Trong số 3,2 triệu người dân vùng nông thôn có 145.800 hội viên nông dân đang trực tiếp tham gia sản xuất, phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.
Những năm gần đây, đời sống người dân khu vực nông thôn đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn hiện đạt trên 80 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống dưới 0,1%. Hạ tầng giao thông, điện, nước, trường học, y tế tiếp tục được đầu tư, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ xã hội.
Nhiều địa phương đã chủ động chuyển đổi sản xuất từ mô hình truyền thống sang nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao; ứng dụng khoa học kỹ thuật để tạo ra sản phẩm sạch, giá trị cao. Không ít nông dân đã trở thành những chủ trang trại, chủ hợp tác xã hoặc nhà sản xuất ứng dụng công nghệ số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh khiến lao động nông thôn dịch chuyển mạnh sang lĩnh vực phi nông nghiệp. Lao động trẻ rời đồng ruộng, trong khi lực lượng sản xuất trực tiếp ngày càng già hóa. Thu nhập của người dân nông thôn dù tăng nhưng vẫn chưa ổn định và khoảng cách với khu vực đô thị tiếp tục nới rộng.
Đáng chú ý, một bộ phận cư dân nông thôn vẫn có đời sống bấp bênh, dễ tổn thương trước biến động thị trường, thiên tai hoặc dịch bệnh. Không ít người dân chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và điều kiện cần thiết để thực sự đảm nhận vai trò chủ thể trong phát triển nông nghiệp hiện đại. Đây cũng là thách thức đặt ra cho thành phố khi bước vào giai đoạn phát triển mới.
Theo định hướng đến năm 2030, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu không chỉ phát triển nông nghiệp hiện đại mà còn xây dựng đội ngũ nông dân chuyên nghiệp, thích ứng với chuyển đổi số và kinh tế thị trường.
Một trong những yêu cầu được đặt ra là vận động, hỗ trợ người dân trở thành “nông dân số”. Đây không chỉ là khái niệm về sử dụng điện thoại thông minh hay bán hàng qua mạng mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, quản trị và tiếp cận thị trường.
Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu trên 80% hợp tác xã, doanh nghiệp và trên 70% hộ nông dân ứng dụng công nghệ số vào sản xuất và kinh doanh. Hệ thống quản lý ngành nông nghiệp sẽ vận hành trên nền tảng số, tạo điều kiện để người dân tiếp cận nhanh hơn với thông tin thị trường, dự báo sản xuất và dịch vụ công.
Song song đó là chiến lược nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn. Thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo đạt trên 90%. Điều này không chỉ nhằm nâng cao kỹ năng cho lao động nông nghiệp mà còn tạo điều kiện để người dân chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp khi cơ cấu kinh tế thay đổi.
Các chương trình đào tạo sẽ gắn với nhu cầu doanh nghiệp và nhu cầu thực tế của sản xuất. Người dân được hỗ trợ học nghề, tiếp cận khoa học kỹ thuật, khởi nghiệp và tham gia các mô hình kinh tế mới.
Một trong những điểm nhấn trong chiến lược phát triển giai đoạn mới là tiếp tục xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, phù hợp với đặc thù của siêu đô thị TP Hồ Chí Minh. Mục tiêu đến năm 2030, 100% số xã trên địa bàn đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó khoảng 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố dự kiến tăng đầu tư ngân sách cho nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2021-2030 ít nhất gấp hai lần giai đoạn trước, tương đương hơn 53.000 tỷ đồng. Nguồn lực sẽ được tập trung cho giao thông, thủy lợi, trường học, cơ sở y tế, hạ tầng số, nước sạch và các thiết chế văn hóa cơ sở.
Đặc biệt, phát triển kinh tế nông thôn sẽ không chỉ dựa vào sản xuất nông nghiệp đơn thuần mà mở rộng sang công nghiệp chế biến, thương mại, dịch vụ, du lịch nông nghiệp và chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP).
Những mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm, nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn hay các làng nghề gắn với văn hóa địa phương được kỳ vọng sẽ tạo việc làm, tăng thu nhập và giữ chân người dân ở lại nông thôn.
Qua hơn 15 năm triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, một trong những bài học mà TP Hồ Chí Minh rút ra là phải dựa vào sức dân. Bình quân ngân sách nhà nước hỗ trợ 1 đồng đã huy động được 5 đồng từ xã hội. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững.
Trong báo cáo chuyên đề về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, UBND TP Hồ Chí Minh xác định mục tiêu xuyên suốt là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, tạo dựng nền tảng cho sự phát triển bền vững của TP Hồ Chí Minh trong tương lai.
