Bảo vệ chủ quyền, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế dữ liệu

Trong bối cảnh dữ liệu đã trở thành tư liệu sản xuất mới, là “mạch máu” của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), việc ban hành Luật An ninh dữ liệu không chỉ đáp ứng yêu cầu cấp bách từ thực tiễn, mà còn thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương lớn của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, giữ vững chủ quyền số và kiến tạo động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chiều 20/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đã chính thức biểu quyết thông qua Luật An ninh dữ liệu với tỷ lệ tán thành rất cao (gồm 6 chương, 28 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027).

Thể chế hóa toàn diện quan điểm của Đảng, khẳng định giá trị chiến lược của luật

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu vừa là tài nguyên quý giá để phát triển kinh tế - xã hội, vừa là mục tiêu trọng điểm của các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, gián điệp mạng, tội phạm công nghệ cao và chiến tranh thông tin. Trước khi Luật An ninh dữ liệu ra đời, các quy định pháp luật về dữ liệu còn nằm phân tán ở nhiều văn bản chuyên ngành, chủ yếu mới điều chỉnh việc bảo vệ hạ tầng kỹ thuật hoặc quyền riêng tư cá nhân, chưa hình thành được cơ chế quản trị tổng thể đối với bản thân dòng dữ liệu như một nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia.

202611201619220092-1795166423978-260319990806707077-g3587189976484290001-47e2aa82ded8136dea6d85b21c6e4356.jpg
Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình dự án Luật An ninh dữ liệu.

Chính vì vậy, Luật An ninh dữ liệu được xây dựng trên nền tảng quán triệt sâu sắc và thể chế hóa đầy đủ đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng, đặc biệt là tư duy “an ninh chủ động” theo tinh thần Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia (chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, giữ vững bên trong là chính, kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh với phát triển kinh tế - xã hội), giữ vững sự thống nhất trong quản lý nhà nước đối với an ninh mạng, an ninh dữ liệu quốc gia đi đôi với bảo đảm tính đặc thù của lực lượng vũ trang, đồng thời thực hiện nghiêm chủ trương đổi mới tư duy xây dựng pháp luật: vừa quản lý chặt chẽ, vừa kiến tạo phát triển.

Giá trị cốt lõi và mục đích cao cả của luật là xác lập vững chắc chủ quyền dữ liệu quốc gia, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên không gian số; qua đó tạo dựng niềm tin số để khơi thông, giải phóng giá trị của dữ liệu, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững.

Tư duy lập pháp đột phá: Không tạo thêm thủ tục hành chính, giảm tối đa chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm an ninh dữ liệu xuyên suốt quá trình phát triển

Một trong những điểm sáng nổi bật nhất của Luật An ninh dữ liệu là tư duy quản trị hiện đại, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, thấm nhuần sâu sắc tinh thần “an ninh chủ động” theo Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển mạnh sang quản trị theo mức độ rủi ro, lấy hậu kiểm làm chủ yếu và kiên quyết không làm phát sinh thủ tục hành chính rườm rà hay tăng chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, nhưng vẫn bảo đảm an ninh dữ liệu chặt chẽ, liền mạch trong suốt vòng đời của quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

trung-tuong-nguyen-minh-duc.jpg
Trung tướng Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội phát biểu tại Quốc hội.

