Hàng ngàn doanh nghiệp được thông quan thuận lợi
Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt trên 659 tỷ USD, số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt gần 310.000 tỷ đồng. Khối lượng hàng hóa và hồ sơ tăng mạnh đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ và nâng cao hiệu quả quản lý hải quan.
Tại các địa bàn kinh tế trọng điểm, sản lượng tờ khai tăng đáng kể. Riêng Chi cục Hải quan khu vực V trong 7 tháng đầu năm 2026 đã giải quyết thủ tục cho hơn 1,6 triệu tờ khai, đạt 122% so với cùng kỳ năm 2025, hỗ trợ hơn 5.600 doanh nghiệp thông quan thuận lợi.
Việc đẩy mạnh xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ đợi, chi phí lưu kho, lưu bãi, nhân lực thực hiện thủ tục và các chi phí phát sinh trong quá trình thông quan. Đồng thời, doanh nghiệp có thể chủ động khai báo, gửi hồ sơ, nhận phản hồi và theo dõi tình trạng xử lý mà không phải trực tiếp đến cơ quan Hải quan như trước.
Những kết quả trên có được trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, yêu cầu các bộ, ngành tái cấu trúc quy trình, giảm thành phần hồ sơ, tăng sử dụng dữ liệu thay cho giấy tờ. Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cơ chế một cửa quốc gia ngày càng hoàn thiện cũng tạo nền tảng để kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng chủ động chuyển đổi số, thích ứng với phương thức quản lý mới và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật hải quan.
Tuy nhiên, quá trình cải cách cũng đặt ra những yêu cầu mới. Việc sửa đổi Luật Hải quan và các luật liên quan cần tiếp tục rà soát để tránh chồng chéo về thẩm quyền, xác thực tài khoản, cũng như bảo đảm yêu cầu phòng, chống buôn lậu tại khu vực biên giới.
Bên cạnh đó, chất lượng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan và các bộ, ngành chuyên ngành vẫn cần tiếp tục được nâng cấp. Khi chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, lực lượng Hải quan phải tăng cường năng lực phân tích rủi ro, truy vết và phát hiện các hành vi gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng nhái và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
Kinh doanh hàng miễn thuế: Giảm thủ tục, tăng hậu kiểm
Một trong những lĩnh vực có sự thay đổi đáng chú ý là kinh doanh hàng miễn thuế. Theo Nghị định 273/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 21/8/2026, nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực này được bãi bỏ, đơn giản hóa.
Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với việc xóa bỏ toàn bộ yêu cầu mà doanh nghiệp phải đáp ứng. Hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế không trở thành lĩnh vực “không điều kiện”, mà phương thức quản lý được chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Theo đó, các thủ tục về cấp, sửa đổi, cấp lại và thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế được bãi bỏ. Doanh nghiệp chủ động đáp ứng các điều kiện theo quy định, tự chịu trách nhiệm về việc tuân thủ và thông báo với cơ quan Hải quan trước khi đưa địa điểm kinh doanh vào hoạt động.
Toàn bộ quá trình đưa hàng vào, đưa hàng ra và bán hàng miễn thuế được quản lý trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Điều này giúp giảm hồ sơ giấy, giảm số lần doanh nghiệp phải trực tiếp thực hiện thủ tục, đồng thời giúp cơ quan Hải quan chuyển trọng tâm từ thẩm định hồ sơ hành chính sang giám sát bằng dữ liệu điện tử, quản lý rủi ro và kiểm tra mức độ tuân thủ trong quá trình hoạt động.
Theo bà Hồ Thị Hương Trà, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hàng miễn thuế JALUX TASECO, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh và các thủ tục cấp, tạm dừng, thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế là bước cải cách phù hợp với chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Bà Trà cho biết, trước đây doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh và các thủ tục liên quan khi mở rộng, thu hẹp, tạm dừng hoặc thay đổi hoạt động. Quá trình này đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ và chờ cơ quan quản lý kiểm tra, đánh giá trước khi triển khai.
Theo quy định mới, doanh nghiệp chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn, tự kê khai, tự chịu trách nhiệm và thông báo với cơ quan Hải quan trước khi đưa địa điểm kinh doanh vào hoạt động.
“Đây là sự thay đổi mang tính bước ngoặt, chuyển từ cơ chế quản lý dựa trên cấp phép sang quản lý dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu và hậu kiểm”, bà Trà đánh giá.
Theo doanh nghiệp, chính sách mới giúp rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện linh hoạt hơn trong mở rộng, điều chỉnh hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, trách nhiệm tuân thủ cũng được nâng lên khi doanh nghiệp phải tự đánh giá, duy trì đầy đủ các tiêu chuẩn trong suốt quá trình hoạt động.
Đặc biệt, doanh nghiệp phải bảo đảm yêu cầu về hệ thống quản lý dữ liệu điện tử, kết nối thông tin, camera giám sát hàng hóa và khả năng cung cấp dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan.
Không chỉ giảm chi phí cho doanh nghiệp, việc số hóa và cắt giảm thủ tục cũng tạo thuận lợi cho chính cơ quan Hải quan.
Trao đổi với PV Báo CAND, ông Nguyễn Ngọc Minh, Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài (Chi cục Hải quan khu vực I) cho biết, với các đơn vị quản lý cửa hàng miễn thuế tại sân bay quốc tế, việc giảm thủ tục giúp giảm khối lượng công việc hành chính, thời gian xử lý hồ sơ, văn bản.
Qua đó, cán bộ, công chức Hải quan có điều kiện tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ cốt lõi như giám sát, quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan. Quản lý bằng dữ liệu điện tử cũng nâng cao khả năng phát hiện, phân tích và xử lý vi phạm, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc kết nối và trao đổi dữ liệu điện tử giữa doanh nghiệp với cơ quan Hải quan góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và nâng cao hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng.
Cắt giảm thủ tục hải quan giai đoạn 2025–2026 không chỉ là giảm giấy tờ mà còn chuyển mạnh từ xử lý hồ sơ sang quản trị tuân thủ, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý thủ công sang dựa trên dữ liệu, công nghệ và rủi ro. Đây là nền tảng để ngành Hải quan xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW và 68-NQ/TW, Cục Hải quan tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Đến nay, Hải quan đã ban hành mới 4 thủ tục, sửa đổi 11 thủ tục và bãi bỏ 1 thủ tục; đồng thời hoàn thành các tiêu chuẩn, biện pháp quản lý có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Cục Hải quan tiếp tục thực hiện các phương án cắt giảm, đơn giản hóa theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 2421/QĐ-BTC của Bộ Tài chính.
