Song, khi các dự án ngừng triển khai, hoặc không triển khai qua địa bàn, không ít hộ dân đã ăn trái đắng khi phải ôm nợ hàng trăm triệu đồng. Đây là bài học cho nhiều hộ dân không chỉ ở Quảng Bình.
Đặt bẫy công trình chờ giải tỏa
Khi mới phong thanh nghe tin tỉnh Quảng Bình mở rộng con đường vào khu lăng mộ Thượng đẳng thần Nguyễn Hữu Cảnh, nhiều hộ dân thôn Đại Thủy, xã Trường Thủy, Lệ Thủy đã vay mượn hàng chục triệu đồng để làm nhà kiểu "đi tắt đón đầu" chờ giải tỏa đền bù.
Chỉ sau Tết Nguyên đán 2010 ít ngày, nhiều hộ dân nơi đây đã bắt tay vào cơi nới, xây dựng nhà cửa chỉ vì ngày Tết đi chúc Tết nhà nhau, ai cũng rỉ tai "sẽ có con đường rộng chạy qua làng". Tại ngã ba đường vào khu lăng mộ Nguyễn Hữu Cảnh và Quận công Hoàng Hối Khanh bất ngờ xuất hiện nhiều ngôi nhà được xây dựng vội sau vài tháng thi công.
Do xây vội, nên nhiều ngôi nhà tạm bợ, vữa xi măng đã bong tróc từng mảng. Điều đáng nói, những ngôi nhà được xây vội này để chờ đón đền bù đều không có người ở, cửa suốt ngày im ỉm khóa.
Có hộ dân đã cầm cố thế chấp sổ đỏ ngân hàng, vay mượn thêm người thân hàng trăm triệu đồng để bất ngờ xây dựng cùng lúc 2 đến 3 nhà. Không chỉ xây dựng nhà, một số hộ dân còn thuê người mua cây lưu niên đã hàng chục năm tuổi về trồng, xây dựng tường rào, công trình phụ… tất cả chỉ nhằm mục đích chờ giải tỏa.
Tại xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, người dân các thôn Phong Nha, Xuân Tiến, Hà Lời cũng đang ôm quả đắng nợ nần. Chỉ vì nghe tin tỉnh mở đường du lịch qua làng để vào tham quan Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, hàng trăm hộ dân ở các thôn trên đã đua nhau "đi tắt, đón đầu" xây các công trình kiên cố chỉ để chờ đền bù, bất chấp sự ngăn cản của chính quyền xã, huyện.
Mới đầu, chỉ vài hộ dân xây nhà, sau đó người dân đua nhau mua nhà rường về dựng khắp vườn. Theo chỉ thị của huyện Bố Trạch, xã Sơn Trạch tiến hành tháo dỡ, song vừa tháo xong chiều hôm nay, tối đến người dân lại dựng lên hàng chục căn nhà. Có đêm người dân dựng lên 20 chục căn nhà tất cả đều… chờ giải tỏa. Chính quyền địa phương đã xử lý hành chính 180 trường hợp, song đến này vẫn còn có gần cả ngàn công trình tự ý mọc lên chờ đền bù.
Những căn nhà xây tạm, chờ đền bù.
Hậu "đi tắt đón đầu"… ôm nợ
Đến nay việc mở đường vào khu lăng mộ Thượng đẳng thần Nguyễn Hữu Cảnh chưa biết có triển khai hay không, song nhiều hộ dân ở thôn Đại Thủy đang hằng ngày buồn xo vì tiền lãi từ ngân hàng.
Ông Nguyễn Văn C, một người dân trong thôn nói: "Nếu có làm đường thì ngành chức năng có giải toả, đền bù. Song họ cũng biết trả thế nào cho đúng chứ không phải cứ thấy nhà cửa là họ chi trả. Ngược lại nếu công trình làm đường không triển khai thì không biết nhiều hộ dân ôm nợ đến bao giờ?".
Dự án đường du lịch qua các làng Phong Nha, Xuân Tiến, Hà Lời cũng chính thức được tỉnh Quảng Bình cho dừng. Thay vì mở rộng đường cũ qua khu dân cư, chạy dọc làng, tỉnh đã chủ trương mở đường qua cánh đồng đất nông nghiệp. Lúc này, hàng trăm hộ dân làng Phong Nha "méo mặt". Nhà ít nhất thì vay vài chục triệu, có nhiều nhà vay ngân hàng 200, 300 triệu đồng để dựng nhà đón đền bù. Giờ đây lãi mẹ đẻ lãi con, không ít gia đình rơi vào cảnh trắng tay. Từ một gia đình êm ấm, con học hành chăm ngoan, nay không ít gia đình đã buộc phải cho con nghỉ học đi làm kiếm thêm thu nhập, túng quẫn cũng chỉ vì vay tiền xây nhà chờ đền bù.
Thiết nghĩ, đây không chỉ là bài học cho một số người dân ở Quảng Bình, bởi vừa qua ở một số địa phương, khi mới chỉ nghe tin Nhà nước đầu tư công trình đường sá, trụ sở, công ty… người dân đã thi nhau làm nhà, trồng cây, xây dựng trái phép để chờ giải tỏa, đền bù. Và hậu quả cuối cùng, chính người dân đã làm thiệt hại không nhỏ cho Nhà nước về tiền của và tiến độ công trình, đồng thời đã gây cho chính gia đình họ những sự việc đau lòng không đáng có