Thay vì áp đặt một cơ chế kiểm soát cứng nhắc cho mọi loại dữ liệu, luật phân định dữ liệu thành 05 cấp độ rủi ro dựa trên tính chất và mức độ nghiêm trọng của hậu quả nếu bị xâm phạm. Đối với dữ liệu có mức độ rủi ro thông thường ở cấp độ 1, cấp độ 2 và cấp độ 3, chủ quản hệ thống thông tin tự đánh giá, tự thẩm định thiết kế và tự chịu trách nhiệm bảo vệ theo chuẩn mực chung mà không phải trình cơ quan nhà nước thẩm định trước khi xây dựng. Cơ quan nhà nước chỉ thực hiện tiền kiểm (thẩm định thiết kế) đối với các hệ thống lưu trữ, xử lý dữ liệu có quy mô đặc biệt lớn, mức độ rủi ro rất cao ở cấp độ 4 và cấp độ 5, những hệ thống mà khi gặp sự cố có thể gây tổn hại nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng tới an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội hoặc lợi ích công cộng. Cách tiếp cận “tiền kiểm đúng trọng tâm, hậu kiểm xuyên suốt” này giúp dòng chảy dữ liệu phục vụ sản xuất, kinh doanh và quản trị xã hội luôn được bảo vệ an toàn từ khâu tạo lập, lưu trữ, khai thác đến chia sẻ, tiêu hủy mà không bị ách tắc bởi các rào cản hành chính.

Đặc biệt, nhằm cắt giảm tối đa gánh nặng và chi phí tuân thủ, luật thiết kế cơ chế “một hồ sơ, một đầu mối” và công nhận, sử dụng chung kết quả đánh giá, kiểm toán, chứng nhận an ninh dữ liệu. Theo đó, chủ quản dữ liệu chỉ cần nộp một bộ hồ sơ tích hợp các nội dung đánh giá, thẩm định theo quy định của pháp luật về dữ liệu, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua một đầu mối tiếp nhận duy nhất, tạo thuận lợi tối đa cho tổ chức, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đổi mới sáng tạo.

Những điểm mới mang tính bước ngoặt của Luật An ninh dữ liệu

Với bố cục chặt chẽ gồm 6 chương, 28 điều, Luật An ninh dữ liệu đã luật hóa hàng loạt cơ chế quản trị hiện đại, chưa từng có tiền lệ trong hệ thống pháp luật nước ta, giải quyết trúng và đúng những “khoảng trống” an ninh phi truyền thống trong kỷ nguyên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Thứ nhất, tại Điều 4 (về nguyên tắc bảo đảm an ninh dữ liệu) và Điều 9 (về phân loại dữ liệu theo cấp độ rủi ro), Luật lần đầu tiên thiết lập khung quản trị an ninh dữ liệu theo 05 cấp độ rủi ro (từ cấp độ 1 đến cấp độ 5), đồng bộ với cấp độ an toàn hệ thống thông tin và an ninh mạng. Nguyên tắc cốt lõi tại khoản 5 Điều 4 xác định rõ cơ quan nhà nước thực hiện hậu kiểm là chủ yếu, chỉ tiền kiểm đối với dữ liệu, hệ thống có rủi ro cao.

3.jpg
Ban Tổ chức trao giải cuộc thi hành trình truy vết tội phạm mạng.

Cụ thể hóa nguyên tắc này, Điều 12 quy định về thẩm định thiết kế hệ thống thông tin lưu trữ, xử lý dữ liệu đã phân tầng thẩm quyền hết sức minh bạch: tại khoản 2 Điều 12, hệ thống dữ liệu cấp độ 1, cấp độ 2, cấp độ 3 do chủ quản hệ thống tự thẩm định và tự lưu hồ sơ; chỉ hệ thống dữ liệu cấp độ 4, cấp độ 5 mới phải thẩm định thiết kế trước khi xây dựng theo khoản 3 và khoản 4 Điều 12 (trong đó điểm b khoản 4 giao Bộ Quốc phòng thẩm định đối với dữ liệu quân sự, quốc phòng; điểm c khoản 4 giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng thẩm định đối với dữ liệu phục vụ hoạt động dân sự, kinh tế của đơn vị, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng; điểm d khoản 4 giao Ban Cơ yếu Chính phủ thẩm định đối với dữ liệu của Ban Cơ yếu).

Đáng chú ý, khoản 5 Điều 12 lần đầu tiên luật hóa hàng rào bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình thẩm định khi quy định người thực hiện thẩm định phải bảo mật thông tin kỹ thuật, bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và nghiêm cấm yêu cầu cung cấp, bàn giao mã nguồn, trọng số mô hình trí tuệ nhân tạo.

