Thay đổi lối sống, tầm soát sớm để phòng chống đái tháo đường

Phát biểu tại lễ mít tinh hưởng ứng Ngày thế giới phòng chống đái tháo đường (14/11) và ngày toàn dân mua và sử dụng muối i-ốt (2/11), TS.BS Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, ĐTĐ là một bệnh không lây nhiễm mạn tính, tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả rất nặng nề. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm về tim mạch, thận, mắt, thần kinh, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh.

Hậu quả của bệnh còn làm suy giảm chất lượng cuộc sống, gia tăng chi phí điều trị và tạo gánh nặng cho gia đình cũng như toàn xã hội.

Theo Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, trong những năm qua, số lượng người mắc bệnh ĐTĐ trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang tăng lên với mức độ báo động. Tình trạng thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống không hợp lý và lối sống ít vận động là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng. Bệnh ngày càng có xu hướng xuất hiện ở lứa tuổi trẻ hơn, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác dự phòng và phát hiện bệnh từ xa, ngay từ sớm.

Liên đoàn phòng, chống Đái tháo đường Thế giới (IDF) cho biết, trong năm 2025, thế giới có khoảng 589 triệu người từ 20-79 tuổi sống chung với bệnh ĐTĐ, chiếm 11,1% dân số, tương đương cứ 9 người trưởng thành thì có 1 người mắc. Đáng chú ý là có khoảng 252 triệu người mắc ĐTĐ (42,8%) nhưng chưa được chẩn đoán, nghĩa là có một số lượng lớn người bệnh đó chưa được điều trị, sống trong tình trạng tổn hại sức khoẻ do ĐTĐ mà không được bảo vệ.

IDF dự báo đến năm 2050, số người mắc ĐTĐ trên toàn cầu sẽ còn gia tăng thêm lên con số 852 triệu người. Trong đó có khoảng 80,6% người trưởng thành mắc ĐTĐ trên thế giới sống tại các nước thu nhập thấp và trung bình.

“Bệnh đái tháo đường gây ra những tổn hại lớn về sức khoẻ do các biến chứng. Trong đó biến chứng mạch máu 19% là một trong các nguyên nhân dẫn đến tử vong do nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Biến chứng bệnh võng mạc chiếm khoảng 23% người ĐTĐ dẫn đến giảm thị lực và mù loà. Biến chứng thần kinh 36%, loét bàn chân ĐTĐ 6,3% làm tăng nguy cơ cắt cụt chi cao gấp 25 lần so với người không mắc ĐTĐ”, TS.BS Phan Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Theo ông, tại Việt Nam, cùng với sự phát triển kinh tế, quá trình đô thị hóa nhanh chóng, lối sống ít vận động, ăn thực phẩm giàu năng lượng, mô hình bệnh tật đang chuyển đổi, từ các bệnh lây nhiễm sang các bệnh không lây nhiễm. Tỷ lệ ĐTĐ cũng đang tăng nhanh.

Kết quả điều tra của Bệnh viện Nội tiết Trung ương trong gần 10 năm từ 2012 đến 2020 tỷ lệ ĐTĐ ở đối tượng 30-69 tuổi đã tăng từ 5,4% lên 7,3%, tiền ĐTĐ từ 13,7% lên 17,8%. Tỷ lệ người mắc ĐTĐ chưa được chẩn đoán tại Việt Nam hiện còn cao, khoảng 60%. Có hơn một nửa số người trưởng thành chưa bao giờ làm xét nghiệm đường huyết để phát hiện bệnh ĐTĐ.

Theo số liệu của Bộ Y tế, tại Việt Nam có hơn 55% bệnh nhân ĐTĐ đã có biến chứng, trong đó 34% là biến chứng về tim mạch; 39,5% có biến chứng về mắt và biến chứng về thần kinh; 24% biến chứng về thận.

Trung bình hàng ngày Bệnh viện Nội tiết Trung ương tiếp nhận trên 2.000 lượt bệnh nhân, trong đó đa số là người mắc ĐTĐ. Nhiều trường hợp được chuyển từ tuyến dưới lên trong tình trạng đã có biến chứng nặng (như tim mạch, thận, tổn thương mắt, biến chứng loét bàn chân…vv) kéo theo chi phí điều trị tăng cao và kéo dài.

Chủ đề phòng chống ĐTĐ năm 2026 của IDF là “Hãy hành động sớm vì bệnh đái tháo đường”, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện sớm và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

Các chuyên gia kêu gọi người dân kiểm soát các yếu tố nguy cơ ĐTĐ, ngay từ khi bệnh chưa xuất hiện.

Thực hiện sàng lọc rộng rãi để phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn tiền ĐTĐ hoặc giai đoạn sớm khi chưa có triệu chứng rõ rệt. Tại Việt Nam cần tăng cường cơ hội sàng lọc ĐTĐ cho các nhóm người dân có nguy cơ và quản lý bệnh ngay từ y tế tuyến xã.

Đồng thời, tư vấn thay đổi lối sống (tăng cường rau xanh, hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo và năng lượng, xây dựng khẩu phần ăn cân đối, phù hợp; vận động, luyện tập thể thao hợp lý) và điều trị sớm, kịp thời để kiểm soát tốt đường huyết.

Chủ động kiểm tra sức khỏe và đường huyết định kỳ, đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh ĐTĐ.

Quản lý, theo dõi định kỳ các trường hợp đã mắc bệnh ĐTĐ, chăm sóc toàn diện. Cần chủ động hành động sớm để bảo vệ cơ thể không để các biến chứng xảy ra. Các nhà khoa học đã khuyến cáo nếu phát hiện sớm, kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác có thể giảm được từ đến 80% các biến chứng của bệnh ĐTĐ.

Nhân ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường, Bệnh viện Nội tiết Trung ương kêu gọi mỗi người dân hãy chủ động bảo vệ sức khỏe bằng việc thực hiện các hành vi sức khoẻ có lợi, nhận biết nguy cơ của bệnh ĐTĐ, xét nghiệm đường huyết để phát hiện sớm bệnh ĐTĐ, điều trị sớm và đầy đủ khi phát hiện có bệnh. Đó là nền tảng quan trọng để phòng ngừa tác hại của bệnh ĐTĐ, bảo vệ sức khoẻ nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm thiểu gánh nặng bệnh tật tại Việt Nam.