Có thật nhạc sĩ Trinh Công Sơn "bịa" ra từ "cốm sữa"?

Thường sau mỗi ca khúc lại có thêm một lời bình, một phân tích đánh giá rất ngắn gọn về nội dung nghệ thuật hay về tác giả của ca khúc ấy. Chúng ta ai cũng biết rằng, hẳn những người làm chương trình muốn người nghe dễ hiểu và hiểu sâu hơn tác phẩm và tác giả. Điều đó rất tốt nếu như những lời bình, những nhận định hay và đúng. Còn như những lời bình, những nhận định dở và sai thì thật là tai hại, rất phản cảm, gây khó chịu cho người nghe...

Trong chương trình ca nhạc phát trên sóng VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam vào hồi 22h30', ngày 2/11/2013 có một loạt ca khúc với chủ đề về mùa thu Hà Nội. Phải nói là rất tuyệt vời. Tự thân các ca khúc đã quá hay, lại được các giọng ca là những ngôi sao hàng đầu trong làng ca nhạc Việt Nam biểu diễn nên những người yêu nhạc trong cả nước chỉ còn biết lặng yên mà nghe, mà thưởng thức, mà trầm trồ, mà tâm phục khẩu phục. Nghe xong cứ bần thần cả người. Tiếng đàn, nốt nhạc cuối cùng đã chấm dứt, giọng ngân của ca sĩ đã lắng xuống mà dư âm của nó cứ lan tỏa, lan tỏa mãi. Cảm ơn Đài Truyền hình Việt Nam đã cho chúng tôi một bữa tiệc âm nhạc như thế.

Nhưng có điều này cần phải nói thêm, phải xem xét lại. Ấy là sau mỗi ca khúc lại có thêm một lời bình, một phân tích đánh giá rất ngắn gọn về nội dung nghệ thuật hay về tác giả của ca khúc ấy. Chúng ta ai cũng biết rằng, hẳn những người làm chương trình muốn người nghe dễ hiểu và hiểu sâu hơn tác phẩm và tác giả. Điều đó rất tốt nếu như những lời bình, những nhận định hay và đúng. Còn như những lời bình, những nhận định dở và sai thì thật là tai hại, rất phản cảm, gây khó chịu cho người nghe.

Tôi xin lấy ví dụ khi nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha nói: "Không ở đâu như ở Việt Nam, mùa thu không chỉ của đất trời... của thiên nhiên, mùa thu còn là mùa thu cách mạng nữa". Nhận xét như vậy thì quả là rất đúng, ngắn gọn và dễ hiểu. Còn nói như ca sĩ Hồng Nhung trong ca khúc "Nhớ mùa thu Hà Nội" của Trịnh Công Sơn thì thật là khó lọt tai người nghe. Chị kể rằng ngày đầu hát ca khúc ấy, hát đến câu "Cốm sữa vỉa hè, thơm bước chân qua" biết nó hay vậy thôi chứ chưa hiểu "Cốm sữa" là gì. Chị đã tìm gặp Trịnh Công Sơn để hỏi, anh Sơn trả lời: "Do anh ngồi ăn cốm ở vỉa hè, thỉnh thoảng một vài lá sữa rụng xuống, một làn hương thoảng qua và anh bịa ra thế".

Ca sĩ Hồng Nhung biểu diễn ca khúc "Nhớ mùa thu Hà Nội" của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.
Ca sĩ Hồng Nhung biểu diễn ca khúc "Nhớ mùa thu Hà Nội" của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Tôi hoàn toàn thất vọng và không thể tin có chuyện như thế bởi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là người rất tài giỏi trong việc sử dụng ngôn từ trong ca khúc của mình, nhất là trong ca khúc "Nhớ mùa thu Hà Nội". Này nhé, ngay từ những câu đầu tiên:

Hà Nội mùa thu
Cây cơm nguội vàng
Cây bàng lá đỏ
Nằm kề bên nhau
Phố xưa nhà cổ
Mái ngói thâm nâu

Này nhé:

Hồ Tây chiều thu
Mặt nước vàng lay
Bờ xa mời gọi
Màn sương thương nhớ
Bầy sâm cầm nhỏ
Vỗ cánh mặt trời

Như thế đấy, nếu tách phần nhạc ra, những khổ thơ trên đã đủ hay đạt đến độ toàn bích rồi. Nhất là nó lại chính xác đến từng milimet.

Còn câu "Cốm sữa vỉa hè/ Thơm bước chân qua" tôi xin nói thế này: Tôi vốn gốc gác nông dân, sinh ra và lớn lên ở nhà quê. Quê tôi là làng Thanh Hương thuộc tỉnh Thái Bình, một làng nghề làm cốm từ rất lâu rồi. Ngày xưa khi lúa nếp ngoài đồng (nếp cái hoa vàng) qua thời kỳ đông sữa, chớm bắt đầu vào mẩy, tức là lúa nếp còn rất non, người ta cắt về để làm cốm. Cốm ấy vừa có màu xanh tự nhiên rất dẻo lại thơm, ăn ngon lắm. Nhưng làm thế thì khó lắm, mất thời gian và hao lắm. Giá thành cốm sẽ lên rất cao.

Ngày nay vì lợi nhuận người ta làm cốm bằng thóc nếp già. Làm xong rồi nhuộm màu. Nếu nhuộm màu bằng lá gừng non hoặc lá bàng non còn khá, chứ nhuộm bằng phẩm màu hóa chất thì nguy hiểm lắm. Không còn cốm sữa đâu. Và hơn thế nữa, trong những áng văn thơ thời kỳ chống Mỹ, tôi đã gặp hai lần như thế này: Một là tùy bút "Đường chúng ta đi" của nhà văn Nguyên Ngọc (ký bút danh Nguyễn Trung Thành), một tùy bút hay như một bài thơ, ở đấy nhà văn Nguyên Ngọc đã ví von mùi hương lúa đang làm đòng thơm như sữa của người mẹ trẻ. Thật là một so sánh độc đáo và thú vị. Hai là trong một liên khúc thơ của Nguyễn Đức Mậu trên Văn nghệ Quân đội có những câu:

Còn lúa ở nơi nào lúa ơi
Tôi khát đặt bàn chân lên gốc rạ
Ước được cắn hạt lúa vừa ngậm sữa
Ôi mùi bùn sắc cỏ vùng đai

Cho nên Trịnh Công Sơn, ông dùng cái từ "cốm sữa" là ở cái ý nghĩa như thế. Rất tinh tế và vô cùng chính xác. Còn cái hương của hoa sữa nó chỉ thơm nồng nàn trong ca khúc của Hồng Đăng hay thơm trong các bài thơ của các nhà thơ thôi. Còn ngoài trời, thú thật nó nồng nặc không dễ ngửi đâu.

Đây là những thiển ý của tôi, một người mê nghe hát. Vẫn biết rằng đến bây giờ khó có ai hát ca khúc "Nhớ mùa thu Hà Nội" của Trịnh Công Sơn hay bằng ca sĩ Hồng Nhung. Mong có nhà ngoại cảm nào thật tài năng nối được âm với dương, tôi xin gặp Trịnh Công Sơn để hỏi cho ra nhẽ

Hoàng Đức Anh

Các tin khác

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.