Thứ hai, tại Chương II (từ Điều 10 đến Điều 18), Luật thiết lập cơ chế bảo vệ liền mạch xuyên suốt toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ khâu thiết kế hệ thống (Điều 11, Điều 12), thu thập, tạo lập, lưu trữ, xử lý, khai thác, chia sẻ (Điều 13, Điều 14, Điều 15) cho đến chuyển giao, tiêu hủy dữ liệu (Điều 17). Đặc biệt, đối với hoạt động thuê bên thứ ba xử lý dữ liệu (Điều 16), Luật ràng buộc trách nhiệm pháp lý cao nhất vẫn thuộc về chủ quản dữ liệu; bên được thuê xử lý phải tuân thủ nghiêm ngặt nghĩa vụ bảo mật theo hợp đồng và khi chấm dứt việc xử lý bắt buộc phải bàn giao lại hoặc tiêu hủy toàn bộ dữ liệu, tuyệt đối không được lưu giữ bản sao trái phép. Quy định này chấm dứt tình trạng “đem con bỏ chợ” hoặc để rò rỉ dữ liệu qua các nhà cung cấp dịch vụ trung gian.

Thứ ba, một dấu ấn lập pháp mang tính tiên phong là việc luật dành Điều 8 (các hành vi bị nghiêm cấm) và Điều 18 để điều chỉnh trực diện các rủi ro an ninh dữ liệu phát sinh từ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây. Tại Điều 8, Luật nghiêm cấm hành vi thu thập, khai thác dữ liệu trái phép để huấn luyện mô hình AI và đặc biệt nghiêm cấm hành vi “đầu độc dữ liệu” — tức cố tình làm sai lệch, chèn mã độc hoặc làm nhiễm độc tập dữ liệu đầu vào nhằm đánh lừa, làm lệch lạc kết quả vận hành của hệ thống tự động và trí tuệ nhân tạo. Đi cùng với đó, Điều 18 đặt ra các chuẩn mực bắt buộc về kiểm soát an ninh dữ liệu trong huấn luyện, vận hành mô hình AI và cung cấp, sử dụng dịch vụ điện toán đám mây, bảo đảm dữ liệu của tổ chức, người dân Việt Nam được cách ly, bảo vệ an toàn trên hạ tầng đám mây.

Thứ tư, về lưu trữ và chuyển dữ liệu xuyên biên giới (Điều 19), Luật thiết kế cơ chế kiểm soát phân tầng theo cấp độ rủi ro: đối với dữ liệu quan trọng, dữ liệu cốt lõi có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, chủ quản dữ liệu phải thực hiện đánh giá tác động và tuân thủ điều kiện lưu trữ, kiểm soát trước khi chuyển ra nước ngoài; trong khi các dữ liệu thông thường được lưu thông thuận lợi, không tạo rào cản cho thương mại và đầu tư quốc tế. Đồng thời, tại Điều 7, Luật quy định về mật mã an ninh như một giải pháp bảo vệ kỹ thuật chuyên sâu, độc lập (áp dụng trước mắt trong lực lượng Công an nhân dân và tự nguyện đối với dữ liệu không thuộc bí mật nhà nước), khẳng định rõ không thay thế mật mã cơ yếu và không làm thay đổi chức năng, nhiệm vụ của Ban Cơ yếu Chính phủ.

Thứ năm, về cải cách hành chính và ứng phó sự cố, tại Điều 20 (công nhận, sử dụng chung kết quả đánh giá, chứng nhận an ninh dữ liệu) và khoản 6 Điều 12, Luật lần đầu tiên áp dụng nguyên tắc “một hồ sơ, một đầu mối”, cho phép tích hợp hồ sơ thẩm định, đánh giá theo pháp luật về dữ liệu, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân để nộp một lần duy nhất. Cùng với đó, Điều 21 và Điều 22 thiết lập cơ chế giám sát, cảnh báo sớm, ứng phó và khắc phục sự cố an ninh dữ liệu theo thời gian thực, buộc chủ quản dữ liệu phải kịp thời thông báo, phối hợp với lực lượng chuyên trách xử lý ngay khi phát hiện dấu hiệu xâm nhập, rò rỉ dữ liệu.

