Dòng vốn ngoại tăng tốc
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến hết tháng 8/2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn đăng ký cấp mới đạt 21,72 tỷ USD với 2.771 dự án. Đáng chú ý, số dự án chỉ tăng 9,4% nhưng tổng vốn cấp mới tăng tới 96,8%, cho thấy quy mô bình quân của các dự án mới đã tăng đáng kể.
Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực dẫn đầu về thu hút vốn cấp mới với 12,15 tỷ USD, chiếm 55,9% tổng vốn đăng ký mới. Tiếp đến là sản xuất, phân phối điện, khí, nước và điều hòa với 3,13 tỷ USD, chiếm 14,4%. Singapore dẫn đầu về vốn đăng ký cấp mới với 7,62 tỷ USD, tiếp theo là Hàn Quốc với 5,67 tỷ USD.
Không chỉ dòng vốn mới tăng mạnh, hoạt động mở rộng đầu tư cũng diễn biến tích cực. Trong 8 tháng, 819 lượt dự án đang hoạt động từ các năm trước đăng ký tăng thêm 12,21 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ. Tính cả vốn cấp mới và vốn tăng thêm, công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút 20,18 tỷ USD, chiếm 59,5%; bất động sản đạt 5,32 tỷ USD, chiếm 15,7%.
Đáng chú ý, dòng vốn góp vốn, mua cổ phần đạt 6,7 tỷ USD qua 2.062 lượt giao dịch, tăng 50,1%. Hoạt động M&A cũng cho thấy xu hướng mới khi lĩnh vực hoạt động chuyên môn, khoa học và công nghệ dẫn đầu với 2,74 tỷ USD, chiếm 40,9%; bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô đạt 2,01 tỷ USD, chiếm 30%.
Đặc biệt, vốn FDI thực hiện trong 8 tháng ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2025 và là mức giải ngân cao nhất trong kỳ 8 tháng của 5 năm qua. Trong số này, công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tới 82,6%, tương đương 14,24 tỷ USD.
Theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), kết quả thu hút FDI tiếp tục duy trì xu hướng tích cực cả về vốn đăng ký và vốn thực hiện. Dòng vốn vẫn tập trung vào chế biến, chế tạo, đồng thời bước đầu mở rộng sang hạ tầng và công nghệ.
Những yếu tố như mạng lưới FTA, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, hệ sinh thái sản xuất được tích lũy tại các trung tâm công nghiệp và chính sách hướng tới các dự án công nghệ cao đang tạo sức hút đối với nhà đầu tư.
Sự gia tăng mạnh của vốn FDI, đặc biệt là tốc độ giải ngân, đang tạo thêm nguồn lực cho sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và tăng trưởng. Trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Dòng vốn FDI cũng có xu hướng hướng vào các dự án công nghệ cao, kinh tế xanh, qua đó mở thêm dư địa cho tăng trưởng gắn với phát triển bền vững.
Tuy nhiên, theo cơ quan quản lý, yêu cầu trong những tháng cuối năm không chỉ là tiếp tục thu hút vốn mà phải đẩy nhanh giải ngân, kiểm soát chất lượng dự án, đa dạng hóa đối tác, địa bàn và đặc biệt nâng cao mức độ lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu dài hạn là hình thành hệ sinh thái FDI gắn với công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh của nền kinh tế.
Từ “thu hút vốn” sang “kiến tạo giá trị”
Dòng vốn FDI tăng mạnh đang tạo nền tảng thuận lợi cho mục tiêu tăng trưởng cao, nhưng theo các chuyên gia, thước đo thành công trong giai đoạn mới không thể chỉ nằm ở số vốn đăng ký hay số lượng dự án.
Một trong những thay đổi quan trọng được đặt ra tại Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là chuyển trọng tâm từ quy mô vốn sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. FDI phải tạo được sự lan tỏa về công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh.
Theo bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), sau gần 40 năm thu hút FDI, khoảng cách giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn khá lớn. Các tập đoàn nước ngoài thường mang theo hệ thống nhà cung ứng truyền thống, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa, hạn chế về vốn, công nghệ và năng lực quản trị nên khó đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điều này cho thấy bài toán của Việt Nam hiện nay không đơn thuần là “đón” thêm vốn ngoại, mà phải nâng cao năng lực hấp thụ để dòng vốn này thực sự tạo hiệu ứng lan tỏa.
Ông Phan Đức Hiếu, Uỷ viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, yếu tố quyết định chất lượng FDI không chỉ nằm ở nhà đầu tư mà còn ở năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Muốn FDI lan tỏa, Việt Nam phải nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, hoàn thiện hạ tầng và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Đây đồng thời là giải pháp củng cố nội lực và tính tự chủ của nền kinh tế.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng, ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định đối với các tập đoàn đa quốc gia. Điều nhà đầu tư quan tâm hơn là môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo, cùng nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh.
Theo ông Binu Jacob, Việt Nam có nhiều lợi thế để trở thành cứ điểm đầu tư chiến lược, nhưng cần tiếp tục kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, các viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo. Thực tiễn hoạt động của Nestlé cho thấy hợp tác dài hạn với cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và người sản xuất trong ngành cà phê đã góp phần chuyển giao giống mới, kỹ thuật canh tác và các giải pháp phát triển bền vững, qua đó nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của cà phê Việt Nam.
Tại địa phương, Hưng Yên đang cho thấy cách tiếp cận mới trong thu hút FDI. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Quang Hòa cho biết, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có hơn 270 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI. Thay vì phát triển các khu công nghiệp khép kín, địa phương định hướng xây dựng hệ sinh thái mở, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam cùng tham gia chuỗi sản xuất với doanh nghiệp nước ngoài.
Theo ông Hòa, ba rào cản lớn đối với doanh nghiệp trong nước hiện nay là nhân lực chất lượng cao, năng lực công nghệ và quy mô vốn. Vì vậy, Hưng Yên sẽ khuyến khích các dự án FDI gắn với cam kết đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ và kết nối với các tập đoàn quốc tế.
Ở góc độ thể chế, ông Phan Đức Hiếu cho rằng, chính sách FDI cần được triển khai theo tư duy hệ sinh thái, thay vì chỉ tập trung vào ưu đãi đầu tư. Cùng với đó, cần đồng bộ chính sách về đầu tư nước ngoài, kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhà nước; rà soát các quy định liên quan đến Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật Phát triển công nghiệp và chính sách công nghiệp hỗ trợ để tránh chồng chéo.
Các chính sách hỗ trợ cũng cần tập trung đúng đối tượng, kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về mặt bằng sản xuất, hạ tầng và thủ tục hành chính để doanh nghiệp nhỏ và vừa có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, trong giai đoạn mới, thành công của FDI không còn được đo bằng số lượng dự án hay tổng vốn đầu tư, mà bằng mức độ lan tỏa về công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và cơ hội phát triển dành cho doanh nghiệp Việt Nam. Khi doanh nghiệp trong nước cùng lớn lên và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, FDI mới thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Với dòng vốn FDI đang tăng tốc cả về đăng ký và giải ngân, Việt Nam có thêm một nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và tăng trưởng. Nhưng giai đoạn mới đòi hỏi một bước chuyển sâu hơn: không thu hút FDI bằng mọi giá, mà lựa chọn những nhà đầu tư có công nghệ, năng lực quản trị, cam kết lâu dài và khả năng tạo giá trị lan tỏa. Đây sẽ là điều kiện để biến dòng vốn ngoại thành động lực củng cố nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số.
