Bảo tồn, phát huy làng tranh Đông Hồ qua du lịch

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh cho rằng, phát triển du lịch cộng đồng là giải pháp lâu dài cho làng tranh Đông Hồ. Việc kết hợp các tour, tuyến du lịch văn hóa tâm linh và du lịch làng nghề là một mô hình thiết thực và thành công...

Làng tranh Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) là nơi hiếm hoi còn lưu giữ cách làm tranh khắc gỗ cổ xưa nhất của vùng Kinh Bắc nhưng liên tục bị cảnh báo bởi đang mai một dần. Góp phần bảo tồn và phát huy dòng tranh này, hiện nay, UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam đã triển khai xây dựng hồ sơ ứng cử quốc gia đề nghị UNESCO đưa nghề tranh dân gian Đông Hồ vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Trong khi chờ đợi những chính sách phát triển lâu dài và bền vững, một số gia đình nghệ nhân còn gắn bó với nghề làm tranh của cha ông vừa duy trì sản xuất phục vụ khách hàng truyền thống, vừa khai thác phục vụ du lịch. Đây cũng là “kênh” tiêu thụ, quảng bá sản phẩm dòng tranh này hiệu quả nhiều năm nay, dù rằng, cách làm còn khá tự phát, quy mô chưa lớn.

Nghệ nhân Nguyễn Đăng Tâm, truyền nhân của dòng họ nổi tiếng lâu đời làm tranh Đông Hồ cho biết, dòng họ Nguyễn Đăng đã có 22 đời làm tranh dân gian Đông Hồ, chứng kiến hầu hết những thăng trầm của nghề.

Tranh dân gian Đông Hồ được du khách yêu thích.
Tranh dân gian Đông Hồ được du khách yêu thích.

Từ cuối thế kỷ XIX đến năm 1944, làng Đông Hồ (làng Mái) có 17 dòng họ, tất cả đều làm tranh. Khắp làng rực rỡ sắc màu của giấy điệp. Làng nhộn nhịp nhất là dịp chợ tranh giữa những ngày tháng Chạp. Người dân và du khách thập phương về mua tranh treo Tết, xem tranh kết hợp trảy hội mùa xuân, cầu mong phú quý vinh hoa cho gia đình.

Kháng chiến chống Pháp, Đông Hồ bị giặc đốt phá, người dân chạy loạn khắp nơi, các bản khắc tranh cũng bị thiêu cháy, nghề tranh bị gián đoạn. Hòa bình lập lại, làng tranh nhen nhóm khôi phục nhưng hợp tác sản xuất tranh Đông Hồ hoạt động không hiệu quả nên giải thể. Người dân Đông Hồ chuyển sang làm hàng mã.

Tiếc vốn quý của cha ông, từ năm 1990, bố ông là nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế cùng con cháu trong họ sưu tầm các bản khắc gỗ, thuê đất, mở xưởng, làm tranh và truyền dạy, níu kéo nghề. Tranh bán được ít, tiền thu về cũng không đủ để đầu tư tái sản xuất, gia đình phải vừa làm tranh, vừa làm vàng mã, lấy tiền lời từ vàng mã để nuôi tranh.

Từ đầu năm 1995, gia đình bắt đầu đem tranh ra Hà Nội bán cho khách du lịch nước ngoài. Khách mua tranh nhiều, gia đình mở hẳn một cửa hàng tranh Đông Hồ trên phố, nhờ cậy bạn bè trong ngành Mỹ thuật giới thiệu, quảng bá tranh trong và ngoài nước. Đến nay, du khách tìm đến mua tranh ngày một đông, đặc biệt là khách nước ngoài.

Doanh nghiệp tư nhân Tranh dân gian Đông Hồ của gia đình tại địa phương vừa là nơi sản xuất, vừa là nơi giao lưu văn hóa, trưng bày, phục vụ cho nghiên cứu khoa học, thưởng thức nghệ thuật của khách du lịch. Mỗi năm, địa chỉ này đón hàng vạn lượt khách đến tham quan, mua tranh, trải nghiệm làm tranh.

