#văn hóa dân gian

Sau dòng phim kinh dị lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa dân gian, giới làm phim dự đoán thể loại tiếp theo “làm mưa làm gió” phòng vé Việt chính là phim lịch sử. Nhìn hàng loạt dự án chuẩn bị nối nhau ra rạp hoặc đang lên kế hoạch bấm máy, dự đoán này hoàn toàn có cơ sở.

Nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ sinh năm 1956, quê Nghệ An, có nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy Văn học và Văn hóa dân gian tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông nổi tiếng với các giáo trình, chuyên khảo, nghiên cứu về văn học dân gian và còn sáng tác thơ, lời dân ca và kịch bản truyền thống.

Những năm gần đây, đời sống âm nhạc Việt Nam ngày càng xuất hiện nhiều sản phẩm khai thác chất liệu âm nhạc và văn hóa dân gian. Có vẻ như đời sống âm nhạc nghệ thuật đang có xu hướng quay trở về với truyền thống, tôn vinh các giá trị truyền thống. Nhưng để nối dài đời sống của di sản, chúng ta cần những sáng tạo mới đương đại chứ không chỉ dùng truyền thống để làm màu hay trang trí.

Nhiều người cho rằng thơ ca cất lên bởi đau khổ, thất tình, bởi những ẩn ức xuất phát từ bản năng chứ ít khi xuất phát từ lý trí và sự thông tuệ. Thậm chí, có người cho rằng người thông minh, có cuộc sống hạnh phúc viên mãn thì ít hoặc khó làm thơ.Vì thế, hôm nay tôi muốn viết về nhà thơ Phạm Thu Yến, muốn chứng minh một trong những hiện tượng ngược lại.

Những tháng đầu năm 2025, điện ảnh Việt ghi nhận sự thành công về doanh thu của 4 bộ phim trên 100 tỷ. Trong đó, đáng chú ý là hai phim “Đèn âm hồn” và “Nhà gia tiên” khai thác các yếu tố về văn hóa truyền thống đang thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Đó là con đường dài và bền vững để phim Việt không chỉ chinh phục khán giả Việt mà còn đi ra thế giới.

Trong văn hóa dân gian của người Việt, rắn là một biểu tượng quen thuộc, góp mặt sinh động trong các vỉa tầng của đời sống, phong tục, tín ngưỡng. Từ hình tượng rắn, người đời xưa nay cũng đã khái quát thành những quan niệm, làm đối trọng cho những ví von đa chiều hay nhiều răn dạy thâm thúy...

Vài năm gần đây, kho tàng thần thoại, cổ tích, văn hóa dân gian Việt Nam trở thành “mỏ vàng” bất tận cho các nhà làm phim khai thác. Sự thành công liên tiếp của dòng phim này trên màn bạc càng khiến đề tài dân gian nóng sốt và sôi động hơn bao giờ hết.

Tết Nguyên Đán đang đến rất gần, và năm nay là năm Quý Mão, năm con mèo, một con vật được cho là gần gũi với con người và cũng chiếm được tình cảm của con người.

Nhiều câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian tại các thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng di dân tái định cư sẽ được Vụ Văn hóa dân tộc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với nhiều địa phương triển khai xây dựng vào tháng 10 và 11/2022.

Chuyển đổi số là một xu hướng phát triển tất yếu của xã hội trên mọi lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Văn hóa dân gian - những giá trị văn hóa vốn được lưu truyền qua hình thức truyền khẩu cũng đã có những bước chuyển đổi số mạnh mẽ để sống trong đời sống đương đại. Điều đáng nói là hành trình đó đang được các bạn trẻ tiếp sức và sáng tạo để mang đến diện mạo mới cho văn hóa dân gian.

