Theo quy hoạch, TP Hồ Chí Minh sẽ có đến 105 KCX, KCN với tổng diện tích sử dụng đất lên tới 50.288 ha trong những năm tới. Ngoài số KCN đã có, hiện trên địa bàn có 8 KCN mở mới và 5 KCN mở rộng đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động với tổng diện tích đất lên đến 4.697 ha. Đồng thời, có 39 KCN đã được quy hoạch nhưng chưa thành lập với tổng diện tích 23.018 ha.
Trong giai đoạn 2025-2030, TP Hồ Chí Minh sẽ tập trung hoàn tất quy hoạch, làm cơ sở lựa chọn nhà đầu tư và dự kiến triển khai xây dựng mới 29 KCN mới để chuẩn bị quỹ đất thu hút đầu tư với diện tích khoảng 15.824 ha.
Về cụm công nghiệp (CCN), theo thông tin từ Sở Công Thương, hiện thành phố đang có 25 CCN đang hoạt động với tổng diện tích đất khoảng 1.215 ha. Tỷ lệ lấp đầy tại các CCN trên địa bàn tương đối cao, đặc biệt là các CCN tại những phường, xã thuộc địa bàn TP Hồ Chí Minh và Bình Dương cũ.
Theo đánh giá của Sở Công thương, một số CCN còn có sự tham gia của doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp công nghệ cao, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy liên kết vùng và phát triển bền vững. Ngoài ra, thành phố đang thẩm định, trình hội đồng đánh giá, lựa chọn nhà đầu tư hạ tầng kỹ thuật đối với 14 CCN, tổng diện tích hơn 724 ha. Mục tiêu TP Hồ Chí Minh đặt ra trong năm này là sẽ thu hút đầu tư xây dựng mới từ 5-7 CCN.
Trong khi đó lực lượng lao động, chưa kể người làm việc trong các CCN, tổng số công nhân, người lao động đang làm việc tại các KCX, KCN trên địa bàn đã khoảng 918.262 người, trong số này có khoảng 610.847 người đang thuê trọ ở bên ngoài KCX, KCN. Chưa dừng lại ở con số trên, nhu cầu về nhà ở của công nhân ghi nhận tại các KCX, KCN trên địa bàn trong giai đoạn 2026-2030 còn rất lớn, dự kiến sẽ lên đến 727.358 người.
Tuy vậy, ngoài 9 dự án nhà công nhân trong các KCX, KCN đã hoàn thành nêu trên, theo ông Trần Sĩ Nam, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, thời gian tới trên địa bàn cũng chỉ có thêm 4 dự án được triển khai, dự kiến cung cấp 2.866 căn hộ hoặc phòng ở, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 10.620 người.
Về cơ sở lưu trú ngoài ranh và lân cận khu vực các KCX, KCN, hiện trên địa bàn có 7 dự án xây dựng cơ sở lưu trú, cung cấp 2.784 căn hộ, phòng ở, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 13.654 người. Các cơ sở lưu trú này giúp cung cấp thêm một phần nhu cầu chỗ ở cho công nhân, chuyên gia, người lao động tại các KCX, KCN. Nhà ở công nhân khan hiếm, nhưng trên địa bàn còn 5 dự án liền kề các KCN đang gặp khó khăn, vướng mắc nhiều năm chưa thể triển khai.
Nhằm đẩy nhanh việc phát triển nhà ở cho công nhân đang làm việc tại các KCX, KCN, thời gian qua Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp thành phố đã đôn đốc, đề nghị doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh cơ sở hạ tầng KCX, KCN dành quỹ đất phát triển nhà ở tại chỗ cho công theo quy định.
Với thực trạng trên, Ban này cũng kiến nghị cần có sự điều chỉnh quy định pháp luật để mở rộng đối tượng được phép đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân trong KCN, bổ sung thêm các doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện làm chủ đầu tư, kinh doanh bất động sản như đối với các loại hình dự án nhà ở khác. Đồng thời, mở rộng đối tượng được phép thuê nhà ở công nhân trong KCN bao gồm công nhân, người lao động làm việc tại các KCN khác trong khu vực để mở rộng phạm vi cho lao động được hưởng chính sách về nhà ở công nhân.
Trước mắt thành phố cần giao Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng nghiên cứu kiến nghị của Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp thành phố đối với các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân tại các khu dân cư liền kề KCN đang gặp khó khăn vướng mắc kéo dài để tránh lãng phí đất đai và tăng nhanh quỹ nhà ở dành cho công nhân, nhất là khi các dự án này đang sử dụng quỹ đất rất lớn. Trong đó có Dự án khu tái định cư và nhà ở công nhân KCN Tân Phú Trung có diện tích lên tới hơn 47 ha; Dự án khu dân cư liền kề và các khu chức năng phục vụ KCN Đông Nam với quy mô 36 ha; Dự án khu dân cư liền kề phục vụ KCN Lê Minh Xuân 3 có quy mô hơn 75 ha…
