Bài 2: Camera AI – “Mắt thần” giải bài toán giao thông đô thị

Không còn đơn thuần là những thiết bị ghi hình, hệ thống “mắt thần” AI kết hợp cùng các Trung tâm điều hành thông minh (IOC) đã trở thành cánh tay nối dài đắc lực, giúp thay đổi phương thức quản lý từ “phản ứng” sang “chủ động”.

Tinh thần “Ba Nhất” tại các Trung tâm Điều khiển giao thông

22h, một ngày tháng 5, phố phường Hà Nội đã bớt ồn ã sau một ngày hè nóng bức. Dòng phương tiện ở một số tuyến phố đã thưa dần, nhưng tại Trung tâm Điều khiển giao thông, Phòng CSGT, Công an TP Hà Nội, không khí làm việc rất tập trung. Phòng điều hành rộng chừng 40m2, hơn hai chục màn hình lớn nhỏ sáng rõ, hiển thị hình ảnh từ hệ thống camera AI phủ khắp các tuyến, nút giao trọng điểm của Thủ đô. Mỗi khung hình thường được coi là “điểm nóng” tiềm ẩn nguy cơ ùn tắc, tai nạn; mỗi tín hiệu bất thường đều có thể kéo theo những quyết định điều hành mang tính thời điểm.

Giữa kíp trực đêm, Trung tá Trương Song Thành, Đội trưởng Đội Chỉ huy giao thông và điều khiển đèn tín hiệu giao thông cùng cán bộ, chiến sĩ trong tổ công tác vẫn tập trung cao độ, liên tục theo dõi diễn biến giao thông theo thời gian thực. Trên cơ sở dữ liệu từ camera AI, lưu lượng phương tiện và phản ánh từ hiện trường, các phương án điều chỉnh chu kỳ đèn, phân luồng từ xa, hỗ trợ lực lượng ngoài đường được triển khai kịp thời, chính xác.

Song hành với công tác điều hành, một vài cán bộ Đội Chỉ huy giao thông và điều khiển đèn tín hiệu giao thông vẫn miệt mài rà soát, tổng hợp dữ liệu, trích xuất hình ảnh phục vụ xử lý vi phạm và xác minh các vụ việc giao thông. Những đoạn clip từ hệ thống camera AI không chỉ giúp phát hiện hành vi vi phạm mà còn là căn cứ quan trọng để xử lý khách quan, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về trật tự, an toàn giao thông. Công việc tưởng chừng khô khan ấy lại đòi hỏi “chất lượng nhất” và “hiệu quả nhất”.

Mỗi hình ảnh phải được kiểm tra kỹ, mỗi thông tin phải chính xác tuyệt đối, bảo đảm đúng người, đúng hành vi, đúng quy định pháp luật. “Áp lực càng lớn hơn trong những ngày mưa, lễ, Tết hoặc khi xảy ra tai nạn liên hoàn, ùn tắc kéo dài”, Trung tá Thành chia sẻ. Ca trực đêm tại Trung tâm không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm. 24/24h, bất kể ngày đêm, các anh vẫn bám trụ bên màn hình, thức cùng nhịp giao thông của thành phố. Đó chính là tinh thần “Gần dân nhất”, khi mọi nỗ lực đều hướng đến mục tiêu giảm ùn tắc, kéo giảm tai nạn, bảo đảm người dân đi lại an toàn, thuận lợi.

Còn tại TP Đà Nẵng, trưa ngày 19/5, tại Trung tâm chỉ huy Phòng CSGT, Công an TP Đà Nẵng, hàng chục màn hình lớn liên tục hiển thị hình ảnh từ các tuyến đường trọng điểm như cầu Rồng, sân bay, đường Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Sa - Trường Sa… Toàn bộ diễn biến giao thông được cập nhật theo thời gian thực. Trong không gian làm việc tập trung, tiếng bộ đàm giữa Trung tâm chỉ huy, lực lượng giám sát camera tại đường Võ An Ninh và các tổ tuần tra, chốt trực ngoài hiện trường liên tục vang lên ngắn gọn, dứt khoát. Khi xuất hiện ùn ứ, va chạm hay vi phạm, thông tin được truyền ngay xuống lực lượng cơ sở để xử lý từ sớm, không để phát sinh điểm nóng kéo dài.

