Điểm mặt nhiều loại hình trốn, né thuế
Tại Hội thảo Quản lý thuế theo dòng tiền do Cục Thuế (Bộ Tài chính) phối hợp Báo Tiền phong tổ chức sáng 20/5, tại Hà Nội, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế), cho biết qua công tác quản lý và thực tế thực hiện kiểm tra, Ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế) nhận thấy một số hình thức, hành vi mà các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện có tiềm ẩn những dấu hiệu rủi ro về dòng tiền đối với công tác quản lý thuế.
Hình thức thứ nhất là thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ. Theo đó, công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con thông qua các hợp đồng vay vốn với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại cho vay với lãi suất thấp hoặc thậm chí không có lãi suất. Việc thông qua hợp đồng vay vốn nhằm mục đích điều chuyển tiền giữa các đơn vị (thông qua đó điều chuyển lợi nhuận, điều tiết doanh thu, chi phí) nhằm giảm lợi nhuận tính thuế đối với những đơn vị có phát sinh doanh thu.
Hình thức thứ hai là công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá bất thường (nhằm mục đích chuyển lợi nhuận) hoặc ngược lại công ty con mua các dịch vụ từ công ty mẹ với giá không hợp lý thông qua hình thức là các dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát… nhằm điều chỉnh tăng chi phí và giảm thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, tăng khấu trừ đầu vào đối với thuế VAT.
Hình thức thứ ba là thông qua hợp đồng hợp tác đầu tư, góp vốn, tuy nhiên phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp, ghi nhận lợi nhuận về những đơn vị có thể được nhận ưu đãi về thuế.
Hình thức thứ tư là doanh nghiệp chuyển tiền cho doanh nghiệp (từ công ty mẹ sang công ty con hoặc ngược lại) hoặc chuyển tiền cho các cá nhân dưới hình thức là các khoản tạm ứng kéo dài không rõ mục đích hoặc các khoản tài trợ phi thương mại không có mục đích.
Một số hình thức khác nữa là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có phát sinh doanh thu, dòng tiền lớn thông qua hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, tuy nhiên không thực hiện đăng ký, kê khai nộp thuế. Cùng đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thực hiện đăng ký thuế nhưng thực hiện phân chia doanh thu vào các tài khoản của cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh với cơ quan Thuế mục đích che giấu dòng tiền, làm giảm nghĩa vụ kê khai nộp thuế.
“Vì thế, trong thời gian tới, cần xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế với ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và các cơ quan quản lý liên quan; lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối dữ liệu để truy thu, xử phạt về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, xử phạt về hành vi bán hàng không xuất hóa đơn hoặc thậm chí cả hành vi trốn thuế", ông Trung khẳng định.
Quản lý thuế theo dòng tiền là xu thế tất yếu
Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế nhận định hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.
Việc quản lý thuế theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và dòng tiền đang là xu thế tất yếu, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.
Để đạt được mục tiêu này và thực hiện hiệu quả công tác quản lý thuế theo dòng tiền đòi hỏi có sự phối hợp, chia sẻ thông tin của các cơ quan, đơn vị như Ngân hàng Nhà nước, các Ngân hàng thương mại, các trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển… Cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin cần được quy định rõ ràng, mang tính thường xuyên, tự động và theo thời gian thực.
Khi đó, dữ liệu hóa đơn và thông tin dòng tiền từ các nguồn khác sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh, một “hệ sinh thái” về dòng tiền của một người nộp thuế hoặc nhóm người nộp thuế, từ đó có thể phát hiện sớm rủi ro và xác định được nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, không chỉ góp phần chống thất thu ngân sách nhà nước mà còn giúp nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp.
“Hiện ngành thuế đã nắm thông tin khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó khoảng 200 triệu tài khoản cá nhân. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu rủi ro lớn, giao dịch bất thường hoặc nghi vấn trốn thuế, rửa tiền, ngân hàng sẽ phối hợp cung cấp thông tin theo quy định pháp luật.
Cơ quan thuế không giám sát mọi giao dịch cá nhân một cách máy móc. Ngành thuế hiện đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, chỉ tập trung vào các trường hợp có rủi ro thực sự. Nếu một cá nhân có cả giao dịch kinh doanh và giao dịch sinh hoạt trong cùng tài khoản thì cơ quan thuế vẫn có thể phân tích, đối chiếu và xem xét trên cơ sở giải trình. Điều quan trọng nhất vẫn là minh bạch”, ông Minh thông tin.
