Ngày 23/9, Báo Nhân Dân phối hợp với Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) tổ chức tọa đàm “Chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu tại Hà Nội”, nhằm nhìn thẳng vào thực trạng và những điểm nghẽn để đưa ra giải pháp chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật.
Một nửa số gấu nuôi nhốt trái phép ở Hà Nội
Thông tin về hành trình hơn 20 năm chấm dứt nuôi gấu lấy mật tại Việt Nam, bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc ENV cho biết, vào năm 2000-2005, cả nước có hơn 4.300 cá thể gấu nuôi nhốt trái phép trong các trang trại tư nhân.
Đến năm 2010 số lượng gấu bị nuôi nhốt còn 3.843 cá thể, trong đó Hà Nội là 685 cá thể. Năm 2014 đánh dấu một bước tiến quan trọng khi tỉnh Quảng Ninh thực hiện được chấm dứt hoàn toàn "du lịch trại gấu" tại TP Hạ Long, mở đường cho tỉnh này không còn cá thể gấu bị nuôi nhốt.
Đồng thời với đó, công tác thực thi pháp luật, cũng như tuyên truyền, quản lý đã có nhiều chuyển biến rõ rệt, số lượng gấu nuôi nhốt giảm dần theo các năm.
Để làm được điều này, theo bà Bùi Thị Hà, năm 2005, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành quyết định 02/2005/QĐ-BNN về quản lý gấu nuôi nhốt, yêu cầu đăng ký, quản lý và gắn chip điện tử cho hơn 4.300 cá thể. Trong giai đoạn 2005-2006, chương trình đăng ký và gắn chip cho các cá thể gấu bị nuôi nhốt trên cả nước được hoàn thành. Với những cá thể gấu phát sinh (không được gắn chíp) thời điểm này coi như nuôi nhốt vi phạm pháp luật và bị xử lý.
Đến năm 2010, cả nước còn 3.843 cá thể gấu nuôi nhốt, trong đó Hà Nội có 685 cá thể. Năm 2015, các con số lần lượt giảm xuống còn 1.690 và 311 cá thể.
Trong khi nhiều địa phương, nuôi nhốt gấu đã giảm đáng kể, nhưng tại Hà Nội, tình trạng này vẫn còn nhiều. Cụ thể, năm 2020, cả nước còn 376 cá thể gấu nuôi nhốt, riêng Hà Nội có 175 cá thể, chiếm khoảng 46,5%.
Tính đến tháng 9/2026, con số này còn 129 cá thể gấu bị nuôi nhốt tại 50 cơ sở tư nhân tại 7 tỉnh, TP, giảm 97%, trong đó Hà Nội 64 cá thể, chiếm 50%.
Đặc biệt, tại xã Phúc Thọ (Hà Nội) còn 16 hộ nuôi nhốt 62 cá thể gấu. Đây là những hộ dù đã được vận động nhiều lần nhưng vẫn cương quyết chưa đưa gấu về các trung tâm cứu hộ.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân cho biết, hơn 20 năm qua, số lượng gấu bị nuôi nhốt tại Việt Nam đã giảm mạnh. Đây là kết quả đáng ghi nhận của công tác quản lý nhà nước, thực thi pháp luật, bảo tồn thiên nhiên và sự thay đổi nhận thức của cộng đồng.
Tuy nhiên, khi số lượng gấu còn lại giảm xuống mức thấp, việc giải quyết dứt điểm những trường hợp cuối cùng lại bước vào giai đoạn khó khăn hơn, đặt ra yêu cầu về trách nhiệm quản lý và sự phối hợp giữa các bên.
Chặng đường còn lại tuy ngắn hơn và số lượng gấu cần chấm dứt đã giảm mạnh, nhưng để đưa Hà Nội trở thành địa phương không còn tình trạng nuôi nhốt gấu thì cần một "cú hích" là chế tài để cơ quan chức năng, chính quyền địa phương thực thi xử lý.
