Khan hiếm cá nguyên liệu
Sản lượng cá tra xuất khẩu năm 2010 được xem là mức cao trong vòng 10 năm trở lại đây, nhưng kim ngạch XK không như mong muốn là do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân về giá cả và chất lượng thiếu ổn định. Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, giá trung bình cá tra XK 11 tháng của năm 2010 đạt 2,14 USD/kg, giảm 3% so với cùng kỳ năm trước.
Theo dự báo của Hiệp hội, năm 2011, nhu cầu thế giới về tiêu thụ cá tra sẽ rất lớn, nhưng Việt Nam chỉ có thể XK khoảng 360.000 tấn, giảm gần 40% so với năm 2010; kim ngạch XK sẽ chỉ ở mức 1 tỷ USD.
Ông Dương Ngọc Minh - Chủ tịch HĐQT, TGĐ Công ty CP Thủy sản Hùng Vương (Tiền Giang), Phó Chủ tịch VASEP cho biết, ngoài việc đối mặt với việc thiếu cá tra, ba sa nguyên liệu trầm trọng (vì phải đến tháng 9/2011 các tỉnh ĐBSCL mới bắt đầu vào vụ thu hoạch) thì các DN còn đứng trước nguy cơ không vay được nguồn vốn từ ngân hàng.
Vẫn theo dự báo, sản lượng cá tra nguyên liệu năm nay chỉ đạt khoảng 900.000 tấn. Tình trạng khan hiếm cá tra nguyên liệu phục vụ chế biến XK sẽ tiếp tục diễn ra gay gắt, có thể đến gần giữa năm 2011. Hiện giá cá nguyên liệu đang cao mức kỷ lục (22.000-23.000 đồng/kg), thế nhưng người dân vẫn chưa thể nuôi lại do lo ngại khả năng tái diễn khủng hoảng thừa. Người nuôi cũng nhận ra thực tế, tuy giá cao, nhưng chi phí cho thức ăn cứ tăng vùn vụt khiến họ không có lợi nhuận sau khi thu hoạch.
Đại diện Hiệp hội Thủy sản hai tỉnh Vĩnh Long, An Giang đề xuất, cần có một giá sàn nguyên liệu để người nuôi cá an tâm. Thực tế, quanh việc giá sàn, tại một Hội nghị trước đó, VASEP và 20 DN XK hàng đầu đã thống nhất giá XK cá tra tối thiểu cho tất cả các thị trường trong tháng 1/2011 là 3 USD/kg đối với cá tra thịt trắng, và 2,05 USD/kg đối với cá tra thịt đỏ. Trong tháng 1-2011 này, VASEP sẽ trình Bộ NN&PTNT Quy chế Quản lý XK cá tra theo giá sàn của cộng đồng DN XK.
Một số giải pháp
Trong 10 năm (2000 - 2010), kim ngạch XK cá tra tăng từ 400 triệu USD lên 1,4 tỷ USD. Sự tăng trưởng nóng đã dẫn tới cung vượt cầu, đưa giá XK cá từ 3USD/kg năm 2007 về mức giá thấp nhất năm 2010 (2,14USD/kg). Ngành chế biến, XK cá đi từ khủng hoảng thừa tới khủng hoảng thiếu nguyên liệu đang diễn ra gay gắt.
Trong một cuộc hội thảo mới đây, lãnh đạo VASEP đề nghị Nhà nước nên có cơ chế, chính sách để hướng ngành nuôi và kinh doanh cá thành ngành kinh tế nông nghiệp mũi nhọn, tạo ra ngoại tệ cho đất nước. Cần có những vùng nuôi trồng chuyên biệt, nhằm kiểm soát được chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.
Bộ NN&PTNT cần quy hoạch và ổn định sản lượng cá tra XK khoảng 1 triệu tấn, trong vòng 3 năm để đảm bảo cân đối cung cầu, người nuôi có lãi tiếp tục đầu tư, còn các DN có thể bán cao hơn giá sàn thông qua các hoạt động cạnh tranh chất lượng (chứ không phải cạnh tranh về giá như hiện nay).
Cần nghiên cứu và có các chính sách phù hợp trong quy hoạch vùng nuôi, định hướng sản lượng nguyên liệu hàng năm và phân bổ sản lượng cho các địa phương theo khả năng kiểm soát sản lượng, áp dụng tiêu chuẩn vùng nuôi an toàn, chứng nhận quốc tế...
Các địa phương áp dụng cấp chứng nhận thu hoạch cho sản lượng cá tra nguyên liệu XK để kiểm soát sản lượng hàng năm và tránh việc người nuôi khi thấy giá cá tăng ồ ạt tự phát nuôi trở lại. Bên cạnh đó, các DN chỉ XK các sản phẩm có chứng nhận thu hoạch và tăng cường liên kết với người nuôi, nhằm hỗ trợ họ cải thiện chất lượng nguyên liệu, kiểm soát và chứng nhận vùng nuôi an toàn.
Ngành Thú y và DN, người nuôi cần chú ý đầu tư khoa học, kỹ thuật vào việc nuôi và chế biến, nhất là phải kiểm soát được nguồn gốc xuất xứ của các loại thuốc phòng bệnh, thuốc giúp cá tăng trưởng… để đáp ứng kịp thời yêu cầu an toàn vệ sinh thực phẩm của các nước ngày càng gắt gao.
Bộ NN&PTNT cần chấn chỉnh ngay quy hoạch về vấn đề sản lượng nuôi trồng của các tỉnh ĐBSCL. Cần đưa con cá tra vào quản lý có điều kiện. Thức ăn cho cá cũng cần được quản lý về chất lượng và giá cả để người nuôi yên tâm và có lãi cao hơn trước