Phân định rạch ròi với các luật cùng nhóm, tạo sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật

Sự ra đời của Luật An ninh dữ liệu không chồng lấn mà tạo thành chỉnh thể thống nhất, bổ trợ chặt chẽ với Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nếu Luật An ninh mạng tập trung bảo vệ hạ tầng hệ thống thông tin và phòng, chống các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự xã hội trên môi trường mạng; Luật Dữ liệu điều chỉnh việc tạo lập, chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và phát triển thị trường dữ liệu; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân bảo vệ quyền riêng tư gắn với từng con người cụ thể; thì Luật An ninh dữ liệu đóng vai trò là "lá chắn chuyên sâu" bảo vệ trực tiếp tính toàn vẹn, tính sẵn sàng, tính bảo mật của bản thân dòng dữ liệu và chủ quyền dữ liệu quốc gia trong suốt vòng đời vận hành — kể cả khi dữ liệu đã tách khỏi hạ tầng vật lý để lưu thông trên môi trường đám mây, hệ thống AI hay xuyên biên giới. Nguyên tắc áp dụng pháp luật tại Điều 3 của Luật cũng đã phân định rõ ràng đối với các nội dung giao thoa, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt khi áp dụng vào thực tiễn.

Trách nhiệm nòng cốt của lực lượng Công an nhân dân và những kiến nghị triển khai thi hành

Với vai trò là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu được quy định tại khoản 3 Điều 25, Bộ Công an được giao trọng trách hết sức nặng nề nhưng cũng đầy vinh dự trong việc tổ chức thực thi đạo luật quan trọng này.

2.jpg
Các cán bộ an ninh mạng làm việc.

Theo phân công tại Điều 25, Bộ Công an chủ trì thực hiện quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu trên phạm vi cả nước; riêng đối với dữ liệu quân sự, quốc phòng thuộc thẩm quyền quản lý độc lập của Bộ Quốc phòng (khoản 4 Điều 25), dữ liệu của Ban Cơ yếu Chính phủ thuộc thẩm quyền quản lý của Ban Cơ yếu Chính phủ (khoản 4 Điều 25), còn đối với dữ liệu phục vụ hoạt động dân sự, kinh tế của các đơn vị, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được thực hiện theo cơ chế Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng (điểm b khoản 3 Điều 25). Cơ chế phân công minh bạch này vừa bảo đảm một chuẩn mực an ninh dữ liệu thống nhất cho toàn bộ dòng dữ liệu dân sự, kinh tế gắn với không gian mạng quốc gia, vừa tôn trọng và bảo vệ tuyệt đối bí mật, kỷ luật, tính đặc thù của Quân đội.

1.jpg
Các đại biểu dự hội thảo về An ninh dữ liệu

Từ nay đến ngày 1/7/2027, thời điểm luật chính thức có hiệu lực thi hành (Điều 27), là giai đoạn bản lề đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, trong đó lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt. Trước hết, cần khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ ban hành các nghị định và văn bản quy định chi tiết thi hành luật, trọng tâm là bộ tiêu chí định lượng rõ ràng để phân loại 05 cấp độ rủi ro dữ liệu, quy trình vận hành cơ chế “một hồ sơ, một đầu mối”, tiêu chuẩn kỹ thuật bảo vệ dữ liệu AI và điện toán đám mây, cũng như quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Bên cạnh đó, cần có hướng dẫn cụ thể về lộ trình chuyển tiếp đối với các hệ thống dữ liệu đang vận hành trước ngày luật có hiệu lực (khoản 2 Điều 27) để bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra thông suốt, không bị gián đoạn.

