Đằng sau quyết tâm bảo vệ thỏa thuận hạt nhân Iran của Châu Âu

Khi Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA, hay còn được biết đến là thỏa thuận hạt nhân Iran) được ký kết vào năm 2015, thỏa thuận này nhanh chóng được coi là thành công đầu tiên trong ngoại giao toàn cầu của Liên minh châu Âu (EU).

Châu Âu đã nỗ lực duy trì thỏa thuận này, ngay cả khi cựu Tổng thống Donald Trump đơn phương rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận hồi năm 2018. Có thể thấy, ngay từ khi được ký kết, châu Âu luôn kiên quyết ủng hộ JCPOA và cuộc chiến ở Ukraine chỉ càng củng cố thêm quyết tâm đó. Vậy động lực nào đã thúc đẩy châu Âu quyết tâm bảo vệ thỏa thuận hạt nhân Iran?

Trong khoảng một năm qua, Iran và các nước gồm Pháp, Đức, Anh, Nga và Trung Quốc đã tham gia đàm phán trực tiếp tại Vienna (Áo) nhằm khôi phục thỏa thuận lịch sử. Mỹ tham gia gián tiếp thông qua vai trò điều phối của EU. Mục đích chính của các vòng đàm phán tại Vienna là để đưa Mỹ và Iran trở lại thỏa thuận. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán vẫn chưa đạt được kết quả cuối cùng khi Mỹ và Iran liên tục đổ lỗi cho nhau gây đình trệ. Hồi đầu tháng 5, đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Josep Borrell cho biết ông đang tìm kiếm giải pháp để chấm dứt thế bế tắc hiện nay, vốn đe dọa hủy hoại những nỗ lực ngoại giao của châu Âu hơn một năm qua để đạt được thỏa thuận hồi sinh JCPOA.

Đằng sau quyết tâm bảo vệ thỏa thuận hạt nhân Iran của Châu Âu -0
Vòng đàm phán nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran tại Vienna, Áo ngày 9-12-2021. Nguồn: AFP

Châu Âu luôn lo ngại rằng chương trình hạt nhân mở rộng của Iran gây ra nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. Sau khi Nga có hành động quân sự với Ukraine và Moscow phải tận dụng khả năng hạt nhân của mình để kiềm chế các chính sách của phương Tây nhằm bảo vệ Ukraine, người dân châu Âu càng tin rằng bằng mọi giá phải tránh kịch bản Iran được trang bị vũ khí hạt nhân. Mặc dù JCPOA luôn là một thỏa thuận không hoàn hảo nhưng thỏa thuận này đã giúp cắt giảm khả năng hạt nhân của Iran.

Theo Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), sau khi JCPOA được ký kết, Iran đã chuyển 98% urani được làm giàu ra khỏi lãnh thổ nước này, giới hạn mức độ làm giàu urani ở 3,67%, loại bỏ 2/3 số máy ly tâm đã lắp đặt, đồng ý chuyển đổi nhà máy làm giàu urani Fordow thành một cơ sở nghiên cứu và thiết kế lại lò phản ứng nước nặng Arak. Các thanh sát viên của IAEA, những người có khả năng tiếp cận hợp lý các cơ sở hạt nhân của Iran, luôn khẳng định rằng Tehran tuân thủ JCPOA.

Ngoài ra, JCPOA cung cấp một nền tảng để giải quyết căng thẳng và các mối đe dọa bằng con đường ngoại giao thay vì quân sự. Châu Âu từ lâu đã muốn tránh một kịch bản trong đó Mỹ, Israel hoặc cả hai sẽ tiến hành các cuộc tấn công quân sự vào đất nước 80 triệu dân, nằm ở ngã tư giữa châu Á và châu Âu này. Điều này càng trở nên phù hợp hơn sau khi Taliban tiếp quản Afghanistan, vì sự sụp đổ tiềm tàng của Iran sẽ tạo ra một vòng cung bất ổn, trực tiếp nối Afghanistan với Địa Trung Hải thông qua Iraq và Syria. Một vòng cung như vậy có thể trở thành hành lang trung chuyển thuận lợi cho tội phạm, các phần tử thánh chiến và nhiều mối đe dọa khác.