Nhạc chế đã có từ lâu. Bằng chứng là bài hát "Huyền thoại mẹ" của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có hàng chục bản chế khác nhau suốt hàng chục năm qua. Thế nhưng, trong giai đoạn những hoạt động cộng đồng tạm ngưng trệ vì COVID-19, thì công chúng bỗng dưng phát hiện nhạc chế bùng nổ trên mạng xã hội. Chỉ riêng hai kênh Youtube và Tik Tok đã thấy trăm hồng nghìn tía của nhạc chế. Những niềm vui chốc lát mà nhạc chế mang lại cho đám đông, có gì đáng băn khoăn?

Ông có hơn 40 năm lặn lội, nằm vùng ở các tộc người thiểu số, bước chân ông rong ruổi hơn 60 nước trên thế giới và đến bây giờ, ở tuổi 90, Giáo sư Tô Ngọc Thanh vẫn cặm cụi bên bàn làm việc với hàng chồng đề tài khoa học. Giáo sư chia sẻ cùng chúng tôi những trăn trở của ông về văn hóa và ngôn ngữ của các tộc người và nỗi lo văn hóa dân gian chỉ còn là cái bóng của quá khứ. Ông khẳng định, văn hóa chính là con người, lựa chọn văn hóa nào cũng do chính chúng ta.

Văn hóa dân gian, văn hóa bản địa đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia. Ở Việt Nam, cũng đang có một thế hệ những nghệ sĩ, người thực hành quan tâm và phát triển văn hóa dân gian, để văn hóa dân gian được tái sinh trong một diện mạo mới.

Đó là câu thơ của Nguyễn Duy mà nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ đọc trong “Đêm quan họ Nguyễn Đức Sôi” để tôn vinh người thầy giáo đầu tiên của dân ca quan họ. Đã 23 năm kể từ ngày thầy Sôi rời xa trần thế nhưng càng xa thì những học trò và người yêu quan họ lại thấy ông “còn”, “còn” một cách rực sáng.

Không cần đến các làng nghề, dịp Trung thu năm nay, người dân, đặc biệt là các em thiếu nhi có thể tận mắt chứng kiến các nghệ nhân làm ra những món đồ chơi Trung thu truyền thống ngay tại Bảo tàng dân tộc học trong chương trình “Người giữ lửa Trung thu”. Họ chính là những người gìn giữ nét đẹp văn hóa dân gian đã có lúc tưởng chừng bị mai một.

Trong khoảng 20 năm trở lại đây, Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Kim Dung đã hồi sinh âm nhạc truyền thống nơi đây bằng việc truyền dạy miễn phí các loại hình xẩm, chèo cổ, chầu văn, hát văn... cho các thế hệ người dân trong làng Mọc Quan Nhân…

Ngày 20/7, Đại hội Đại biểu Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhiệm kỳ VIII (2020-2025) đã diễn ra tại Hà Nội. Đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đến dự và phát biểu tại Đại hội.

Hiếm ai được như soạn giả, NSƯT Khúc Hà Linh, bởi dù hoạt động sôi nổi trên hầu hết các lĩnh vực âm nhạc, văn học, sân khấu, báo chí, truyền hình... nhưng bất cứ bộ môn nào ông cũng để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng cho thấy một thái độ làm việc nghiêm túc, chỉn chu, một tấm lòng tha thiết, nhiệt huyết với quê hương, đất nước.

Nhắc đến xẩm, người ta nhắc nhớ về nghệ nhân Hà Thị Cầu, người được coi là kho dữ liệu về văn hóa dân gian. Nhiều người có cơ hội được gặp bà trước khi bà đi vào cõi vĩnh hằng, đều nhận xét rằng, cứ mỗi lần được tiếp xúc với bà, thì bà luôn vận ca dao, tục ngữ và các tích xưa để ví von. Bà rất dí dỏm, hay nói tục nhưng với ngữ điệu hóm hỉnh đáng yêu. Nghệ thuật đánh đàn cũng luôn quyện vào giọng hát tưng tửng mà say mê lòng người.