Đại tá Phan Thanh Hồng, Trưởng Phòng CSGT cho biết, Đà Nẵng hiện là trung tâm kinh tế, du lịch, dịch vụ lớn của khu vực miền Trung- Tây Nguyên, mỗi năm đón hàng triệu lượt người dân và du khách đến sinh sống, làm việc, tham quan du lịch. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, số lượng phương tiện tham gia giao thông liên tục gia tăng đã tạo áp lực rất lớn đối với hạ tầng giao thông, gây khó khăn cho công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trên địa bàn.

Hiện toàn thành phố có hơn 2,6 triệu phương tiện đường bộ gồm ô tô, mô tô, xe máy chuyên dùng; trên đường thủy có hơn 547 phương tiện tàu du lịch, thuyền, ghe, ca nô và hơn 4.148 phương tiện đánh bắt thủy sản. Đặc biệt, vào các khung giờ cao điểm, dịp lễ, sự kiện lớn hoặc mùa du lịch, lưu lượng phương tiện tập trung đông tại các tuyến đường trung tâm, ven biển, khu du lịch, sân bay, nhà ga… luôn tiềm ẩn nguy cơ ùn tắc và tai nạn giao thông. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người tham gia giao thông vẫn còn hạn chế, nhất là các hành vi như chạy quá tốc độ, vi phạm nồng độ cồn, dừng đỗ sai quy định, vượt đèn tín hiệu giao thông.

Có thể nói, tại các thành phố lớn, Trung tâm điều hành thông minh (IOC) được ví như “bộ não” tập trung, nơi mọi diễn biến giao thông toàn thành phố được thu nhỏ lại qua hàng trăm màn hình lớn. Tại Trung tâm chỉ huy Phòng CSGT, Công an TP Đà Nẵng hay Trung tâm điều khiển giao thông Hà Nội, các chiến sĩ túc trực 24/24h để giám sát mạng lưới giao thông theo thời gian thực. Sức mạnh cốt lõi của hệ thống này nằm ở công nghệ AI tích hợp trong các camera giám sát. Khác với các thế hệ camera truyền thống chỉ ghi hình đơn thuần, camera AI sở hữu một “bộ não” thông minh có khả năng tự động nhận diện và phân tích hành vi phương tiện.

Trước đây, việc phát hiện ùn tắc hay tai nạn chủ yếu dựa vào tuần tra hoặc tin báo, thường có độ trễ lớn. Hiện nay, hệ thống AI tự động nhận diện va chạm hoặc mật độ dòng phương tiện tăng đột biến để gửi cảnh báo trực tiếp về IOC gần như tức thì. Điều này cho phép lực lượng chức năng chỉ đạo tổ tuần tra gần nhất tiếp cận hiện trường trong thời gian ngắn nhất để xử lý kịp thời. Bên cạnh đó, hệ thống có khả năng nhận diện chính xác biển số xe và cùng lúc phát hiện nhiều lỗi vi phạm như: Chạy quá tốc độ, vượt đèn đỏ, đi sai làn đường, dừng đỗ sai quy định, và cả những lỗi khó quan sát bằng mắt thường như không thắt dây an toàn hay sử dụng điện thoại khi lái xe.

Ghi nhận của phóng viên tại TP Hồ Chí Minh, gần 2.000 “mắt thần” đã được phủ khắp các nẻo đường trung tâm đến các trục huyết mạch như Quốc lộ 1, Xa lộ Hà Nội. Trong khi đó, tại Đà Nẵng, hệ thống camera thông minh bao gồm 80 mắt dọc Quốc lộ 1A do Cục CSGT trang bị và 145 mắt tại các nút giao trọng điểm do thành phố đầu tư đã tạo thành một lưới giám sát dày đặc.