Cần sớm có giải pháp dứt điểm
Chia sẻ về những nguyên nhân khiến cho việc chấm dứt nuôi nhốt gấu trái phép vẫn tồn tại tại xã Phúc Thọ (Hà Nội), ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, vào thời gian cao điểm, cả xã có trên 60 hộ nuôi nhốt gấu với 308 cá thể. Hơn 20 năm qua, các hộ chuyển nhượng gấu đi tỉnh khác, hoặc bàn giao gấu cho cơ quan chức năng bảo tồn, hiện nay còn 16 hộ nuôi nhốt 59 cá thể.
Trong những năm qua, chính quyền xã đã phối hợp với các lực lượng đến từng hộ gia đình tuyên truyền vận động bàn giao cá thể gấu; tổ chức các hội nghị liên quan vừa tuyên truyền vừa đề nghị người dân bàn giao, nhưng hiện còn nhiều khó khăn để xử lý dứt điểm được các hộ này. Từ đầu năm đến nay, chỉ có 3 cá thể gấu được chuyển giao cho các cơ quan chức năng chuyển về vườn quốc gia bảo tồn.
"Mục đích các hộ dân nuôi gấu là làm kinh tế nên đầu tư số tiền lớn, nên rất khó vận động họ bàn giao cho các trung tâm bảo tồn", ông Nguyễn Văn Công cho biết.
Mặc dù, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã gắn chíp quản lý cá thể gấu; các gia đình, chủ trang trại nuôi gấu đều có cam kết nhưng việc lén lút khai thác mật để cung cấp ra thị trường vẫn diễn ra. Việc phát hiện các hành vi vi phạm này lại rất ít.
Ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội cho biết, hằng năm Chi cục phối hợp kiểm tra đột xuất các hộ nuôi nhốt gấu 1 lần/năm và kiểm tra định kỳ 4 tháng 1 lần để giám sát các hộ có chấp hành nghiêm các quy định pháp luật hay không. Theo số liệu tổng kết 5 năm gần đây, đã phát hiện 1 vụ chích hút mật gấu tại nơi nuôi nhốt.
"Chúng tôi cần cơ sở pháp lý là văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể văn bản của UBND TP Hà Nội về việc cấm nuôi nhốt gấu và yêu cầu các hộ bàn giao cho cơ quan chức năng để bảo tồn. Khi có cơ sở pháp lý, chúng tôi sẽ xử lý theo quy định, nếu tuyên truyền mà các hộ dân không bàn giao thì sẽ cưỡng chế", ông Nguyễn Văn Công nói.
Theo ông Bùi Huy Khôi, ngay sau buổi toạ đàm, sẽ chỉ đạo Hạt Kiểm lâm số 7 phối hợp với UBND xã Phúc Thọ đến kiểm tra từng hộ để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân để đưa ra giải pháp. Chi cục sẽ tập hợp các ý kiến và tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành văn bản tiến tới chấm dứt nuôi gấu trên địa bàn TP Hà Nội.
"Chúng tôi sẽ phối hợp với chính quyền địa phương nắm tâm tư, nguyện vọng của từng hộ. Dự kiến trong tháng 10 tới phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, chính quyền địa phương và một số tổ chức bảo tồn mời các hộ dân đến thăm Vườn Quốc gia Bạch Mã xem gấu sau khi bàn giao về đây được chăm sóc và nuôi dưỡng ra sao, để các hộ dân yên tâm", ông Bùi Huy Khôi nói.
Bà Trần Thị Hà mong muốn trong thời gian tới sự phối hợp liên ngành trong thực thi pháp luật được thường xuyên và chặt chẽ hơn. Đồng thời, bày tỏ luôn sẵn sàng cung cấp các thông tin có giá trị do người dân gọi đến đường dây nóng của ENV cho lực lượng chức năng để kiểm tra, xử lý.
