Với 7 thương hiệu vàng miếng lưu hành trên thị trường trước đây, giá vàng miếng trong nước đã được kìm chế với mức chênh lệch chỉ vài trăm ngàn đồng/lượng so với giá vàng thế giới. Nhưng kể từ sau khi chỉ còn Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC đảm nhiệm việc này, thị trường vàng miếng dần rơi vào thế khó kiểm soát về giá...
Việc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) độc quyền sản xuất vàng miếng đều được các chuyên gia kinh tế, tài chính và đại diện các doanh nghiệp (DN) sản xuất vàng miếng ủng hộ.
TS Lê Thẩm Dương, Trưởng khoa Tài chính ngân hàng - Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc NHNN đứng ra tiếp quản thương hiệu SJC đang chiếm trên 90% thị phần và độc quyền sản xuất vàng miếng thương hiệu này, sẽ tránh được độc quyền DN; dễ dàng can thiệp thị trường khi giá biến động mạnh; kiểm soát được chất lượng vàng miếng… Tuy nhiên, do không được tính toán căn cơ, lộ trình “SJC hóa” vàng miếng trước khi chuyển thành thương hiệu vàng quốc gia SBV đã dẫn tới xáo trộn nghiêm trọng đối với thị trường này. Khiến vàng miếng SJC khan hiếm, đẩy giá lên cao với mức chênh lệch 3 – 4 triệu đồng/lượng so với giá vàng thế giới suốt những tháng qua.
Đồng tình với việc NHNN chọn SJC làm thương hiệu vàng quốc gia, song các chuyên gia kinh tế và đại diện DN sản xuất vàng miếng cũng đề nghị cho nới lỏng điều kiện về sản xuất và gia công vàng miếng. Mục đích là để các DN đã có nhà xưởng dập vàng đều có thể tham gia gia công vàng miếng cho NHNN theo thương hiệu SJC. Việc này sẽ góp phần hạn chế lãng phí và thiệt hại cho các DN đang sản xuất vàng phi SJC. Song kỳ vọng trên đã không được đáp ứng dù thị trường khan hiếm vàng SJC trầm trọng. Dẫu giá vàng miếng SJC có phiên chênh lệch tới hơn 4 triệu đồng/lượng, thì “một mình một chợ” nên SJC cũng chẳng cần vội vàng khi được cho phép dập mới, dập lại hơn 400.000 lượng vàng SJC để đưa ra thị trường trong các đợt sốt giá vừa qua.
Trong khi đó, theo đại diện thương hiệu vàng miếng SBJ, với kỳ vọng tạo ra thương hiệu vàng miếng mạnh, công ty này đã đầu tư hơn 30 tỷ đồng cho việc nhập khẩu hệ thống máy móc và để xây dựng thương hiệu, nhưng khối tài sản này hiện đang phải bỏ không. Agribank cũng thiệt hại hàng tỷ đồng khi 2 xưởng sản xuất vàng miếng phải ngưng hoạt động. Bởi theo đại diện của đơn vị này, hai nhà máy dập đúc ở TP Hồ Chí Minh và Hà Nội đã đầu tư hết cả triệu USD và chỉ mới khấu hao được khoảng 60%. Nhiều chuyên gia về vàng còn băn khoăn rằng: SJC không phải đơn vị trực thuộc của NHNN, trường hợp DN này không nhận gia công vàng cho NHNN nữa, sẽ lấy đâu ra vàng miếng SJC để đưa ra thị trường? Trong khi các DN sản xuất vàng miếng khác đã có sẵn nhà xưởng, chỉ cần đầu tư lại khuôn mẫu mới với giá khoảng 5.000 USD/khuôn là có thể sản xuất được vàng miếng mang thương hiệu SJC, thì hiện đang phải đóng cửa, dẹp xưởng.
Theo TS Nguyễn Đại Lai, chuyên viên NHNN, hiện tượng này tạo ra nghịch lý khi cùng là vàng 4 số 9, nhưng trong lúc giá vàng SJC luôn duy trì ở mức cao hơn giá vàng thế giới tới 2,5 triệu đồng/lượng thì các loại vàng miếng khác lại chỉ ngang bằng, thậm chí thấp hơn vàng thế giới đến 1 triệu đồng/lượng. Chưa hết, thị trường vàng miếng còn xuất hiện cảnh khi người dân tốn thêm 50 ngàn đồng/lượng đổ xô đi đổi vàng SJC móp méo lấy vàng không méo. Khan hiếm, thị trường cũng đã xuất hiện vàng miếng SJC “nhái” nên người có vàng còn phải chầu chực mang vàng đến xếp hàng tại SJC, tốn tiền, tốn công chờ được đóng vàng vào bao gói chống giả.
Theo TS Nguyễn Đại Lai, đây chính là hậu quả từ việc cho SJC cùng lúc được hưởng tới 3 sự độc quyền về can thiệp thị trường, về thương hiệu và độc quyền dập vàng miếng. Vì vậy, việc quản lý thị trường vàng là cần thiết nhưng cũng phải xem xét lại các biện pháp quản lý cho phù hợp
