Nhưng điều khiến không khí nơi đây như bừng sáng lên, có lẽ không chỉ bởi niềm vui của ngày hội trường, mà còn là câu chuyện đẹp như cổ tích hiện đại của hai cậu học trò lớp 12: Cao Trung Quân và Lê Minh Hiếu.
Hai em vừa được xướng tên trong lễ vinh danh các dự án đạt giải Nhất tại cuộc thi Khoa học kỹ thuật (KHKT) cấp quốc gia năm 2025. Và hơn thế nữa, dự án của các em đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chọn để đại diện Việt Nam tham dự Hội thi KHKT quốc tế (ISEF 2025) tổ chức tại Columbus, Ohio, Hoa Kỳ vào tháng 5 tới.
Khởi nguồn từ một câu hỏi đầy day dứt
"Em nghĩ nhiều về câu chuyện của nhà vật lý Stephen Hawking, người đã vượt lên bệnh tật để sống, cống hiến và truyền cảm hứng cho cả thế giới. Em tự hỏi, nếu là một người mắc bệnh xơ cứng teo cơ, không thể nói, không thể tự điều khiển cơ thể, mình sẽ sống như thế nào? Nếu công nghệ có thể giúp họ sống dễ hơn một chút, thì liệu em có làm được gì không?", Cao Trung Quân chia sẻ, ánh mắt sâu lắng. Ý tưởng ấy thôi thúc Quân và Lê Minh Hiếu bắt tay vào dự án xe lăn tự hành, một thiết bị không chỉ giúp người mắc bệnh di chuyển, mà còn có thể giao tiếp với người thân, với thế giới.
Từ tháng 6/2024, hai em bắt đầu hành trình chế tạo. "Chúng em tự mua một bộ khung xe, rồi mày mò thiết kế hệ thống điều khiển, học các thuật toán định vị, xử lý ngôn ngữ. Có những đêm thức trắng chỉ vì một đoạn mã lỗi không thể sửa. Có lúc định bỏ cuộc vì không tìm ra cách xử lý bản đồ 2D cho môi trường hẹp. Nhưng rồi lại nghĩ nếu bỏ giữa chừng thì mình khác gì những giới hạn mà mình đang muốn vượt qua đâu?", Hiếu kể.
Kết quả của những ngày tháng miệt mài là chiếc xe lăn có thể điều khiển bằng ánh mắt nhờ thuật toán Gaze Tracking, có thể tự động di chuyển đến vị trí được chọn nhờ công nghệ SLAM, có thể giao tiếp gần và từ xa bằng ứng dụng Telegram - tất cả đều do hai cậu học trò trên tự nghiên cứu và hoàn thiện. Hệ thống còn sử dụng phần mềm xử lý ngôn ngữ tự nhiên để chuyển các từ đơn lẻ thành những câu hoàn chỉnh, giúp người bệnh chọn câu phù hợp để giao tiếp.
Một hành trình dài từ năm lớp 7
Không phải đến bây giờ, Quân và Hiếu mới bén duyên với khoa học. Năm lớp 7, hai em đã từng cùng nhau đạt giải Ba cấp huyện với dự án "Máy hút bụi thông minh". Lên lớp 10, lại đoạt giải Khuyến khích với dự án "Hệ thống cảnh báo, chống trộm thông minh".
"Ngay từ khi mới vào trường, tôi đã để ý đến hai em, một người điềm tĩnh, sâu sắc, một người sôi nổi, lanh lợi. Cả hai đều có khả năng tư duy logic rất tốt, lại đam mê tìm hiểu các vấn đề xã hội. Khi các em trình bày ý tưởng về xe lăn tự hành, tôi biết đây sẽ không chỉ là một đề tài thi thố đơn thuần. Nó có chiều sâu, có khát vọng phụng sự", thầy Lê Công Long, người trực tiếp hướng dẫn dự án, chia sẻ và kể thêm, điều khiến ông ấn tượng không chỉ là kiến thức mà còn là sự nghiêm túc, bền bỉ của các em. "Hiếu nhiều lần tranh luận gay gắt để bảo vệ quan điểm, Quân thì lặng lẽ tìm tòi giải pháp. Hai tính cách đối lập lại bổ sung cho nhau tuyệt vời", thầy Long nói.
