Tác động tổng thể của các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) đối với nền kinh tế Việt Nam có thể rất tích cực, nhưng không có nghĩa đúng với mọi ngành, mọi doanh nghiệp (DN). Do phải mở cửa mạnh hơn, thông qua việc khoảng 90% dòng thuế sẽ đưa về 0% bắt đầu từ năm 2015, nên DN trong nước cũng phải cạnh tranh gay gắt hơn. Thậm chí, ngay với những ngành hàng xuất khẩu thế mạnh được xem là có lợi thế khi gia nhập FTA cũng có thể vấp phải không ít rào cản.
Tại Hội thảo ảnh hưởng của các Hiệp định Thương mại tự do đối với doanh nghiệp Việt Nam, do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tại Hà Nội ngày 4/12, ông Thân Đức Việt, Giám đốc điều hành Tổng Công ty May 10 cho biết: Là DN nằm trong top 10 DN may mặc lớn nhất Việt Nam, mỗi năm sản xuất trên 21 triệu sản phẩm các loại, trong đó xuất khẩu chiếm 80%, lợi ích mà May 10 được hưởng sau khi Việt Nam gia nhập FTA chủ yếu là về mặt thị trường thông qua việc mở rộng các thị trường xuất khẩu mới, được đánh giá là nhiều tiềm năng, như: Nhật Bản, ASEAN…
Tuy nhiên, điều đáng tiếc là May 10 chưa tận dụng được những ưu đãi về thuế - vốn được xem là thuận lợi quan trọng nhất - do một trong những điều kiện để được cắt giảm thuế là “sản phẩm đó phải là một sản phẩm của khối ASEAN, tức là phải thỏa mãn yêu cầu hàm lượng xuất xứ từ các nước thành viên ASEAN (hàm lượng nội địa). Trong khi, hiện nay 90% nguyên liệu phải nhập khẩu từ Trung Quốc.
“Nếu không có sự hỗ trợ từ phía Chính phủ trong việc hình thành các chuỗi cung ứng để tận dụng được lợi thế xuất xứ do FTA đem lại thì DN Việt Nam sẽ không chỉ bị thiệt đơn, mà còn rơi vào tình trạng thiệt kép cả trên sân khách lẫn sân nhà” - ông Việt bày tỏ quan ngại.
Đồng quan điểm trên, bà Trần Thu Hương, Giám đốc Trung tâm Xác nhận chứng từ thương mại VCCI cho biết thêm: Để hưởng thuế suất 0%, các DN xuất khẩu Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện nhằm thỏa mãn những quy định mà quốc gia nhập khẩu đó đưa ra. “Ví dụ, hàng dệt may phải đảm bảo nguyên tắc xuất xứ, một tỷ lệ đầu vào kể từ sợi, phải nhập từ các nước thành viên TPP để được hưởng thuế suất 0%. Với thủy sản, thuế suất không còn là rào cản chính, nhưng các biện pháp kiểm dịch SPS có thể lại ngặt nghèo hơn. Cùng với đó, các vấn đề xã hội cũng có thể nảy sinh trong quá trình thực hiện TPP buộc DN Việt Nam cần phải quan tâm, giải quyết”, bà Hương đưa ra khuyến cáo.
Ở góc độ khác, ông Nguyễn Ðức Thuấn, Chủ tịch Hiệp hội Da giày Việt Nam (Lefaso) cũng cho rằng: Cơ hội cho DN ở những sân chơi mới là rất lớn, nhưng cùng với đó thách thức cũng không hề nhỏ. Ðiển hình như hiệp định thương mại tự do với EU, nếu được ký kết thì bên cạnh những thuận lợi, ngành Da giày Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nước ASEAN có ngành Da giày phát triển như Indonesia, Thái Lan... Không chỉ vậy, mức thuế nhập khẩu hàng giày dép của châu Âu vào Việt Nam sẽ còn 0% càng gây khó khăn cho sản xuất da giày trong nước do tâm lý người Việt Nam chuộng hàng xuất xứ từ châu Âu, hàng sản xuất trong nước khó có thể cạnh tranh lại...
Hay với TPP, nếu đàm phán thành công, giày dép Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ sẽ được hưởng thuế suất nhập khẩu 0%, thay vì mức 13 - 14% như hiện nay. Nhưng ngược lại, các thương hiệu giày lớn của Mỹ cũng có thể "đổ bộ" vào Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa với việc hội nhập quốc tế không chỉ là cơ hội gia tăng xuất khẩu, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, mà còn là thách thức hiển hiện khi mà phần lớn DN trong nước bị DN nước ngoài “lấn át” vì sức cạnh tranh yếu
