Ký ức xúc động về các chiến sĩ cách mạng trong “địa ngục trần gian”

Theo Hiệp định Paris, từ năm 1973, hàng nghìn chiến sĩ cách mạng, đồng bào yêu nước bị địch bắt, tù đày đã được trở về với cách mạng, với nhân dân trong niềm vui chiến thắng. Sau 50 năm, thời khắc lịch sử của ngày chiến thắng trở về, giây phút của tự do, của hòa bình, của hồi sinh còn mãi khắc ghi trong ký ức của những người chiến sĩ trở về từ nơi “địa ngục trần gian”.

Và rất nhiều tư liệu khác được giới thiệu tại triển lãm và giao lưu nhân chứng lịch sử, biểu diễn hoạt cảnh “Phút hồi sinh” của Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội.

Đây là sự kiện do Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày chiến thắng trở về của các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày (1973 - 2023); 48 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2023).

1.jpg -0
Góc trưng bày “Phút hồi sinh” tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò.

Trưng bày “Phút hồi sinh” gợi nhớ thời khắc lịch sử hào hùng của những ngày chiến thắng trở về của các chiến sĩ cách mạng bị tù đày trong các “địa ngục trần gian”. Đây là hệ thống nhà tù, trại giam do đế quốc Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa thiết lập ở miền Nam: Côn Đảo, Phú Quốc, Chí Hòa, Phú Lợi, Tân Hiệp, Thủ Đức. Trong các nhà tù, trại giam này, địch áp dụng nhiều thủ đoạn tàn khốc nhằm đày ải về thể xác, tinh thần tù nhân. Kiên cường đấu tranh chống chế độ giam cầm hà khắc, nhiều chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Nhà tù Côn Đảo (1955 - 1975) là nơi kẻ địch áp dụng nhiều thủ đoạn thâm độc và tàn bạo nhất. Những người tù bị hành hạ suốt ngày đêm, chết dần chết mòn trong các chuồng cọp, xà lim.

Ngày 25/5/1970, một phần sự thật về Chuồng cọp trong nhà tù đã bị phanh phui trước dư luận quốc tế qua sự tố cáo của những học sinh, sinh viên trở về từ nhà tù Côn Đảo. Trại giam tù binh Phú Quốc (Trại giam tù binh cộng sản Việt Nam/Phú Quốc, 1967 - 1973) là trại giam lớn nhất của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam. Đây là nơi giam gần 40.000 lượt tù binh, có 12 khu giam với gần 500 ngôi nhà làm bằng tôn, bao quanh là nhiều lớp rào kẽm gai, các vọng gác, quân cảnh canh gác 24/24h. Những chuồng cọp kẽm gai được dựng lên để nhốt tù binh được cho là “đầu sỏ chống đối”.

Trong khi đó, Khám Chí Hòa – “trận đồ bát quái giữa lòng Sài Gòn” là nơi địch tạm giam, tra tấn nhiều tù nhân trước khi đày đi Côn Đảo. Tại pháp trường, sân sau Khám Chí Hòa, chúng đã xử bắn anh Nguyễn Văn Trỗi vào ngày 15/10/1964.

Nội dung thứ 2 chủ đề “Ngày chiến thắng trở về” sẽ tái hiện những khoảnh khắc xúc động khi hàng nghìn chiến sĩ bị giam cầm được trao trả cho Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Thực hiện Hiệp định Paris, các cuộc trao trả tù binh, tù chính trị giữa ta và địch được triển khai từ tháng 2/1973. Các cuộc trao trả diễn ra nhiều đợt tại nhiều địa điểm khác nhau, trong đó hai địa điểm trao trả lớn nhất là sông Thạch Hãn (tỉnh Quảng Trị) và sân bay Lộc Ninh (nay thuộc huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước).

Bên dòng Thạch Hãn, từ nhiều trại giam, các chiến sĩ được đưa đến bờ Nam sông Thạch Hãn (Quảng Trị) dưới sự giám sát của Ban Liên hợp Quân sự bốn bên và các giám sát viên quốc tế. Sau khi bàn giao, các chiến sĩ xuống canô để đi sang bờ Bắc sông Thạch Hãn. Khi chưa đến nơi, nhiều người tù đã lao mình xuống sông để ùa vào vòng tay yêu thương của đồng đội. Dẫu thân thể không còn lành lặn, nhiều chiến sĩ vẫn giương cao khẩu hiệu, hát vang các bài ca cách mạng.