Cao Trung Quân là con thứ hai trong gia đình có bố mẹ đều là giáo viên. Anh trai Quân học giỏi ngành công nghệ thông tin, hiện làm việc tại Đà Nẵng. "Em thích mày mò từ nhỏ, đặc biệt mê Vật lý và máy tính. Em muốn học ngành kỹ thuật máy tính tại Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh để sau này có thể tạo ra các hệ thống thông minh, phục vụ cộng đồng", Quân chia sẻ. Không chỉ giỏi chuyên môn, Quân còn là học sinh giỏi 11 năm liền, đoạt giải Ba Tin học trẻ toàn quốc năm 2024, giải Nhất học sinh giỏi môn Vật lý cấp tỉnh năm 2025. Em từng chế tạo "Thiết bị chuyển ngữ hỗ trợ người câm điếc" và đạt giải Nhì cấp tỉnh năm lớp 11.
Lê Minh Hiếu thì lại là hình mẫu của một học sinh năng động. Con trai thứ hai trong gia đình có bố làm tài chính, mẹ là giáo viên, Hiếu nổi bật với các hoạt động ngoài lớp học, từ khởi nghiệp đến tranh biện, từ hướng dẫn viên du lịch song ngữ đến việc sáng lập câu lạc bộ học thuật tại trường. "Em từng giành giải Ba quốc gia trong cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp năm lớp 11. Nhưng điều em tự hào nhất là có thể vừa học tốt, vừa hoạt động ngoại khóa hiệu quả. Khó thật, nhưng em muốn thử thách bản thân, muốn có nền tảng vững vàng để bước vào đời", Hiếu chia sẻ. Hiếu dự định thi vào ngành hệ thống nhúng - ngành tích hợp cả phần cứng lẫn phần mềm để giải các bài toán kỹ thuật chuyên sâu.
Viết tiếp giấc mơ Việt…
Tháng 1/2025, dự án xe lăn của Quân và Hiếu giành giải Nhì cấp tỉnh. Đến tháng 3, bước vào cuộc thi cấp quốc gia, hai em mang theo tất cả nỗ lực, kỳ vọng và cả trách nhiệm với cộng đồng mà mình đang hướng tới. Và rồi tên các em vang lên giữa hội trường, một trong 12 dự án đoạt giải Nhất toàn quốc.
"Tụi em không nghĩ sẽ đi xa đến vậy. Nhưng có lẽ vì tụi em không chỉ làm vì giải thưởng, mà vì tin vào giá trị của sản phẩm mình tạo ra", Quân nói, giọng nhẹ nhàng mà vững chãi. Giờ đây, chỉ còn chưa đầy hai tháng, hai chàng trai đất Quảng Trị sẽ mang dự án của mình sang Mỹ, đứng giữa sân khấu ISEF 2025, cùng hàng ngàn học sinh xuất sắc từ khắp thế giới. "Tụi em muốn lan tỏa thông điệp, rằng khoa học không phải là thứ gì đó quá xa vời, mà chính là cây cầu nối giữa tri thức và lòng nhân ái. Chỉ cần dám bắt đầu, mọi học sinh đều có thể làm được điều có ích", Hiếu bộc bạch.
Trong ánh nắng nhạt của buổi chiều tháng Tư, giữa sân trường rợp bóng cây xanh, hai cậu học trò trẻ đang tập thuyết trình bằng tiếng Anh để chuẩn bị cho ngày hội lớn. Phía sau các em là thầy cô, bạn bè, là ngôi trường đã 50 năm lặng thầm chắp cánh cho biết bao thế hệ học sinh. Và xa hơn nữa, phía trước là hành trình vươn ra thế giới - không chỉ bằng trí tuệ, mà bằng cả một trái tim đầy khát vọng và lòng nhân ái.
Vinh danh học sinh đoạt giải Olympic và Khoa học kỹ thuật quốc tế 2023 
Hải Phòng "thưởng đậm" học sinh đoạt giải Olympic quốc tế 
