Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc theo quy định của pháp luật, do tổ chức và người thực hiện trợ giúp pháp lý thực hiện. Người dân có thể được tư vấn pháp luật, được trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng, hoặc được đại diện ngoài tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Hoạt động này góp phần hạn chế những bất lợi do thiếu hiểu biết pháp luật, khó khăn về kinh tế, khoảng cách địa lý và rào cản ngôn ngữ.
Thực tiễn cho thấy, người dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa có thể gặp khó khăn khi tiếp cận các cơ quan cung cấp dịch vụ công, tìm hiểu quy định pháp luật hoặc trình bày đầy đủ thông tin về vụ việc. Sự khác biệt về ngôn ngữ, điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin có thể khiến họ lúng túng khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, hoạt động trợ giúp pháp lý cần được thực hiện kịp thời, phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu của từng người.
Trong lĩnh vực phòng, chống ma túy, việc tiếp cận trợ giúp pháp lý càng có ý nghĩa thiết thực khi người dân hoặc người thân của họ có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật, bị tố giác, bị buộc tội hoặc cần giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng. Sự hỗ trợ kịp thời của người thực hiện trợ giúp pháp lý giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, trình tự, thủ tục pháp luật và có cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình theo đúng quy định.
Các hành vi phạm tội về ma túy được quy định trong Bộ luật Hình sự, bao gồm nhiều nhóm hành vi như sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy và các hành vi khác theo quy định. Tùy tính chất, mức độ, hậu quả và các tình tiết liên quan, mỗi vụ việc có thể phát sinh những vấn đề pháp lý khác nhau, đòi hỏi người có liên quan phải được giải thích, hướng dẫn cụ thể.
Đối với vụ án hình sự liên quan đến ma túy, trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý có thể tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định. Không chỉ hỗ trợ trong quá trình giải quyết vụ án, trợ giúp pháp lý còn góp phần giúp người nghiện ma túy, người sau cai nghiện và những người có liên quan hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, tiếp cận các chính sách phù hợp, giải quyết tranh chấp phát sinh và từng bước ổn định cuộc sống.
Để được trợ giúp pháp lý, người thuộc diện được hưởng cần liên hệ với Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thuộc Sở Tư pháp tỉnh, thành phố hoặc tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật tham gia trợ giúp pháp lý theo quy định.
Hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý thông thường gồm đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý, giấy tờ chứng minh người yêu cầu thuộc diện được trợ giúp pháp lý và các tài liệu liên quan đến vụ việc. Đối với người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, giấy tờ chứng minh có thể là tài liệu hợp pháp do cơ quan có thẩm quyền cấp, xác định người đó là người dân tộc thiểu số và nơi cư trú; hoặc văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng xác định các thông tin này theo quy định.
Người dân có thể nộp hồ sơ trực tiếp, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc qua fax, hình thức điện tử theo quy định. Trường hợp chưa thể cung cấp đầy đủ giấy tờ nhưng cần được trợ giúp ngay để tránh ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, người tiếp nhận yêu cầu phải báo cáo người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và thụ lý ngay theo khoản 4 Điều 30 Luật Trợ giúp pháp lý, đồng thời hướng dẫn bổ sung hồ sơ cần thiết.
Người được trợ giúp pháp lý có quyền yêu cầu giữ bí mật nội dung vụ việc, lựa chọn tổ chức và người thực hiện trợ giúp pháp lý trong danh sách được công bố, thay đổi hoặc rút yêu cầu trợ giúp pháp lý theo quy định; đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Bên cạnh đó, người được trợ giúp pháp lý có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đầy đủ, chính xác, kịp thời; phối hợp giải quyết vụ việc và chấp hành các quy định pháp luật về trợ giúp pháp lý.
Người dân có thể tìm kiếm thông tin về các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý trên Cổng thông tin điện tử Pháp luật quốc gia tại địa chỉ https://phapluat.gov.vn/,Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp tại https://moj.gov.vn/, Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam tại https://tgpl.moj.gov.vn/ hoặc trang thông tin điện tử của Sở Tư pháp địa phương.
Ngoài ra, có thể liên hệ số điện thoại trợ giúp pháp lý 18001233 hoặc số 024.6273.9631 (trong giờ hành chính) của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp để tìm hiểu thêm thông tin.