Sông Tô Lịch sẽ được “hồi sinh” ra sao?

Vấn đề hồi sinh sông Tô Lịch, đặc biệt là phương án lấy nước từ sông Hồng qua hồ Tây để làm sạch dòng sông đang được dư luận quan tâm. Tại cuộc làm việc vào cuối năm 2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội cần đặc biệt quan tâm công tác bảo vệ môi trường, cải thiện ô nhiễm không khí và cần quan tâm đẩy nhanh dự án bảo vệ môi trường cho sông Tô Lịch.

Vào cuối tháng 1 vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà cũng đã chủ trì cuộc họp nghe báo cáo, cho ý kiến về phương án bổ cập nước từ sông Hồng vào sông Tô Lịch (Hà Nội) nhằm cải thiện môi trường.

Tại cuộc họp này, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đề nghị UBND TP Hà Nội cần rà soát, cập nhật lại quy hoạch cấp, thoát nước của Thủ đô; vị trí, quy mô, công suất trạm bơm; làm rõ phương án xử lý phù sa trước khi đưa nước vào sông Tô Lịch...

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nêu rõ, việc xử lý ô nhiễm sông, hồ của Hà Nội là hết sức cấp bách, cần thiết, phải làm nhanh nhất có thể. Phương án bổ cập nước từ sông Hồng vào sông Tô Lịch có căn cứ chính trị, pháp lý, cơ sở khoa học, thực tiễn. UBND TP Hà Nội chịu trách nhiệm tính toán phương án, giải pháp kỹ thuật để triển khai bảo đảm mục tiêu môi trường, tính bền vững, hiệu quả kinh tế, mức độ tác động, ảnh hưởng trong quá trình thi công, vận hành trạm bơm, tuyến ống dẫn, dòng chảy đối với các công trình xung quanh.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh, Hà Nội muốn làm nhanh cần có quy hoạch, thiết kế, giải pháp bài bản, tổng thể và cụ thể; "không vì vội mà làm ẩu, làm sai về quy trình, thiết kế, quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư", gây thất thoát, làm mất đi tính lợi ích kinh tế tổng thể.

Để triển khai, tiến hành nhanh chóng cải tạo sông Tô Lịch, mới đây nhất, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh đã có chỉ đạo về việc bổ cập nước vào sông Tô Lịch nhằm cải thiện môi trường. Theo đó, UBND TP giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP chủ trì, phối hợp với Sở Xây dựng rà soát toàn bộ các cửa xả nước thải dọc sông Tô Lịch để bổ sung hệ thống cống thu gom triệt để nước thải 2 bên sông Tô Lịch về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá và nghiên cứu xây dựng các đập dâng trên sông Tô Lịch, bổ sung vào Dự án hệ thống xử lý nước thải Yên Xá đang triển khai.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND TP Hà Nội đã giao cho Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thoát nước Hà Nội thực hiện ngay việc nạo vét tổng thể sông Tô Lịch, cơ bản hoàn thành trong tháng 8.

Về việc bổ cập nước vào sông Tô Lịch giai đoạn trước mắt, Chủ tịch UBND TP giao cho UBND quận Tây Hồ chủ trì, phối hợp với Sở Xây dựng và các Sở, ngành TP: Nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành trung ương về việc bổ cập nước sông Hồng vào sông Tô Lịch, khẩn trương đề xuất phương án sử dụng nguồn nước từ sông Hồng và nguồn nước sau xử lý của Nhà máy xử lý nước thải hồ Tây để bổ cập nước cho hồ Tây (qua hồ trung gian là hồ Sen) đảm bảo không ảnh hưởng đến hệ sinh thái của hồ Tây.

Đồng thời, lãnh đạo Hà Nội giao cho Sở Xây dựng chủ trì nghiên cứu, đề xuất phương án lấy nước từ hồ Tây để bổ cập cho sông Tô Lịch trong trường hợp cần thiết để giữ mực nước sông Tô Lịch qua cửa điều tiết hồ Tây A-Cống Đõ-Mương Thụy Khuê hoàn thành trong tháng 8.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Võ Nguyên Phong, với hiện trạng ô nhiễm của sông Tô Lịch hiện nay, phương án làm sạch dòng sông được ưu tiên hàng đầu. Việc cải tạo cảnh quan và chỉnh trang đô thị liên quan đến sông Tô Lịch nói riêng, cũng như 3 dòng sông còn lại trong nội đô là Kim Ngưu, Lừ, Sét, đang được nghiên cứu cải tạo thống nhất không gian kiến trúc cảnh quan hai bên bờ gắn với lòng sông nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, tạo dựng các trục cảnh quan của TP. Bờ kè dọc sông được phủ xanh và tạo dựng không gian nhiều tầng, bậc; kết hợp chỉnh trang và chiếu sáng các không gian trọng điểm nhằm tăng giá trị thẩm mỹ, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa.

Ông Phong cho biết, Đề án cải tạo môi trường của 4 con sông có tổng mức đầu tư khoảng 47.000 tỷ đồng. Đề án đang ở giai đoạn hoàn thiện để sớm báo cáo UBND thành phố cũng như Thường trực, Thường vụ Thành ủy. Về các nguồn xả vào sông Tô Lịch, các đơn vị đã rà soát các cửa xả sau khi thi công hệ thống đường ống và hố ga thu gom nước thải dọc hai bên sông về Nhà máy Xử lý nước thải Yên Xá và sẽ tiếp tục xây dựng 26 cống xả, đưa nước xả về nhà máy. 55 cống xả ngoài phạm vi dự án, đơn vị tư vấn đã khảo sát lưu lượng và đánh giá khả năng thu gom bổ sung của đường ống về nhà máy, làm cơ sở báo cáo TP bổ sung vào dự án.

PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam cho rằng, việc nghiên cứu bổ cập nước từ sông Hồng vào sông Tô Lịch theo trục đường Võ Chí Công là phương án khả thi. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện cần lưu ý, ngoài giải pháp cơ học là bổ cập nước sạch vào để rửa trôi dòng sông Tô Lịch, Hà Nội và các cơ quan chuyên môn cần kiên quyết xử lý các vi phạm về môi trường, đẩy mạnh việc tuân thủ Luật Bảo vệ môi trường trong các doanh nghiệp, di dời các cơ sở gây ô nhiễm không phù hợp.

Ông Tứ cũng góp ý, ngoài bổ cập nước, để sông Tô Lịch thực sự hồi sinh, Hà Nội cũng cần cải tạo lại mặt cắt, tạo cảnh quan đô thị sáng, xanh, sạch, đẹp hai bên sông. Có như vậy mới tạo ra hiệu quả đồng bộ. Ngoài ra, không chỉ xử lý sông Tô Lịch, cũng cần lưu ý với 3 con sông nội đô còn lại, bởi không gian ô nhiễm rất rộng.