Nhận định làng Đông Hồ có tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng khi bàn về thực trạng làng tranh và bảo tồn, phát huy làng tranh trong bối cảnh hội nhập, Tiến sĩ Vũ Hồng Thuật và Thạc sĩ Vũ Thị Diệu cho hay, tính đến năm 2019, làng tranh Đông Hồ chỉ còn 3 hộ theo nghề là gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế (nay là Nguyễn Bá Tâm đảm nhiệm), Nguyễn Trí Quả và Nguyễn Thị Oanh. Các hộ làm tranh trước đây đã chuyển sang làm hàng mã hoặc làm nghề khác.

Tuy nhiên, lượng khách du lịch đến thăm làng vẫn khá đông, trong đó có nhiều khách du lịch nước ngoài. Thống kê của địa phương cho thấy, mỗi năm có khoảng 1.200 khách du lịch đến tham quan các hộ làm tranh Đông Hồ, trong đó có khoảng 12,5% là khách du lịch nước ngoài.

Du khách đến làng không chỉ được tận mắt nhìn thấy các nghệ nhân dân gian thao tác kỹ thuật in tranh trên giấy điệp mà còn được tham quan và trải nghiệm in tranh, cầm những tờ tranh do chính tay mình in ra mang về làm kỷ niệm.

Các hộ sản xuất tranh tiêu thụ được sản phẩm, làng nghề được bảo tồn và phát triển. Tuy nhiên, làm được điều này, cần đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá để thu hút khách tham quan. Ngoài quảng bá trên đài truyền hình, báo chí thì địa phương cần xây dựng chiến lược quảng bá sản phẩm tranh Đông Hồ trên các trang truyền thông đa phương tiện, các trang mạng xã hội…

PGS.TS Từ Thị Loan cũng cho rằng, phát triển du lịch cộng đồng là giải pháp khả thi cho làng tranh Đông Hồ. Bởi Bắc Ninh là tỉnh có nhiều di tích lịch sử-văn hóa nổi tiếng nên có thể kết hợp các tour, tuyến giữa du lịch văn hóa, du lịch tâm linh với du lịch làng nghề.

Bên cạnh việc được chiêm ngưỡng và tự tay tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm truyền thống, du khách còn đồng thời được khám phá những giá trị văn hóa đặc sắc luôn gắn liền với lịch sử phát triển của mỗi làng nghề. Bắc Ninh có thể kết hợp với các địa phương xây dựng những tour liên kết như: Hà Nội - Bát Tràng - Chùa Dâu - Đông Hồ - Đồng Kỵ đi trong 1 ngày; hoặc tour Hà Nội - chùa Phật Tích - Làng tranh Đông Hồ - Vịnh Hạ Long đi trong nhiều ngày… 

Về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh cho rằng, phát triển du lịch cộng đồng là giải pháp lâu dài cho làng tranh Đông Hồ. Việc kết hợp các tour, tuyến du lịch văn hóa tâm linh và du lịch làng nghề là một mô hình thiết thực và thành công.

Để phát huy hiệu quả hơn nữa, trong thời gian tới, địa phương sẽ phải đẩy mạnh hợp tác với các tỉnh, thành phố lân cận để đa dạng hóa lịch trình điểm đến của các tour, đổi mới cách giới thiệu, thuyết minh cho sinh động, nhấn mạnh nét độc đáo của tranh dân gian Đồng Hồ, tạo điều kiện để du khách tự trải nghiệm một số công đoạn làm tranh.

Địa phương cũng hỗ trợ người dân trang bị kiến thức về cách thức làm du lịch, tập huấn kỹ năng làm du lịch cộng đồng; quy hoạch, chỉnh trang, khôi phục không gian làng nghề; đầu tư nâng cấp các dịch vụ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của du khách…

N.Nguyễn

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.