Tại phiên thảo luận sáng 4/11, sau khi các đại biểu Quốc hội thảo luận về hai dự án Luật Định danh và xác thực điện tử và Luật An ninh dữ liệu, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đã phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ một số vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.
Trân trọng cảm ơn các vị đại biểu Quốc hội đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, đóng góp những ý kiến công phu, trách nhiệm và sâu sắc đối với hai dự án luật, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, qua nghiên cứu, thảo luận tại tổ và tại hội trường, các ý kiến cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành luật cũng như nhiều nội dung lớn của hai dự án luật.
Không phải cung cấp lại thông tin khi đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành
Về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, liên quan đến phạm vi đối tượng định danh điện tử tại Điều 7, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật xác định các nhóm đối tượng được định danh điện tử. Trong đó, các nhóm đối tượng định danh do cơ quan nhà nước thực hiện được quy định tại Điều 8 dự thảo luật, gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân, địa điểm, không gian; đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao; đối tượng thuộc bí mật nhà nước.
Các nhóm đối tượng định danh điện tử còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, luật cũng giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm đối tượng do cơ quan nhà nước thực hiện, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn chuyển đổi số ở nước ta.
Đối với nhóm đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành, dự thảo luật quy định theo hướng: Trường hợp thông tin để tạo lập danh tính điện tử đã có đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì cơ quan nhà nước tự động thực hiện quy trình tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia cho đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 8 dự thảo luật. Như vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh.
Về bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu và đồng bộ dữ liệu định danh, xác thực, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật đã thiết kế nhiều cơ chế bảo vệ quyền riêng tư. Việc thu thập dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc tối thiểu, phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.
Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử được thực hiện chặt chẽ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không có sự thay đổi. Hoạt động định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết về việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu trong hoạt động định danh và xác thực điện tử, bảo đảm chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể.
Liên quan đến việc liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử và cơ chế phòng ngừa rủi ro trong việc giả mạo danh tính trên môi trường điện tử, khoản 5 Điều 23 dự thảo luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch điện tử trực tuyến trong các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến, dịch vụ đăng ký, cho thuê và sử dụng tên miền và các lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng thì phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử đó.
“Luật giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ quy định cụ thể các giao dịch điện tử trực tuyến thuộc lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng, bảo đảm phù hợp với đặc thù của từng ngành”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Rủi ro an ninh dữ liệu càng thấp, thủ tục càng đơn giản
Đối với dự án Luật An ninh dữ liệu, về cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, cơ chế phân cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu là trụ cột của dự thảo luật. Bởi chỉ khi xác định đúng mức độ nguy hại mà dữ liệu có thể gây ra khi bị xâm phạm thì mới đặt ra được nghĩa vụ tương xứng, tránh bảo vệ dàn trải ở nơi rủi ro thấp nhưng lại bỏ ngỏ ở nơi rủi ro cao.
Tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo luật thiết kế 5 cấp độ rủi ro, tương thích với 5 cấp độ hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng. Trong đó, khoản 4 Điều 8 dự thảo luật cho phép sử dụng ngay kết quả xác định cấp độ theo pháp luật về an ninh mạng để cùng một hệ thống không phải đánh giá hai lần.
Cấp độ rủi ro cũng không thay thế việc phân loại dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng theo Luật Dữ liệu và không làm phát sinh danh mục mới mà chỉ là căn cứ để lựa chọn biện pháp bảo vệ.
Trên cơ sở đó, nghĩa vụ được xác định theo hướng rủi ro càng thấp thì thủ tục càng đơn giản. Theo đó, dữ liệu cấp độ 1 không phát sinh thủ tục; dữ liệu cấp độ 2 chỉ cần phương án bảo vệ ở cấp độ rút gọn và được miễn đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Từ cấp độ 3 mới phải đánh giá tác động và kiểm toán; còn thẩm định chỉ áp dụng đối với cấp độ 4 và cấp độ 5.
Về đề nghị quy định ngay trong luật bảng tương ứng giữa hai hệ thống cấp độ, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, cơ quan soạn thảo đề nghị Quốc hội cho giữ phương án giao Chính phủ quy định tại khoản 12 Điều 8, bởi tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi nhanh. Nếu quy định cứng trong luật thì mỗi lần điều chỉnh lại phải sửa luật.
Khi xây dựng nghị định, Chính phủ sẽ quy định bộ tiêu chí định lượng, định tính có thể kiểm chứng để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tự xác định đúng cấp độ, không bị đặt ra nghĩa vụ vượt mức cần thiết.
Bộ Công an chủ trì quản lý nhà nước về an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu
Về phân định trách nhiệm giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng đối với thẩm quyền quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu trong hoạt động dân sự, kinh tế của doanh nghiệp, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, đây không phải là nội dung mới mà là sự thể chế hóa Chỉ thị 57 của Ban Bí thư.
Theo đó, Bộ Công an chịu trách nhiệm giúp Chính phủ, chủ trì quản lý nhà nước về an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu; Bộ Quốc phòng chủ trì quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quân sự và cơ yếu thuộc phạm vi quốc phòng, bảo đảm nguyên tắc một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính theo tinh thần Nghị quyết 18, thống nhất với mô hình mà Quốc hội đã thông qua trong Luật An ninh mạng năm 2025.
Tiêu chí phân định là tính chất của dữ liệu, không phải tính chất của doanh nghiệp. Vì vậy, quy định trong dự thảo luật không làm thay đổi quyền, trách nhiệm của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trong bảo đảm an ninh dữ liệu.
Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, với tinh thần cầu thị, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi hoàn thiện dự thảo luật. Việc hoàn thiện các dự án luật nhằm bảo đảm luật vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, vừa tạo môi trường pháp lý an toàn, thuận lợi cho phát triển kinh tế số, đồng thời bảo đảm tiến độ theo yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để trình Quốc hội xem xét, thông qua.
