Khi người dân còn chìm trong giấc ngủ cũng là lúc những người làm nghề phát hành báo bắt đầu bước vào một ngày làm việc mới. Để độc giả được cầm tờ báo nóng hổi trên tay vào mỗi sớm, những người làm công tác phát hành đã phải tất bật phân loại, vận chuyển báo tại các nhà in từ tờ mờ sáng.
Tại Hà Nội, từ nhiều năm qua, dọc phố Đinh Lễ và một phần vỉa hè phố Đinh Tiên Hoàng (Hoàn Kiếm-Hà Nội), đã hình thành một “chợ báo giấy” hoạt động tất bật. Từ đây, các đại lý phát hành chia nhau các đầu báo để người phát hành và vận chuyển đưa báo đến các quầy bán báo lẻ, các cơ quan xí nghiệp trong thành phố trước khi trời sáng.
Đều đặn vào 4h sáng hằng ngày, xe chở báo từ các nhà in sẽ dừng tại cổng Công ty phát hành báo chí Trung ương trên phố Đinh Lễ, quận Hoàn Kiếm (Hà Nội). Dưới ánh đèn đường tờ mờ, đội quân phát hành chừng 20 người đã đứng chờ sẵn, họ nghe tiếng là nhận ra nhau, tiếng cười nói rôm rả vang cả một góc phố. Câu chuyện giữa họ dường như chỉ xoay quanh số lượng ấn phẩm phát hành, tính toán thu nhập để trang trải cuộc sống, đôi khi có tiếng thở dài về tình hình kinh doanh báo in ngày càng suy giảm, do độc giả tìm đến báo mạng nhiều hơn. Nhộn nhịp là thế, nhưng khi có hiệu lệnh phát báo là ai cũng tập trung ngay vào việc của mình. Mỗi người chọn một góc vỉa hè riêng lặng lẽ làm việc.
Bác Nguyễn Văn Trường (70 tuổi), nhà ở Cầu Diễn là một trong số đó. Bác Trường cho hay, dù nhà ở xa nhưng gần 20 năm nay, sáng nào cũng thế, trời nắng cũng như trời mưa, mùa đông hay mùa hè, bác đều có mặt từ 4h và mang báo đi phát hành chừng 6h30 sáng. Bác Trường còn kể, làm công việc này ai cũng tập trung để nhanh chóng mang thông tin mới nhất, nóng hổi nhất tới độc giả.
“Thời trước báo mạng chưa phát triển, báo giấy có nhiều người đặt thì thu nhập cao lắm. Ngày đó một buổi sáng tôi phải giao đến 35 - 40 quầy. Mà không giao nhanh còn bị mắng, ấy thế mà bây giờ chưa nổi 15 quầy báo”, bác Trường chia sẻ.
Mấy năm trở lại đây, báo giấy còn một lượng nhỏ độc giả nên công việc và thu nhập giảm sút mạnh. Cũng trên vỉa hè phố Đinh Lễ, chị Ngọc Hoa nhà ở phố Hoa Lư cho hay, chị mới nhập cuộc với công việc này do mẹ chị ốm không thể tiếp tục được nữa. Dù chị mới vào nghề nhưng tôi thấy đôi bàn tay chị thoăn thoắt phân loại, lồng trang quảng cáo vào trang nội dung rất nhuần nhuyễn. Chị nói: "Công việc này yêu cầu phải nhanh, nhiều khi như vắt chân lên cổ mà chạy. Nhanh nhưng lại phải chuẩn, không được để nhầm lẫn và nhàu nát vì như thế sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến người đọc".
