Bảo vệ phố cổ và không gian hồ Gươm trong tầm nhìn 100 năm

UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân đối với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Theo dự thảo báo cáo thuyết minh, khu phố cổ, phố cũ và khu vực hồ Gươm được xác định là khu đô thị lịch sử có nhiều công trình giá trị về văn hóa, kiến trúc. Đây là khu vực được định hướng bảo tồn và cải tạo, hạn chế phát triển xây dựng mới.

Quy hoạch đưa định hướng, khu phố cổ Hà Nội sẽ tiếp tục được bảo tồn hình thái cấu trúc các tuyến phố truyền thống hiện có. TP sẽ phân vùng cấp độ bảo tồn nhằm quản lý chặt chẽ việc cải tạo, xây dựng, đồng thời giữ gìn các trục trung tâm thương mại gắn với nhà ở truyền thống.

Những tuyến phố đặc trưng như Hàng Đào, Hàng Đường, Hàng Ngang, Đồng Xuân, Lương Văn Can, Cầu Gỗ, Chả Cá, Hàng Lược… sẽ tiếp tục được bảo tồn. Các di tích lịch sử, đền chùa và công trình công cộng quan trọng trong khu vực như chợ Đồng Xuân, chợ Hàng Da, đền Bạch Mã, đình Hàng Bạc, nhà cổ 87 Mã Mây, nhà 46 Hàng Ngang cũng sẽ được bảo tồn và tôn tạo.

UBND TP định hướng cải tạo lõi bên trong các ô phố, thiết lập các không gian văn hóa đặc thù để tổ chức các hoạt động lễ hội truyền thống. Khu phố cổ sẽ được xây dựng hình ảnh kiến trúc đô thị cổ đặc trưng, bảo tồn các tuyến phố nghề truyền thống và những công trình được xếp hạng di tích đặc biệt.

Với khu phố cũ Hà Nội - nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc có giá trị thời Pháp sẽ được định hướng tái thiết đô thị kết hợp bảo tồn. TP sẽ duy trì và khôi phục cấu trúc không gian đô thị cũ, bao gồm hệ thống quảng trường, vườn hoa, không gian xanh và các yếu tố kiến trúc đặc trưng.

Nhiều tuyến phố có giá trị kiến trúc sẽ được bảo tồn như Bà Triệu, Phố Huế, Hàng Bài, Lê Duẩn, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Ngô Quyền. Các di sản kiến trúc thuộc địa Pháp có giá trị như Nhà hát Lớn, ga Hàng Cỏ, Bảo tàng lịch sử, cầu Long Biên, các biệt thự cổ, công trình công quyền và công trình tôn giáo cũng sẽ được bảo tồn.

Song song với việc bảo tồn, khu phố cũ được ưu tiên phát triển các công trình văn hóa, dịch vụ du lịch, văn phòng cao cấp cũng như các hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán nhằm nâng cao giá trị kinh tế và cảnh quan đô thị.

Đối với khu hồ Gươm và phụ cận, quy hoạch đặt mục tiêu bảo tồn hình ảnh đặc trưng của khu vực hồ Gươm. TP sẽ cải thiện cảnh quan xung quanh hồ, đồng thời bảo tồn, tôn tạo các công trình di tích có giá trị theo quy định.

Các tuyến phố bao quanh hồ như Đinh Tiên Hoàng, Lý Thái Tổ, Hàng Khay, Tràng Tiền, Tràng Thi sẽ được quản lý chặt chẽ về kiến trúc và cảnh quan. Những công trình có giá trị lịch sử, văn hóa và cách mạng như đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, Bưu điện Hà Nội, Trung tâm thương mại Tràng Tiền hay khu vực tượng đài "Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh" sẽ tiếp tục được bảo tồn, tôn tạo.

Không gian tại quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực phía đông hồ Gươm cũng sẽ được mở rộng. Việc mở rộng các quảng trường nhằm tạo thêm không gian công cộng phục vụ nhu cầu sinh hoạt, vui chơi của người dân và du khách, đồng thời góp phần giảm áp lực không gian trong khu vực trung tâm lịch sử.

Theo đó, một số cơ quan, đơn vị trong khu vực để mở rộng không gian các quảng trường quanh hồ Gươm sẽ buộc phải di dời. Quy hoạch cũng định hướng bổ sung các công trình tiện ích công cộng phục vụ du lịch và văn hóa chất lượng cao, đồng thời cải thiện hệ thống giao thông, hạ tầng đô thị và môi trường cho khu vực hồ Gươm.

Không gian mặt nước và cây xanh quanh hồ sẽ tiếp tục được bảo tồn, tôn tạo. TP cũng dự kiến phát triển thêm các vườn hoa, tiểu cảnh và lối đi bộ tại những khu vực được cải tạo, tái thiết. Một mục tiêu quan trọng khác của quy hoạch là tăng cường kết nối không gian hồ Gươm với khu phố cổ, khu phố cũ, Hoàng thành Thăng Long và sông Hồng. Sự kết nối này sẽ được thực hiện thông qua hệ thống không gian mở, các trục xanh, tuyến phố đi bộ và các quảng trường, tạo thành mạng lưới không gian văn hóa - du lịch liên hoàn ở khu vực trung tâm Thủ đô.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, xây dựng quy hoạch tầm nhìn 100 năm, điều quan trọng không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và phát triển, mà là đặt bảo tồn di sản vào ngay trong logic phát triển đô thị.

Ông Sơn cho rằng, để bảo tồn được khu phố cổ cần khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt, kiểm soát chặt các can thiệp kiến trúc và công năng; thực hiện giãn dân một cách nhân văn; đồng thời phát triển kinh tế di sản theo chiều sâu, hướng tới du lịch văn hóa chất lượng cao, thủ công sáng tạo và trải nghiệm nghề truyền thống.

Hà Nội cần xây dựng cơ chế đặc thù đủ mạnh để bảo vệ phố cổ trước áp lực thị trường. Điều này bao gồm hệ thống quy định chặt chẽ về xây dựng, chính sách tài chính và an sinh cho cư dân, cũng như mô hình quản trị liên ngành hiệu quả. Đồng thời, cần bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng và yêu cầu đánh giá tác động di sản đối với mọi quyết định phát triển.

Còn theo TS KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, việc mở rộng các quảng trường quanh hồ Hoàn Kiếm để tạo sự liên kết với các khu vực xung quanh là vấn đề đặt ra từ năm 1995. Tuy nhiên, sau 30 năm, việc này chưa thể thực hiện được vì thiếu vốn đầu tư và kinh phí giải phóng mặt bằng.

“Tăng không gian công cộng, không gian mở cần có một bức tranh tổng thể.  Bức tranh này phải thể hiện nội dung mở rộng ra phía đông hồ Hoàn Kiếm như thế nào, phía tây ra sao, rồi khu vực quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, khu vực đặt cột mốc số 0… Đồng thời phải có sự liên kết với ga ngầm C9 thuộc tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo (dưới phố Đinh Tiên Hoàng). Khi có bức tranh tổng thể, chúng ta sẽ lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư không gian mở quanh hồ Hoàn Kiếm”, ông Nghiêm góp ý.