Có khá nhiều câu chuyện xúc động được chuyển tải trong phần 2 này. Ở đó, sông Thạch Hãn chứng kiến thời khắc đoàn tụ giữa 2 vợ chồng Trung tá Nguyễn Minh Sang và vợ là chị Nguyễn Thị Hà sau nhiều năm bị giam cầm trong các nhà tù Mỹ ngụy. Giữa những khuôn mặt rạng rỡ của đồng đội, trước ánh mắt tươi cười đầy trìu mến của người chồng, chị hơi cúi mặt xuống, một bàn tay như đang bám lấy những sợi tóc đã xơ cứng sau những năm bị đày đọa trong ngục tù. Giờ gặp lại nhau, thời gian, sự tra tấn đã hằn sâu trên khuôn mặt và ánh mắt xót xa của chị khi thấy đôi chân không còn nguyên vẹn của người chồng.

Tại sân bay Lộc Ninh, các chiến sĩ ở trại II biệt giam Cần Thơ phải chờ đợi hơn một năm vì kẻ địch không những trì hoãn trao trả mà còn cố tình giết dần, giết mòn những người tù. Đồng chí Vũ Văn Kim cùng các bạn tù tổ chức tuyệt thực 5 ngày để yêu cầu địch thực hiện trao trả theo Hiệp định Paris. Ngày 2/3/1974, đồng chí đã đứng lên, tự rạch liên tiếp vào bụng bằng dao tự chế để phản đối việc trì hoãn. 5 ngày sau (7/3/1974), địch phải trao trả các đồng chí tại sân bay Lộc Ninh. Ngày trở về tự do hôm đó đã in dấu suốt cuộc đời của nữ tù binh Võ Thị Thắng, sau này bà là Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch.

Tại Nhà tù Côn Đảo, sau năm 1973 - 1974, kẻ địch vẫn tiếp tục lưu đày nhiều tù nhân. Ngày 30/4/1975, Sài Gòn hoàn toàn giải phóng, địch ở Côn Đảo vội vàng di tản nhưng vẫn âm mưu thủ tiêu toàn bộ tù chính trị. Lực lượng tù chính trị đã thành lập Đảng ủy Côn Đảo và đi giải phóng tù nhân bị giam ở các trại. Những người tù đã được trở về quê hương sau nhiều năm tháng bị giam cầm, đày ải khắc nghiệt trên đảo. Đồng chí Lê Văn Thức là một trong những tử tù được trở về đất liền, ngỡ ngàng khi thấy má đứng đón. 2 mẹ con ôm nhau khóc. Khoảnh khắc này được nhiếp ảnh gia Lâm Hồng Long ghi lại, đặt tên cho bức ảnh là "Mẹ con ngày gặp lại" (hay còn gọi là "Ngày hội ngộ")”.

Sau ngày chiến thắng trở về, vượt qua nỗi đau thương tật, hoàn cảnh khó khăn, các cựu tù binh, tù chính trị vẫn vươn lên trong quá trình học tập, công tác với nỗ lực bền bỉ. Luôn nhớ về những đồng đội đã hy sinh tại nơi “địa ngục trần gian” năm xưa, những người tù đã phối hợp với lực lượng vũ trang của địa phương tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ, thăm hỏi các bạn tù có hoàn cảnh khó khăn, thăm lại nơi chốn cũ, ôn lại những kỷ niệm của một thời đấu tranh gian khổ, hào hùng không thể nào quên… Những nội dung này sẽ được thể hiện trong phần 3 chủ đề “Viết tiếp bản hùng ca”.

Dự kiến, cùng với lễ ra mắt chính thức vào ngày 10/3 và các ngày 16/3, 21/3, tại Di tích nhà tù Hỏa Lò sẽ có hoạt cảnh “Phút hồi sinh” tái hiện những phút giây lịch sử hào hùng của thời khắc trao trả những chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày tại bờ sông Thạch Hãn; giao lưu, gặp gỡ các nhân chứng lịch sử là các cựu tù từng được trao trả ở Thạch Hãn, Lộc Ninh năm 1973 - 1974.

N.Nguyễn

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.