Sạp báo chị đưa có số lượng khách mua khá ổn định nhưng nhiều hôm mưa to gió lớn, báo lấy về nhiều, không bán được, lỗ vốn. Có hôm mưa rào ập đến nhanh quá, chị chưa kịp dọn hàng, cả chồng báo đã ướt mèm…Vất vả, nắng mưa dãi dầu là thế, nhưng thu nhập mỗi tháng của chị cũng chỉ được vài ba triệu. Chị Hoa tâm sự thêm: “Thế hệ chúng tôi cầm tờ báo trong tay, lật qua lật lại, cẩn thận vuốt ve và đọc ngấu nghiến từng trang. Thế hệ trẻ ngày nay dường như thoải mái hơn với những cú nhấp chuột, cái vê tay trên máy tính hay điện thoại, thế là tin tức khắp nơi đều biết được…".
Hơn 10 năm về trước, hồi mẹ chị còn làm công việc này, ấn tượng in sâu trong chị là những chiếc xe đạp bán báo với chiếc loa nhỏ xíu len lỏi vào từng ngõ ngách, tiếng loa rao báo là một nét rất riêng của Hà Nội. Thời đó, những tin nóng liên quan tới tình hình an ninh trật tự lúc nào cũng được chú ý, hay các tờ báo về bóng đá luôn bán chạy. Giai đoạn báo chí phát triển rực rỡ là khi số lượng các tờ báo tăng cao đến mức kỷ lục. Có tờ báo đạt tia-ra đến gần triệu bản và đây cũng là thời kỳ “hoàng kim” của những người bán báo. “Thời đó, thu nhập của người làm phát hành, vận chuyển báo như mẹ tôi phải bằng 3-4 lần bây giờ”, chị Hoa kể.
Giao nhận, phân loại vận chuyển báo nhìn tưởng dễ nhưng thực ra công việc đòi hỏi người làm phải thật sự chuyên tâm và tập trung để tránh nhầm lẫn. Sau khi sắp xong các tờ báo, mọi người ghi chép cẩn thận lại để nắm được khối lượng đầu báo đã chia. Công việc phải thức dậy sớm nhưng trung bình mỗi tháng, họ chỉ thu nhập từ 2-4 triệu đồng. Những người đã về hưu tham gia công việc này có chung nhận định, thu nhập không cao nhưng họ làm vì ở đây được gặp gỡ và giao lưu với mọi người.
Chị Thu Nga, người bán trà đá phục vụ “chợ báo Đinh Lễ” hơn 30 năm cho hay: “Những người làm nghề nhận và đưa báo vất vả lắm”. Khoảng 15 năm về trước trên phố này lúc nào cũng khoảng 100 người làm nghề này, nhưng nay chỉ còn 1/3 số đó. Ngày nắng, ngày lạnh còn đỡ chứ ngày mưa thì công việc vô cùng vất vả. Nhiều người khệ nệ ôm tập báo chen chân vào các mái hiên để phân loại báo với quan điểm người có thể ướt chứ báo thì phải khô. Chưa dừng lại, gặp những ngày gió mùa đông bắc, nhiều người phải mang cả xe máy ra chắn ngang chỗ ngồi, rồi lấy áo mưa mắc vào, ngăn gió không thổi bay mất báo”.
Dù đã khoác lên mình một bộ mặt mới, nhiều nhà sách trên phố Đinh Lễ được mở rộng, khang trang và nhộn nhịp hơn, tuy nhiên công việc của những người làm phát hành báo bao năm nay vẫn thế, vẫn “thô sơ” bày trên vỉa hè để phân loại. Cả một dãy phố dài là bạt ngàn sách, tạp chí, báo với đủ loại... được bày bán phục vụ các "thượng đế". Trải qua thăng trầm, các sạp báo vỉa hè đã trở thành một nét văn hóa của Thủ đô. Từ "trung tâm phát hành báo trên phố Đinh Lễ" này, các đầu báo sẽ được người phát hành mang đi khắp phố phường Hà Nội để trước 7 giờ sáng, những bạn đọc báo in truyền thống vẫn có các trang báo còn thơm mùi giấy, họ chậm rãi đọc tin tức bên li cà phê sáng…
Đưa xẩm "sống" gần hơn với người Hà Nội 
Lá thư mùa xuân: Trong thăm thẳm ký ức người Hà Nội 
