thu xuất xứ từ nước ngoài được chuộng mua, đồ chơi trung thu truyền thống có nguy cơ bị mai một. Thế nhưng, từ năm 2007 đến nay, khi nhà nước có nhiều chính sách bảo tồn văn hóa dân gian, trong đó có đồ chơi Trung thu truyền thống, tôi được mời đến Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, các trường học để hướng dẫn các tình nguyện viên và các em nhỏ làm đèn kéo quân. Dịp Tết Trung thu năm nào cũng thế, vẫn luôn có những người đặt mua đèn kéo quân, thậm chí có trường học họ đặt hàng trăm chiếc”. 

Còn nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến thì vẫn luôn giữ được cái cảm giác xốn xang, thôi thúc: “Mỗi mùa Trung thu đến, do chính bản thân tôi yêu trẻ nhỏ và cũng muốn giữ lại cái nghề dân gian nên thôi thúc tôi bắt tay vào làm đèn ông sao, đèn con thỏ cho các cháu mặc dù số lượng không nhiều”.

Tại Bảo tàng dân tộc học Việt Nam hôm nay, rất nhiều phụ huynh không quản nắng mưa đưa con em mình, các trường học đưa học sinh đến để tham gia chương trình “Người giữ lửa Trung thu” và đặc biệt là để được tận mắt chứng kiến các nghệ nhân làm đồ chơi dân gian, kể những câu chuyện giữ nghề xung quanh những món đồ chơi đã tồn tại nhiều thế kỷ. Chắc chắn rằng, với các chính sách bảo tồn, gìn giữ và phát huy các di sản văn hóa dân gian của Nhà nước, những món đồ chơi truyền thống ấy sẽ sống mãi với thời gian.

Nguyễn Hương

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.