Ký ức xúc động về các chiến sĩ cách mạng trong “địa ngục trần gian”

Theo Hiệp định Paris, từ năm 1973, hàng nghìn chiến sĩ cách mạng, đồng bào yêu nước bị địch bắt, tù đày đã được trở về với cách mạng, với nhân dân trong niềm vui chiến thắng. Sau 50 năm, thời khắc lịch sử của ngày chiến thắng trở về, giây phút của tự do, của hòa bình, của hồi sinh còn mãi khắc ghi trong ký ức của những người chiến sĩ trở về từ nơi “địa ngục trần gian”.

Và rất nhiều tư liệu khác được giới thiệu tại triển lãm và giao lưu nhân chứng lịch sử, biểu diễn hoạt cảnh “Phút hồi sinh” của Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội.

Đây là sự kiện do Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày chiến thắng trở về của các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày (1973 - 2023); 48 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2023).

1.jpg -0
Góc trưng bày “Phút hồi sinh” tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò.

Trưng bày “Phút hồi sinh” gợi nhớ thời khắc lịch sử hào hùng của những ngày chiến thắng trở về của các chiến sĩ cách mạng bị tù đày trong các “địa ngục trần gian”. Đây là hệ thống nhà tù, trại giam do đế quốc Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa thiết lập ở miền Nam: Côn Đảo, Phú Quốc, Chí Hòa, Phú Lợi, Tân Hiệp, Thủ Đức. Trong các nhà tù, trại giam này, địch áp dụng nhiều thủ đoạn tàn khốc nhằm đày ải về thể xác, tinh thần tù nhân. Kiên cường đấu tranh chống chế độ giam cầm hà khắc, nhiều chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Nhà tù Côn Đảo (1955 - 1975) là nơi kẻ địch áp dụng nhiều thủ đoạn thâm độc và tàn bạo nhất. Những người tù bị hành hạ suốt ngày đêm, chết dần chết mòn trong các chuồng cọp, xà lim.

Ngày 25/5/1970, một phần sự thật về Chuồng cọp trong nhà tù đã bị phanh phui trước dư luận quốc tế qua sự tố cáo của những học sinh, sinh viên trở về từ nhà tù Côn Đảo. Trại giam tù binh Phú Quốc (Trại giam tù binh cộng sản Việt Nam/Phú Quốc, 1967 - 1973) là trại giam lớn nhất của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam. Đây là nơi giam gần 40.000 lượt tù binh, có 12 khu giam với gần 500 ngôi nhà làm bằng tôn, bao quanh là nhiều lớp rào kẽm gai, các vọng gác, quân cảnh canh gác 24/24h. Những chuồng cọp kẽm gai được dựng lên để nhốt tù binh được cho là “đầu sỏ chống đối”.

Trong khi đó, Khám Chí Hòa – “trận đồ bát quái giữa lòng Sài Gòn” là nơi địch tạm giam, tra tấn nhiều tù nhân trước khi đày đi Côn Đảo. Tại pháp trường, sân sau Khám Chí Hòa, chúng đã xử bắn anh Nguyễn Văn Trỗi vào ngày 15/10/1964.

Nội dung thứ 2 chủ đề “Ngày chiến thắng trở về” sẽ tái hiện những khoảnh khắc xúc động khi hàng nghìn chiến sĩ bị giam cầm được trao trả cho Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Thực hiện Hiệp định Paris, các cuộc trao trả tù binh, tù chính trị giữa ta và địch được triển khai từ tháng 2/1973. Các cuộc trao trả diễn ra nhiều đợt tại nhiều địa điểm khác nhau, trong đó hai địa điểm trao trả lớn nhất là sông Thạch Hãn (tỉnh Quảng Trị) và sân bay Lộc Ninh (nay thuộc huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước).

Bên dòng Thạch Hãn, từ nhiều trại giam, các chiến sĩ được đưa đến bờ Nam sông Thạch Hãn (Quảng Trị) dưới sự giám sát của Ban Liên hợp Quân sự bốn bên và các giám sát viên quốc tế. Sau khi bàn giao, các chiến sĩ xuống canô để đi sang bờ Bắc sông Thạch Hãn. Khi chưa đến nơi, nhiều người tù đã lao mình xuống sông để ùa vào vòng tay yêu thương của đồng đội. Dẫu thân thể không còn lành lặn, nhiều chiến sĩ vẫn giương cao khẩu hiệu, hát vang các bài ca cách mạng.