Một trong những ứng dụng tiên tiến nhất mà Công an Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang triển khai là việc sử dụng Dữ liệu lớn (Big Data) để dự báo giao thông. Thay vì chỉ "giải tỏa" khi đã ùn tắc, công nghệ giúp lực lượng chức năng "phòng ngừa" từ sớm. Đó chính là Bản đồ nhiệt (Heat map) và khả năng dự báo. Thông qua bản đồ số, hệ thống AI phân tích lưu lượng phương tiện để xây dựng các bản đồ nhiệt theo thời gian thực. Khi lưu lượng tại một nút giao bắt đầu tích tụ, màu sắc trên bản đồ sẽ chuyển từ xanh sang vàng, cam hoặc đỏ báo động.

Dựa vào các tín hiệu này, cán bộ trực tại trung tâm có thể chủ động can thiệp bằng cách thay đổi chu kỳ đèn tín hiệu linh hoạt để giảm tải áp lực cho các tuyến trục chính. Điều động lực lượng đến các nút giao để phân luồng từ xa trước khi ùn tắc thực sự hình thành. Kết hợp với việc sử dụng Flycam quan sát từ trên cao, CSGT có cái nhìn toàn cảnh để "nắn" dòng phương tiện hiệu quả trong các dịp cao điểm lễ, tết.

Camera AI bắt lỗi như … thần

Việc ứng dụng công nghệ đã mang lại những con số biết nói và sự thay đổi căn bản trong văn hóa giao thông. Công nghệ AI giúp giảm bớt số lượng cán bộ, chiến sĩ phải trực tiếp đứng ngoài đường trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt nhưng hiệu quả xử lý vi phạm lại tăng cao đáng kể.

Tại TP Đà Nẵng, trong 4 tháng đầu năm 2026, hình thức “phạt nguội” đã chiếm tới 43,5% tổng số trường hợp vi phạm được phát hiện (hơn 20.460 trường hợp). Tại TP Hồ Chí Minh, hệ thống cũng giúp phát hiện hơn 122.500 trường hợp vi phạm trong cùng khoảng thời gian, cho thấy năng lực giám sát vượt trội so với phương thức tuần tra truyền thống.

Một trong những giá trị lớn nhất của "mắt thần" AI là tính khách quan. Hệ thống thực thi theo nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, vì máy móc ghi nhận vi phạm dựa trên dữ liệu thực tế, không bị tác động bởi các yếu tố cảm tính hay can thiệp cá nhân. Hình ảnh trích xuất rõ nét về biển số, thời gian, địa điểm là “chứng nhân” không thể phủ nhận, giúp loại bỏ các tranh cãi giữa người vi phạm và lực lượng chức năng. Mọi công dân đều bình đẳng trước ống kính camera.

Chưa dừng lại, sự hiện diện 24/7 của mạng lưới camera giám sát đóng vai trò như những "CSGT vô hình", khiến người dân dần bỏ tâm lý đối phó "chỉ chấp hành khi thấy sắc phục". Anh Thanh Phương, một tài xế làm việc nhiều năm ở TP Hồ Chí Minh chia sẻ, việc phạt nguội rất nghiêm và không thể "xin xỏ" nên tốt nhất là cứ đúng luật mà đi cho an tâm. Thực tế tại các nút giao có camera AI tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cho thấy, tỷ lệ vi phạm đã giảm sâu; người dân đã hình thành thói quen dừng đúng vạch, chấp hành đèn tín hiệu ngay cả khi không có CSGT đứng chốt.

Camera AI và các hệ thống điều hành thông minh không chỉ là lời giải cho bài toán quá tải hạ tầng tại các đô thị lớn, mà còn là công cụ then chốt để xây dựng một môi trường giao thông minh bạch, công bằng. Kỷ nguyên giao thông số đang trực tiếp kiến tạo nên một văn hóa giao thông văn minh hơn, nơi ý thức tự giác của mỗi cá nhân được đặt lên hàng đầu, hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo vệ sự bình yên của nhân dân trên mỗi cung đường.