Điện mặt trời mái nhà góp phần giảm tải cho hệ thống lưới điện
Theo thông tin từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), nắng nóng gay gắt diện rộng đã khiến tiêu thụ điện toàn quốc chạm những cột mốc chưa từng có. Sản lượng điện ngày 15/5 đạt 1,152 tỷ kWh, đây là mức cao nhất từ đầu năm 2026 đến nay và vượt kỷ lục năm 2025.
Theo NSMO, công suất cực đại toàn hệ thống điện quốc gia trong ngày 15/5 đạt 54.654 MW vào thời điểm 14h15, xác lập mức cao nhất kể từ đầu năm 2026 và tương đương 99,5% kỷ lục của năm 2025. Trong đó, phụ tải miền Bắc đạt 26.419 MW. Miền Trung đạt 5.889 MW, xác lập mức cao nhất của năm 2026 và bằng khoảng 90% kỷ lục năm trước. Đáng chú ý, miền Nam tiếp tục ghi nhận nhu cầu điện tăng mạnh với công suất cực đại đạt 23.462 MW, vượt 5,5% so với mức cao nhất của năm 2025.
Không chỉ công suất phụ tải, sản lượng điện tiêu thụ toàn quốc cũng lập kỷ lục mới khi đạt 1,152 tỷ kWh, tăng lên mức bằng 103,6% kỷ lục năm 2025.
Theo NSMO, sản lượng điện tiêu thụ tại cả ba miền Bắc, Trung và Nam đều đồng loạt xác lập mức cao nhất mới trong năm 2026. Cụ thể, miền Bắc tiêu thụ khoảng 557 triệu kWh, chiếm 48,4% sản lượng toàn hệ thống; miền Trung đạt 108 triệu kWh, chiếm 9,4%; miền Nam đạt 487 triệu kWh, tương ứng 42,2%.
Trong ngày cao điểm, ĐMTMN đầu cực ước đạt khoảng 44 triệu kWh, đóng góp vai trò quan trọng giảm tải cho hệ thống lưới điện quốc gia.
Theo ông Hoàng Hải, Giám đốc Công ty Điện lực Thanh Hoá, đến hết tháng 4/2026, PC Thanh Hóa đang quản lý 605 khách hàng ĐMTMN với tổng công suất 66.561,34 kWp. Riêng 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện mặt trời phát lên lưới đạt 13,8 triệu kWh, với tổng chi phí thanh toán hơn 29,2 tỷ đồng trước thuế.
“Việc phát triển ĐMTMN theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ không chỉ giúp giảm áp lực phụ tải trong giờ cao điểm mà còn giúp người dân, doanh nghiệp chủ động nguồn điện, tiết kiệm chi phí và hướng tới phát triển xanh, bền vững”, ông Hoàng Hải nhấn mạnh.
Chủ động nguồn điện xanh cho tăng trưởng bền vững
Đại diện Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho biết, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang ghi nhận tốc độ phát triển tích cực tại các tỉnh phía Bắc, nhất là sau chỉ thị 10 của Thủ tướng về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà
Hiện toàn EVNNPC có khoảng 5.639 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 528,1 MW. Riêng 4 tháng đầu năm nay, tổng công ty phát triển mới 4.040 khách hàng với công suất khoảng 204,4 MW. Đặc biệt, chỉ trong tháng 4 đã có thêm 1.839 khách hàng mới với công suất khoảng 62,9 MW (chiếm hơn 32% tổng khách hàng lắp đặt).
“Làn sóng quan tâm hiện tập trung vào nhóm doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, cơ sở thương mại - dịch vụ và các hộ gia đình muốn giảm chi phí tiền điện. Đáng chú ý, thị trường bắt đầu hình thành xu hướng khách hàng không chỉ lắp điện mặt trời mà còn tích hợp pin lưu trữ để tối ưu hiệu quả sử dụng điện. Hiện khu vực miền Bắc đã có hơn 1.450 hệ thống điện mặt trời mái nhà tích hợp BESS với tổng dung lượng khoảng 8.600 kWh”, đại diện EVNNPC cho hay.
Theo EVNNPC, đối với các hồ sơ đầy đủ và đáp ứng các điều kiện kỹ thuật cần thiết, thời gian xử lý các thủ tục liên quan hiện đã được rút ngắn đáng kể so với trước đây. Nhiều trường hợp có thể hoàn thành trong khoảng từ 3-5 ngày làm việc tùy theo điều kiện thực tế tại từng khu vực. Đây là mức thời gian được đánh giá tương đối nhanh, tạo thuận lợi cho khách hàng triển khai lắp đặt nguồn ĐMTMN.
