Nhiều ưu đãi trong quá trình thông quan
Theo Điều 43 Luật Hải quan 2014, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, doanh nghiệp được áp dụng chế độ ưu tiên sẽ được hưởng nhiều chính sách tạo thuận lợi trong quá trình làm thủ tục hải quan.
Cụ thể, doanh nghiệp được miễn kiểm tra chứng từ liên quan thuộc hồ sơ hải quan, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa trong quá trình làm thủ tục, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc kiểm tra ngẫu nhiên để đánh giá mức độ tuân thủ.
Doanh nghiệp cũng được làm thủ tục bằng tờ khai hải quan chưa hoàn chỉnh hoặc chứng từ thay thế tờ khai hải quan. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai chưa hoàn chỉnh hoặc nộp chứng từ thay thế, doanh nghiệp phải hoàn thiện tờ khai và các chứng từ liên quan.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp được ưu tiên khi thực hiện thủ tục về thuế đối với hàng hóa theo quy định của pháp luật về thuế.
Đáng chú ý, đối với doanh nghiệp thuộc diện quy định tại khoản 2 Điều 42 Luật Hải quan, chế độ ưu tiên còn được áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến công nghiệp bán dẫn, công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ số trọng điểm theo danh mục do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
Các ưu đãi này tiếp tục được cụ thể hóa tại Điều 9 Nghị định 08/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Theo đó, doanh nghiệp ưu tiên được cơ quan Hải quan và các cơ quan kinh doanh cảng, kho, bãi ưu tiên làm thủ tục giao nhận hàng hóa, kiểm tra, giám sát trước.
Trường hợp hàng hóa nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành, doanh nghiệp được đưa hàng về kho để bảo quản trong thời gian chờ kết quả, trừ trường hợp pháp luật yêu cầu kiểm tra tại cửa khẩu. Nếu phải kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu, hàng hóa của doanh nghiệp được ưu tiên kiểm tra trước.
Doanh nghiệp cũng được miễn kiểm tra sau thông quan tại trụ sở cơ quan Hải quan, ngoại trừ các trường hợp thuộc diện kiểm tra theo quy định của Luật Hải quan.
Như vậy, với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu lớn, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ cao, việc được công nhận doanh nghiệp ưu tiên có thể mang lại lợi thế đáng kể về thời gian thông quan, chi phí logistics và khả năng chủ động trong chuỗi cung ứng.
Ưu tiên đi cùng với tuân thủ
Chế độ ưu tiên không phải là một cơ chế miễn trừ trách nhiệm mà đặt trên nền tảng tuân thủ pháp luật và quản trị nội bộ của doanh nghiệp.
Theo Điều 42 Luật Hải quan, doanh nghiệp muốn được áp dụng chế độ ưu tiên phải đáp ứng các điều kiện về tuân thủ pháp luật hải quan, pháp luật thuế trong 2 năm liên tục; có kim ngạch xuất nhập khẩu hằng năm đạt mức quy định; thực hiện thủ tục hải quan, thủ tục thuế điện tử và có hệ thống công nghệ thông tin quản lý hoạt động xuất nhập khẩu kết nối hoặc chia sẻ với cơ quan Hải quan.
Doanh nghiệp đồng thời phải thực hiện thanh toán qua ngân hàng, có hệ thống kiểm soát nội bộ và chấp hành tốt các quy định của pháp luật về kế toán, kiểm toán.
Từ góc độ quản lý, đây cũng là cách chuyển từ kiểm soát nặng về khâu cửa khẩu sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và quản trị rủi ro. Doanh nghiệp càng minh bạch, kiểm soát tốt quy trình nội bộ thì càng có điều kiện hưởng các chính sách tạo thuận lợi.
Trao đổi với PV Báo CAND, ông Lê Đức Trung, Phó Đội trưởng Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan, Chi cục Hải quan khu vực I cho biết, thời gian qua, cơ quan Hải quan đẩy mạnh tuyên truyền chương trình doanh nghiệp ưu tiên, nhất là đối với các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu lớn và doanh nghiệp công nghệ cao.
Theo ông Trung, công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức như tổ chức hội nghị đối thoại Hải quan - Doanh nghiệp, phổ biến trực tiếp tại doanh nghiệp, cung cấp tài liệu hướng dẫn, giải đáp qua các kênh điện tử và hỗ trợ ngay trong quá trình doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan.
“Với những doanh nghiệp có tiềm năng đáp ứng điều kiện doanh nghiệp ưu tiên, cơ quan Hải quan chủ động cung cấp thông tin, hướng dẫn doanh nghiệp tự đánh giá và hoàn thiện các điều kiện cần thiết”, ông Trung cho biết.
Qua đó, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn về quyền lợi, trách nhiệm và các điều kiện để được công nhận doanh nghiệp ưu tiên, từ đó chủ động nâng cao mức độ tuân thủ và năng lực quản trị.
Thực tế tại Hải quan Khu công nghiệp Bắc Thăng Long cho thấy, hiện đơn vị đang quản lý 5 doanh nghiệp ưu tiên, gồm Công ty TNHH Canon Việt Nam, Công ty TNHH Denso Việt Nam, Công ty TNHH Panasonic Systems Networks Việt Nam, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH TOTO Việt Nam.
Đây đều là những doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu quy mô lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng sản xuất. Việc được áp dụng cơ chế ưu tiên giúp doanh nghiệp giảm thời gian thực hiện thủ tục, tăng khả năng chủ động trong lưu chuyển nguyên liệu, linh kiện và sản phẩm.
Tại Hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, bà Lê Thị Xuân Huế, Phó Giám đốc Công ty TNHH Bower Group Asia Việt Nam cho rằng, chế độ doanh nghiệp ưu tiên có vai trò quan trọng, góp phần giúp Việt Nam trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo bà, việc cho phép doanh nghiệp ưu tiên sử dụng tờ khai chưa hoàn chỉnh, lấy hàng trước để đưa vào sản xuất và hoàn tất thủ tục trong thời hạn 30 ngày giúp chuỗi cung ứng, nhất là tại các doanh nghiệp sản xuất 24/7, được duy trì thông suốt.
Đại diện Chi cục Hải quan khu vực I đánh giá, chương trình doanh nghiệp ưu tiên không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt mà còn góp phần thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao vị thế của Việt Nam và tạo tiền đề để đàm phán công nhận lẫn nhau về chương trình doanh nghiệp ưu tiên (MRA) với hải quan các nước. Qua đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp tục được hưởng cơ chế ưu tiên tại các thị trường đã ký kết.
Tính đến tháng 12/2025, cả nước có 74 doanh nghiệp được công nhận doanh nghiệp ưu tiên, trong đó 26 doanh nghiệp Việt Nam, 16 doanh nghiệp Hàn Quốc, 14 doanh nghiệp Nhật Bản, 7 doanh nghiệp Đài Loan và 3 doanh nghiệp Hoa Kỳ.
Theo ông Lê Đức Trung, mục tiêu của chương trình là tạo thuận lợi tối đa cho những doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, công nghệ số và mở rộng tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu, cơ chế doanh nghiệp ưu tiên vì thế không chỉ mang ý nghĩa giảm thời gian thông quan. Quan trọng hơn, đây là động lực để doanh nghiệp chuẩn hóa hệ thống quản trị, tăng tính minh bạch và nâng cao năng lực tuân thủ, qua đó tạo nền tảng để xây dựng môi trường xuất nhập khẩu thuận lợi, hiện đại và cạnh tranh hơn.