Song song với công tác hoàn thiện thể chế, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật theo hướng thực chất, đi thẳng vào trọng tâm để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân hiểu đúng tinh thần kiến tạo, “an ninh chủ động” của Luật: dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, không can thiệp vào dữ liệu thông thường và bảo vệ tối đa bí mật công nghệ của doanh nghiệp. Đồng thời, lực lượng Công an nhân dân cần tiên phong trong đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về an ninh dữ liệu (Điều 23, Điều 24), phát triển hệ sinh thái công nghệ bảo mật dữ liệu tự chủ của Việt Nam, qua đó hiện thực hóa trọn vẹn mục tiêu bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia và tạo nền tảng an toàn cho đất nước bứt phá trong kỷ nguyên số.

Trung tướng, GS.TS Nguyễn Minh Đức Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội

Các tin khác

Tuyên bố chung của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Tổng thống Cộng hoà Azerbaijan

Tuyên bố chung của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Tổng thống Cộng hoà Azerbaijan

Nhận lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tổng thống Cộng hòa Azerbaijan Ilham Aliyev đã có chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 19 đến 21/11/2026. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương không ngừng được củng cố và phát triển, đặc biệt kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược vào tháng 5/2025.

Bổ sung trách nhiệm của Bộ Công an trong quản lý, kiểm soát nhập khẩu thuốc

Bổ sung trách nhiệm của Bộ Công an trong quản lý, kiểm soát nhập khẩu thuốc

Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính trong việc quản lý, kiểm soát nhập khẩu thuốc, nguyên liệu làm thuốc chưa được cấp phép lưu hành, nhập khẩu dược liệu chưa được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, xuất khẩu dược liệu thuộc danh mục loài, chủng loại dược liệu quý, hiếm, đặc hữu phải kiểm soát.

Những biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế phạt tiền hay phạt tù phổ biến trên thế giới

Những biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế phạt tiền hay phạt tù phổ biến trên thế giới

Biện pháp phục vụ cộng đồng hay còn gọi là hình phạt lao động công ích được áp dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm các nước châu Âu, Hoa Kỳ, Canada, Vương quốc Anh và Úc. Đây được xem là một biện pháp hiệu quả giúp giảm tình trạng quá tải trong các nhà tù, hỗ trợ quá trình cải tạo và giảm tỷ lệ giam giữ, đồng thời cho phép người phạm tội có những đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Người dưới 18 tuổi không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người

Người dưới 18 tuổi không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng việc đăng ký hiến chỉ nên áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo luật theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình; bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến.

Sau 5 năm, nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho đúng đối tượng

Sau 5 năm, nhà ở xã hội chỉ được bán lại cho đúng đối tượng

Sau thời hạn 5 năm kể từ ngày đã thanh toán đủ tiền mua, thuê mua nhà ở, bên mua, bên thuê mua nhà ở xã hội được bán lại nhà ở này cho đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội theo quy định của luật này nếu đã được cấp Giấy chứng nhận.

Quốc hội biểu quyết thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Quốc hội biểu quyết thông qua Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Việc áp dụng thủ tục tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt phải thực chất, tự nguyện, không ép buộc, không hạn chế quyền bào chữa và các quyền tố tụng hợp pháp khác. Các cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra, đánh giá đầy đủ căn cứ buộc tội trước khi quyết định áp dụng thủ tục này.

Chính thức bổ sung biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế hình phạt tiền

Chính thức bổ sung biện pháp phục vụ cộng đồng thay thế hình phạt tiền

Chính phủ đã rà soát, bổ sung biện pháp "thực hiện công việc phục vụ cộng đồng" là biện pháp thay thế hình thức phạt tiền. Biện pháp này được áp dụng đối với cá nhân vi phạm hành chính bị áp dụng hình thức phạt tiền từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị được thực hiện biện pháp thay thế.