Có khá nhiều câu chuyện xúc động được chuyển tải trong phần 2 này. Ở đó, sông Thạch Hãn chứng kiến thời khắc đoàn tụ giữa 2 vợ chồng Trung tá Nguyễn Minh Sang và vợ là chị Nguyễn Thị Hà sau nhiều năm bị giam cầm trong các nhà tù Mỹ ngụy. Giữa những khuôn mặt rạng rỡ của đồng đội, trước ánh mắt tươi cười đầy trìu mến của người chồng, chị hơi cúi mặt xuống, một bàn tay như đang bám lấy những sợi tóc đã xơ cứng sau những năm bị đày đọa trong ngục tù. Giờ gặp lại nhau, thời gian, sự tra tấn đã hằn sâu trên khuôn mặt và ánh mắt xót xa của chị khi thấy đôi chân không còn nguyên vẹn của người chồng.

Tại sân bay Lộc Ninh, các chiến sĩ ở trại II biệt giam Cần Thơ phải chờ đợi hơn một năm vì kẻ địch không những trì hoãn trao trả mà còn cố tình giết dần, giết mòn những người tù. Đồng chí Vũ Văn Kim cùng các bạn tù tổ chức tuyệt thực 5 ngày để yêu cầu địch thực hiện trao trả theo Hiệp định Paris. Ngày 2/3/1974, đồng chí đã đứng lên, tự rạch liên tiếp vào bụng bằng dao tự chế để phản đối việc trì hoãn. 5 ngày sau (7/3/1974), địch phải trao trả các đồng chí tại sân bay Lộc Ninh. Ngày trở về tự do hôm đó đã in dấu suốt cuộc đời của nữ tù binh Võ Thị Thắng, sau này bà là Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch.

Tại Nhà tù Côn Đảo, sau năm 1973 - 1974, kẻ địch vẫn tiếp tục lưu đày nhiều tù nhân. Ngày 30/4/1975, Sài Gòn hoàn toàn giải phóng, địch ở Côn Đảo vội vàng di tản nhưng vẫn âm mưu thủ tiêu toàn bộ tù chính trị. Lực lượng tù chính trị đã thành lập Đảng ủy Côn Đảo và đi giải phóng tù nhân bị giam ở các trại. Những người tù đã được trở về quê hương sau nhiều năm tháng bị giam cầm, đày ải khắc nghiệt trên đảo. Đồng chí Lê Văn Thức là một trong những tử tù được trở về đất liền, ngỡ ngàng khi thấy má đứng đón. 2 mẹ con ôm nhau khóc. Khoảnh khắc này được nhiếp ảnh gia Lâm Hồng Long ghi lại, đặt tên cho bức ảnh là "Mẹ con ngày gặp lại" (hay còn gọi là "Ngày hội ngộ")”.

Sau ngày chiến thắng trở về, vượt qua nỗi đau thương tật, hoàn cảnh khó khăn, các cựu tù binh, tù chính trị vẫn vươn lên trong quá trình học tập, công tác với nỗ lực bền bỉ. Luôn nhớ về những đồng đội đã hy sinh tại nơi “địa ngục trần gian” năm xưa, những người tù đã phối hợp với lực lượng vũ trang của địa phương tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ, thăm hỏi các bạn tù có hoàn cảnh khó khăn, thăm lại nơi chốn cũ, ôn lại những kỷ niệm của một thời đấu tranh gian khổ, hào hùng không thể nào quên… Những nội dung này sẽ được thể hiện trong phần 3 chủ đề “Viết tiếp bản hùng ca”.

Dự kiến, cùng với lễ ra mắt chính thức vào ngày 10/3 và các ngày 16/3, 21/3, tại Di tích nhà tù Hỏa Lò sẽ có hoạt cảnh “Phút hồi sinh” tái hiện những phút giây lịch sử hào hùng của thời khắc trao trả những chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày tại bờ sông Thạch Hãn; giao lưu, gặp gỡ các nhân chứng lịch sử là các cựu tù từng được trao trả ở Thạch Hãn, Lộc Ninh năm 1973 - 1974.

N.Nguyễn

Các tin khác

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Trong không gian linh thiêng của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) - nơi từng chứng kiến bao dấu tích lịch sử - chương trình giao lưu nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Khúc tri ân” do Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra đầy xúc động.