Một lý do khác đằng sau việc EU bảo vệ JCPOA có liên quan đến niềm tin cốt lõi vào giá trị của việc duy trì một hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ - hệ thống vận hành của chính EU, hệ thống mà châu Âu tin rằng đang bị tấn công bởi các cường quốc đối địch như Nga và Trung Quốc. Đối với châu Âu, đối lập với hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ là tình trạng vô chính phủ, điều chắc chắn sẽ dẫn đến bạo lực và bất ổn. Ngược lại, như đã thấy khi JCPOA bị đình trệ trong giai đoạn 2018-2021, sự sụp đổ của thỏa thuận này sẽ đẩy Iran vào quan hệ đối tác chiến lược với Nga và Trung Quốc. Vì lý do tương tự, châu Âu ủng hộ mạnh mẽ các cuộc đàm phán tiếp theo nhằm giảm leo thang trong khu vực và kiểm soát vũ khí, sẽ được tổ chức sau khi JCPOA được ký kết và được đưa vào các tuyên bố cam kết chính trị.

Cuối cùng, châu Âu đã nhận thấy giá trị kinh tế trong quan hệ với Iran sau khi JCPOA được ký kết. Nhìn vào dữ liệu do Eurostat tổng hợp trong giai đoạn 24 tháng sau khi các lệnh trừng phạt được nới lỏng vào năm 2016, xuất khẩu hằng tháng của EU sang Iran tăng 47%, trong khi nhập khẩu của EU từ Iran tăng 560%, nhờ vào việc mua dầu của Iran, bao gồm cả dầu thô. Vào thời điểm đó, các công ty châu Âu nhận thức sâu sắc về các cơ hội do việc giảm trừng phạt mang lại khi xét tới quy mô của thị trường Iran và chủ động tiến hành các thỏa thuận đầu tư trong các lĩnh vực khác nhau bao gồm năng lượng, sản xuất, công nghiệp hóa chất và dược phẩm và cơ sở hạ tầng.

Tuy nhiên, sau đó các công ty và nhà đầu tư châu Âu - những người bị mất vốn và các cơ hội do hậu quả của các lệnh trừng phạt của Mỹ dưới thời ông Trump - trở nên do dự hơn trong việc hợp tác làm ăn với Iran. Dù vậy, xung đột Nga-Ukraine đã tác động nghiêm trọng đến an ninh năng lượng của EU và khiến châu Âu đi đến quyết định không thể đảo ngược là đa dạng hóa, không để phụ thuộc vào dầu khí của Nga.

Các nhà sản xuất dầu và khí đốt khác, đặc biệt là các đối thủ của Iran ở Vùng Vịnh, đã do dự trong việc đẩy mạnh sản xuất và hỗ trợ an ninh năng lượng của châu Âu. Điều này củng cố những tiếng nói trong châu Âu khuyến khích các quốc gia thành viên EU xem Iran như một đối tác tiềm năng, cùng với các đối tác khác, nhằm đạt được an ninh năng lượng và thị trường năng lượng ổn định hơn. Các công ty châu Âu đã phải rút những khoản đầu tư khỏi lĩnh vực năng lượng của Nga sẽ xem xét nghiêm túc việc chuyển hướng nguồn vốn đó sang Iran, để đẩy nhanh quá trình đổi mới đang rất cần thiết đối với ngành năng lượng của Tehran.

Với tất cả những lý do trên, người châu Âu vẫn quan tâm đến việc duy trì các cuộc đàm phán JCPOA bất chấp việc phải đối mặt với nhiều rào cản. Quả thực, nếu các cuộc đàm phán hoàn toàn sụp đổ, người châu Âu vẫn sẽ không từ bỏ những ưu tiên này, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng và sẽ điều chỉnh lập trường cho phù hợp.

Khánh An (Tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.