Cần liên thông dữ liệu 3 bên
Từ góc độ ngân hàng, bà Phan Mỹ Hạnh - Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) đánh giá quản lý thuế theo dòng tiền không chỉ là câu chuyện về tuân thủ quy định, mà còn phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu của thị trường: hoạt động kinh doanh đang ngày càng minh bạch hơn, số hóa hơn và vận hành chuyên nghiệp hơn. “Từ góc nhìn của VPBank, minh bạch dòng tiền không phải là áp lực quản lý, mà là nền tảng giúp hộ kinh doanh quản lý doanh thu và chi phí hiệu quả hơn, vận hành bài bản hơn, giảm rủi ro trong hoạt động kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các giải pháp tài chính và nguồn vốn trong tương lai”, bà Hạnh chia sẻ.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Khải - Phó Giám đốc Khối Giải pháp Bán lẻ, Tập đoàn MISA thì cho rằng hiện có 4 vấn đề trong quản lí của hộ kinh doanh: Dòng tiền thiếu rõ ràng, dữ liệu rời rạc, ghi chép thủ công và rào cản tâm lí. Để giải quyết các vấn đề này, cần mô hình 6 bước: Bán hàng, thanh toán, xuất hóa đơn, ghi nhận sổ sách, lập tờ khai, nộp tờ khai.
Để hỗ trợ các hộ kinh doanh, MISA đang cung cấp bộ giải pháp đồng bộ với hệ sinh thái đơn giản, dễ sử dụng, dữ liệu được liên thông, nhất quán, minh bạch, giúp hộ kinh doanh quản lý bán hàng, dòng tiền, hoá đơn và khai thuế đơn giản, minh bạch.
Tương tự, bà Nguyễn Thị Minh Khuê - Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Công ty CP Công nghệ Sapo cho rằng muốn minh bạch dòng tiền và doanh thu, dữ liệu phải phản ánh xuyên suốt và nhất quán theo từng đơn hàng. Quản lý dòng tiền phải đi từ đơn hàng, thanh toán, công nợ, sổ quỹ tiền mặt, tiền gửi cho tới hóa đơn và dữ liệu phục vụ kê khai. Khi đó nhà bán hàng không chỉ biết hôm nay bán được bao nhiêu đơn mà còn biết đã thu bao nhiêu tiền mặt, bao nhiêu qua tài khoản và còn bao nhiêu công nợ phải thu.
Còn bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng với số lượng rất lớn doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh và các hoạt động sản xuất kinh doanh đa dạng, kinh doanh thương mại điện tử ngày càng phát triển, nếu không có sự kết nối kết nối hệ sinh thái số giữa ngân hàng, cơ quan thuế và các nền tảng công nghệ thì việc quản lý doanh thu, chi phí, kiểm soát dòng tiền để thu đầy đủ tiền thuế vào ngân sách Nhà nước có thể khẳng định là không thực hiện được.
Việc kết nối hệ sinh thái số 3 bên này sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện doanh thu kê khai thiếu, chi phí kê khai tăng, phát hiện các giao dịch bất thường, đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiềm ẩn rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản, thương mại điện tử, trên nền tảng số, đảm bảo công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.
Các cơ quan quản lý cần phối hợp với các công ty giải pháp phần mềm kiểm tra việc sử dụng hoá đơn điện tử để giảm thiểu rủi ro trong quản lý chống thất thu thuế xuất khống hoá đơn, kê doanh thu thấp, chi phí cao để ‘né’ thuế. Cùng đó, việc kết nối hệ sinh thái số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI, Big Data để phân tích dữ liệu lớn, kết hợp với thang chấm điểm rủi ro đối với người nộp thuế cùng hệ thống cảnh báo tự động giúp cho cơ quan thuế phát hiện sớm hành vi gian lận, kể cả hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.
Bên cạnh đó, thực tế cũng đặt ra yêu cầu với cơ quan quản lý là cần đơn giản và tạo thuận lợi hơn cho người dùng trong việc kết nối, sử dụng nền tảng số. Etax Mobile là ứng dụng rất thuận lợi nhưng cần đơn giản và dễ làm hơn cho người nộp thuế có thể sử dụng…