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra một nguồn cung nội dung khổng lồ với chi phí sản xuất thấp, có sức hút lớn đối với người xem. Nhưng khi tốc độ, số lượng phim sản xuất không tỷ lệ thuận với chất lượng và quá nhiều sản phẩm đơn giản, lặp lại, thiếu giá trị tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi người xem thì một “màng lọc” đủ hiệu quả là bài toán cấp thiết.

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Phim ngắn được sản xuất bằng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có vô số sản phẩm có nội dung gần giống nhau, có nhiều tình tiết vô lý, thậm chí không ít sản phẩm dung tục tràn ngập trên không gian mạng. Đáng lo ngại là những sản phẩm này vẫn thường xuyên len lỏi vào văn phòng làm việc của nhiều cơ quan, đến tận góc bếp của các bà nội trợ và từng căn phòng ngủ của các gia đình...

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Ngày 29/9, Dự án đầu tư Bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên đã chính thức khởi công. Việc phục dựng công trình mang tính biểu tượng quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ 15 – 18 được khẳng định là tôn trọng tối đa yếu tố gốc, bảo đảm tính xác thực của điện Kính Thiên. Tuy nhiên, vẫn ít người biết, cụ thể công trình này như thế nào.

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” (Trịnh Trung Hiếu, Nhà xuất bản Công an nhân dân) kể những câu chuyện phía sau sắc phục Cảnh sát giao thông - nơi có những ca trực lặng thầm, những tình huống bất ngờ và những con người ngày ngày góp phần giữ bình yên trên mỗi cung đường.

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Ngoài việc tập huấn kỹ năng cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm về sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước; các cơ quan báo chí còn định vị năng lực công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực số trước khi bước vào Năm APEC 2027.

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Từ những lễ hội truyền thống, chương trình nghệ thuật phục vụ nhân dân đến các sân chơi thể thao sôi nổi ở cơ sở, năm 2026 đang ghi dấu một bước chuyển mạnh mẽ của đời sống văn hóa, thể thao Phú Thọ. Trong không gian mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, các giá trị văn hóa được tiếp tục gìn giữ, lan tỏa, trong khi phong trào thể dục, thể thao ngày càng đi vào chiều sâu, trở thành động lực nâng cao sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người dân.

Tự tin phục dựng điện Kính Thiên – biểu tượng quyền lực của triều đình Đại Việt?

Tự tin phục dựng điện Kính Thiên – biểu tượng quyền lực của triều đình Đại Việt?

Sau 15 năm nghiên cứu chuyên sâu, những tư liệu về Điện Kính Thiên ngày càng được làm sáng rõ. Nhiều nhà khoa học nhận định, những tư liệu hiện có đã đủ cơ sở để tự tin phục dựng Điện Kính Thiên – biểu tượng quyền lực, công trình quan trọng bậc nhất của kinh đô Thăng Long xưa. Nếu hoàn thành, đây sẽ kỳ tích.

Loạt phát hiện khảo cổ mới giúp nhận diện đầy đủ điện Kính Thiên

Loạt phát hiện khảo cổ mới giúp nhận diện đầy đủ điện Kính Thiên

Hàng loạt phát hiện mới về điện Kính Thiên từ đợt khai quật khảo cổ lần thứ 4 năm 2026 được công bố ngày 14/9, cung cấp thêm nhiều tư liệu mới, quan trọng về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng,... điện Kính Thiên, giúp nhận diện tương đối đầy đủ về Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên.

Nghị quyết 26 NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới của Bộ Chính trị cùng với những Nghị quyết trụ cột khác đã tạo ra những cơ hội, xung lực mới cho du lịch phát triển… Đây là khẳng định của Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu trong cuộc phỏng vấn ngày 7/9 do Báo Công an nhân dân thực hiện.

Masterise Group đồng hành cùng Miss World 2026: Khi những chuẩn mực thế giới hội tụ tại Việt Nam

Masterise Group đồng hành cùng Miss World 2026: Khi những chuẩn mực thế giới hội tụ tại Việt Nam

Ngày 5/9/2026, Masterise Group chính thức đồng hành cùng Miss World 2026 với vai trò Nhà tài trợ Kim cương. Lần đầu tiên trong lịch sử 75 năm, Miss World được tổ chức tại Việt Nam, đánh dấu một điểm gặp gỡ đặc biệt giữa các nền văn hóa, những giá trị và chuẩn mực mang tầm quốc tế.