Người xuất cảnh trái phép chủ yếu thông qua các mối quan hệ quen biết, qua số đối tượng là người Việt Nam đã và đang lao động ở Thái Lan, Lào, Trung Quốc về địa phương, đưa, dẫn người bằng giấy thông hành qua đường tiểu ngạch hoặc thông qua hộ chiếu với mục đích đi du lịch, sau đó đi sâu vào nội địa để làm việc, lao động và cư trú trái phép. Tình trạng trên tiềm ẩn nguy cơ phức tạp về ANTT trên địa bàn, đồng thời ảnh hưởng đến việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương.
Làm hộ chiếu du lịch rồi ở lại Thái Lan lao động bất hợp pháp
Không sôi động, ồn ào như việc xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc, thời gian gần đây, tình trạng công dân tại các xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn (Phú Thọ) xuất cảnh sang Thái Lan bắt đầu có chiều hướng gia tăng. Theo thống kê của Công an tỉnh Phú Thọ thì tính từ năm 2000 đến nay, chỉ riêng địa bàn huyện này đã có 433 người đi lao động tại Thái Lan. Phần lớn trong số đó là những người lao động phổ thông, sinh sống ở các xã vùng sâu, vùng xa, nơi có điều kiện kinh tế khó khăn. Những người tham gia có tuổi đời khá trẻ, thường từ 30 trở lên, phần lớn vì mục đích kiếm tiền để tăng thêm thu nhập cho gia đình.
Tìm hiểu về hiện tượng này, chúng tôi được biết, nguyên nhân bắt nguồn từ việc một số xã của huyện Thanh Sơn giáp ranh với huyện Kỳ Sơn (Hòa Bình) có khu phố người gốc Thái Lan sinh sống. Một trong số những người này sau khi đi lao động, trở về nước có cuộc sống kinh tế khá giả hơn. Sau này, qua giao lưu, quen biết, người đi trước là cầu nối cho những người thân, bạn bè tiếp tục sang Thái Lan lao động. Số người này đều dùng hộ chiếu phổ thông xuất cảnh sang Lào, đi từ Lào nhập cảnh vào Thái Lan theo diện miễn thị thực, áp dụng cho đối tượng đi du lịch.
Tại đây, họ được phía Thái Lan gia hạn tạm trú trong 30 ngày, sau đó lao động tự do hoặc làm việc cho các gia đình Thái Lan. Chí phí cho những chuyến đi sang Thái Lan khoảng 3 triệu đồng/người. Số người Thanh Sơn đi lao động tại Thái Lan đa số là làm thuê, phụ giúp việc nhà, phục vụ trong các nhà hàng, làm thợ mộc, làm và bán bánh mỳ thuê, bốc vác… Thậm chí, nhiều gia đình, cả nhà đi lao động tại Thái Lan. Cá biệt, một số trường hợp từ khi sang Thái Lan đến nay chỉ làm việc cho một ông chủ, địa bàn chủ yếu gần các khu cửa khẩu hoặc ở phía Nam Thái Lan. Hầu hết lao động không có hợp đồng, chủ yếu sử dụng lao động không phải chịu trách nhiệm dân sự với mức thu nhập hàng nhập từ 4 đến 12 triệu đồng tháng. Tuy nhiên, lao động không có hợp đồng nên dễ dẫn đến rủi ro, quyền lợi của người lao động không đảm bảo.
Trong thời gian cư trú lao động tại Thái Lan, hằng tháng trước khi hết hạn tạm trú, những người ở huyện Thanh Sơn thường được chủ nhà đưa ra các cửa khẩu tiếp giáp Lào, Myanmar. Trong đó, một số tự về để làm thủ tục xuất cảnh, sau đó nhập cảnh trở lại Thái Lan tiếp tục cư trú lao động. Trong trường hợp không làm thủ tục, khi bị phát hiện quá hạn sẽ phạt khoảng 6 triệu đồng/người hoặc bị trục xuất.
Bên cạnh đó, còn gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự ở địa phương. Anh Nguyễn Văn Vị (trú tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ), một trong những người sang Thái Lan lao động trái phép, kể lại: Khoảng tháng 10/2013, anh cùng vợ thông qua sự giúp đỡ của một phụ nữ tên là Dầu, sang Thái Lan lao động. Theo tìm hiểu của anh Vị thì chị Dầu sang Thái Lan làm việc được khoảng 7-8 năm nay, chị Dầu lấy tiền công dẫn dắt hơn 4 triệu đồng… Ban đầu, anh Vị làm nghề giã giò, sau đó thì làm nghề chở nước thuê. So với việc một số người xuất cảnh trái phép sang lao động tại Trung Quốc, công việc của anh không quá vất vả nhưng thu nhập ở Thái Lan cũng không cao hơn Việt Nam nên anh về nước để hai vợ chồng có điều kiện chăm sóc và nuôi dạy con cái.
Cho đến thời điểm này, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, ngoài số người đi lao động hợp pháp theo các chương trình xuất khẩu lao động thì có gần 3000 người, xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc và các nước Đông Nam Á làm việc, lao động, cư trú trái phép… Hành vi xuất, nhập cảnh trái phép, cư trú, lao động trái phép hoặc nhập cảnh hợp pháp nhưng ở lại lao động trái phép là vi phạm pháp luật của Việt Nam cũng như các nước. Do vậy, người vi phạm sẽ bị xử lý ở cả hai quốc gia. Số người lao động có nguy cơ bị phát hiện, xử phạt hoặc bị trục xuất sẽ ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế, chính trị của người lao động. Đối tượng có hành vi tổ chức đưa người xuất cảnh trái phép đi lao động trái phép có thể sẽ bị truy tố trách nhiệm hình sự.
Một hệ lụy khác là nhiều người trở về mắc vào các tệ nạn xã hội như cờ bạc, ma túy và mại dâm… trong đó đáng chú ý là số lao động bất hợp pháp ở Trung Quốc. Tại đây, điều kiện về an toàn lao động, chăm sóc sức khỏe của người lao động không được đảm bảo. Cá biệt, có không ít trường hợp công dân Việt Nam xuất cảnh trái phép đã bị lừa bán vào các ổ mại dâm như Trung Quốc, bị lừa lấy chồng rồi bị ngược đãi.
Nâng cao các biện pháp phòng ngừa, hiệu quả
Nguyên nhân của tình trạng trên ngoài nhận thức của người lao động còn hạn chế, còn một phần do công tác quản quản lý về xuất nhập cảnh, quản lý nhân, hộ khẩu, quản lý cư trú của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, đặc biệt tại khu vực biên giới còn nhiều sơ hở để các đối tượng lợi dụng, dụ dỗ, móc nối, lôi kéo, tổ chức đưa người xuát cảnh lao động trái phép sang Trung Quốc và các nước trong khu vực.
Bên cạnh đó, cấp ủy và chính quyền địa phương chưa quan tâm một cách đồng bộ đến các giải pháp, nhằm phát hiện, ngăn chặn, hạn chế tình trạng đi lao động trái phép. Để ngăn chặn tình trạng trên, thời gian qua Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an tỉnh Phú Thọ phối hợp với Công an các huyện, thị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã tham mưu cho Tỉnh ủy, chính quyền các địa phương, vùng trong việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương, tạo việc làm thu nhập ổn định cho người lao động, thực hiện công tác tuyên truyền, nâng cao kiến thức pháp luật để người dân hiểu và không tiếp tục tự ý xuất cảnh
