Đằng sau việc gia nhập SCO của Iran

Iran đã ký biên bản cam kết trở thành thành viên thường trực của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), nâng cao vai trò của nước này trong bàn cờ Á-Âu và như một cách củng cố trục Moscow-Bắc Kinh-Tehran.

Ngày 15-9, tại Samarkand, Uzbekistan, Cộng hòa Hồi giáo Iran đã ký một biên bản cam kết về việc trở thành thành viên thường trực của SCO. Tổng thư ký SCO nhấn mạnh rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran với vị thế là một quốc gia hùng mạnh trong khu vực, cùng với sự ổn định và an ninh của họ, là điều cần thiết đối với tổ chức.

Đằng sau việc gia nhập SCO của Iran -0
Iran ký bản ghi nhớ về các nghĩa vụ để trở thành thành viên đầy đủ của SCO.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian thông báo trên Twitter về việc ký kết biên bản ghi nhớ. Ông viết rằng, Iran đã bước vào một giai đoạn mới với nhiều hợp tác kinh tế, thương mại, vận chuyển và năng lượng. Kể từ khi thành lập vào năm 2001, SCO chỉ kết nạp thành viên mới một lần, khi đơn đăng ký gia nhập của Ấn Độ và Pakistan được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh năm 2015. Đáng chú ý, Belarus cũng đã chính thức nộp đơn đăng ký trở thành thành viên đầy đủ.

Tính toán địa chính trị

Các thành viên SCO tạo ra 1/4 tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới. Bởi Nga, Trung Quốc, Belarus và Iran đều đang chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây nên việc hợp tác theo các hình thức Á-Âu trở nên quan trọng.

Đặc biệt, Trung Quốc đã chứng kiến mối quan hệ của họ với phương Tây trở nên tồi tệ trong những tháng gần đây sau những căng thẳng về vấn đề Đài Loan. Xung đột Ukraine đã làm gián đoạn quan hệ của Nga với châu Âu. Đối với Iran, các cuộc đàm phán tại Vienna vẫn không giúp họ đạt được thỏa thuận hạt nhân mới, khiến Tehran vẫn bị cô lập với thị trường năng lượng.

Hơn nữa, cần nhấn mạnh rằng ngày càng có nhiều quốc gia Á-Âu thay thế đồng USD bằng đồng nội tệ trong giao thương, như trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ-Nga, Ấn Độ-Nga và Iran-Nga. Bước tiến mới này sẽ đưa Tehran đến gần hơn với Moscow. Iran và Nga đã tăng cường hợp tác trong một số lĩnh vực, đặc biệt là sau các sự kiện ở Ukraine và các lệnh trừng phạt áp đặt lên Nga.

Theo Bộ trưởng Dầu mỏ Iran và đồng Chủ tịch Ủy ban Kinh tế hỗn hợp Iran-Nga, Javad Ovji, kim ngạch thương mại giữa hai nước đã tăng đáng kể vào năm 2022. Mục tiêu của họ là đạt 40 tỷ USD, tăng từ con số 4 tỷ USD trong năm 2021. Trước chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin tới Tehran ngày 19-7, Công ty Dầu khí Quốc gia Iran và nhà sản xuất khí đốt của Nga Gazprom đã ký biên bản ghi nhớ trị giá khoảng 40 tỷ USD. Các nhà chức trách Iran cho biết Gazprom sẽ hỗ trợ Iran phát triển các mỏ khí đốt Kish và North Pars. Hai nước cũng tăng cường hợp tác trong lĩnh vực quân sự.

Mặc dù các chuyên gia phương Tây tin rằng định dạng SCO vẫn lỏng lẻo nhưng quá trình kết nạp thành viên đã củng cố tình hình kinh tế của Iran. Vào tháng 7-2022, phát ngôn viên Cơ quan Hải quan Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRICA), Ruhollah Latifi, tuyên bố rằng xuất khẩu phi dầu mỏ của Iran sang các nước SCO đã tăng 20% trong quý 2 năm 2022, đạt tổng trị giá 5,5 tỷ USD.

Tư cách thành viên SCO mang đến cho Tehran một diễn đàn ngoại giao để theo đuổi mối quan hệ chặt chẽ hơn với khu vực Trung Á. Về phần mình, các chính phủ Trung Á coi Iran là một trung tâm trung chuyển tiềm năng. Tehran đã phát triển cơ sở hạ tầng cảng có thể phục vụ quá cảnh hàng hóa quốc tế và nằm trong các hành lang quốc tế quan trọng: Hành lang giao thông Bắc - Nam quốc tế (INSTC), Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Ngoài ra, hợp tác với Iran cũng rất cần thiết trong lĩnh vực quân sự. Tehran đóng một vai trò quan trọng trong các kịch bản chiến lược như Syria và Afghanistan.

Chưa thể xóa bỏ tình trạng cô lập

Trong bối cảnh bế tắc về các cuộc đàm phán hạt nhân, chính sách "Xoay trục về hướng Đông" và nỗ lực trở thành thành viên SCO là những phản ứng của Iran trước sức ép của phương Tây cũng như sự thay đổi địa chính trị toàn cầu và khu vực. Trái ngược với những gì nhiều người mong đợi, tư cách thành viên SCO không thể làm được gì nhiều trong việc đáp ứng nguyện vọng chiến lược của Iran. SCO, ở mức tốt nhất, là khuôn khổ để các thành viên mở rộng quan hệ song phương. Nó không đại diện cho bất kỳ giải pháp thể chế hiệu quả nào để xóa bỏ sự cô lập của Iran trên trường quốc tế.

Theo nhiều nhà quan sát kinh tế, SCO sẽ không trở thành một liên minh để kháng cự các biện pháp trừng phạt của phương Tây trong ngắn hạn. Thay vì những thành tựu chính trị hoặc kinh tế lớn, thành tựu chính của Iran từ thắng lợi ngoại giao này trong ngắn hạn có thể chỉ giới hạn ở các hoạt động ngoại giao đa phương.

Iran coi việc gia nhập SCO là đòn bẩy chống lại Mỹ vào thời điểm các cuộc đàm phán hạt nhân đang trên bờ vực sụp đổ. Tuy nhiên, các quốc gia thành viên SCO không muốn “liên quan” đến mối thù địch giữa Iran và Mỹ. Họ cũng coi Saudi Arabia, Qatar và Ai Cập là "đối tác đối thoại". Điều này cũng đúng với những nỗ lực của Nga nhằm nêu bật bản sắc địa chính trị chống phương Tây của SCO, khi các quốc gia thành viên vẫn đang chia rẽ về cuộc xung đột Nga - Ukraine. Ít nhất là trong ngắn hạn, SCO không có khả năng đưa ra bất kỳ cơ chế thay thế hiệu quả nào để đáp ứng các ưu tiên kinh tế và an ninh của Iran chừng nào phương Tây vẫn duy trì các lệnh trừng phạt và thái độ thù địch với Iran. Tuy nhiên, tư cách thành viên SCO mang lại cho Iran một mức độ uy tín quốc tế và đòn bẩy chính trị để củng cố khả năng thương lượng của nước này trong đàm phán với Mỹ.

Bích Vân (Tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.