Trên thực tế, áp lực từ chi phí tiền điện leo thang cùng rào cản giảm phát thải carbon từ các đối tác quốc tế đang buộc các doanh nghiệp sản xuất sử dụng nhiều điện vào ban ngày.
Thay vì thái độ "nghe ngóng" như một năm trước, làn sóng doanh nghiệp tại Hà Nội và các tỉnh phía Bắc hiện đang ồ ạt "chốt đơn" đầu tư hệ thống ĐMTMN. Đáng chú ý, xu hướng này không còn dừng lại ở việc lắp đặt tấm pin thuần túy, mà đang chứng kiến sự bùng nổ của các phương án tích hợp pin lưu trữ năng lượng tại các siêu thị, trung tâm logistics và nhà xưởng, biến điện sạch từ một trào lưu công nghệ xa xỉ trở thành một chiến lược kinh tế sống còn cho mục tiêu xuất khẩu bền vững.
Thực tế tại nhiều doanh nghiệp đã cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình ĐMTMN, tự tiêu thụ. Đơn cử, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam đang từng bước xây dựng mô hình nhà máy may mặc theo hướng sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển bền vững. Chủ động khai thác năng lượng tái tạo, thu hồi, tái sử dụng các nguồn năng lượng dư thừa trong quá trình vận hành. Công ty đã đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà gồm 3.960 tấm pin, tổng công suất hơn 3.000 kWp. Hệ thống hiện đáp ứng khoảng 15% nhu cầu điện của nhà máy, với sản lượng khoảng 2.802 MWh mỗi năm, giúp doanh nghiệp tiết kiệm hơn 226.000 USD.
Bên cạnh đó, hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời cũng được đưa vào phục vụ sinh hoạt và vận hành, giúp tiết kiệm trên 28.000 kWh điện, giảm hơn 18,5 tấn CO₂ mỗi năm. Nhà máy cũng tận dụng nhiệt thải từ máy nén khí để làm nóng nước cho khu vực nhà ăn, qua đó giảm nhu cầu sử dụng năng lượng sơ cấp và nâng cao hiệu quả vận hành.
Để kiểm soát tiêu thụ năng lượng, Crystal Martin Việt Nam đã lắp đặt hệ thống đo điện thông minh với 61 điểm đo tại các khu vực tiêu thụ chính, kết hợp phần mềm giám sát liên tục. Hệ thống này giúp phát hiện kịp thời bất thường, thiết lập định mức tiêu thụ và điều chỉnh vận hành phù hợp theo từng khu vực.
Tương tự, để đáp ứng tiêu chuẩn xanh khắt khe từ thị trường Bắc Mỹ và Châu Âu, Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG liên tục dốc vốn vào ĐMTMN, giúp tiết kiệm trên 700 triệu đồng tiền điện mỗi tháng. Trong năm nay, TNG dự kiến phủ thêm 6 - 7 hệ thống ĐMTMN tại các nhà máy phụ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Công ty CP Nhựa Y tế Việt Nam thì tận dụng diện tích mái nhà xưởng giúp công ty giải quyết triệt để bài toán điện năng vào các khung giờ cao điểm (nhất là buổi trưa), giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, từ đó hạ giá thành sản phẩm và kiểm soát tốt chi phí đầu vào.
Theo ông Bùi Đỗ Quốc Huy, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Đà Nẵng (PC Đà Nẵng), hiện, TP. Đà Nẵng có hơn 5.400 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt khoảng 351 MWp. Trong đó, có 3.889 hệ thống điện mặt trời mái nhà được phát triển trước năm 2021 với tổng công suất khoảng 244 MWp; đồng thời có 1.589 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất khoảng 107 MWp được phát triển theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 của Chính phủ.
Những con số trên cho thấy xu hướng chuyển dịch sang sử dụng năng lượng xanh, năng lượng tái tạo trên địa bàn thành phố đang ngày càng rõ nét. Để thúc đẩy chuyển đổi, TP. Đà Nẵng đang nghiên cứu xây dựng chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ điện nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh, bảo đảm an ninh năng lượng. Thành phố ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, khuyến khích điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ tại cơ quan, doanh nghiệp và hộ dân.
Chuyển đổi năng lượng sạch không còn là xu hướng công nghệ xa xỉ, mà đã trở thành bài toán kinh tế sống còn và là "tấm vé thông hành" bắt buộc để doanh nghiệp nội địa hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Việc phát triển ĐMTMN không chỉ góp phần giảm áp lực phụ tải trong mùa nắng nóng mà còn nâng cao ý thức tiết kiệm điện trong cộng đồng mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Chỉ thị số 10/CT-TTg đặt mục tiêu khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt điện mặt trời mái nhà; đồng thời phấn đấu đạt 20% công suất theo kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2026-2030 của các địa phương.
