Đa dạng động, thực vật, hệ sinh thái
Vườn quốc gia Bù Gia Mập nằm ở phía Bắc của tỉnh Bình Phước thuộc địa phận hành chính 2 xã Đắk Ơ và Bù Gia Mập thuộc huyện Bù Gia Mập, cách TP Hồ Chí Minh 200km, Đồng Xoài 100km. Rừng - Vườn quốc gia Bù Gia Mập còn được mệnh danh là "lá phổi xanh" của khu vực miền Đông Nam Bộ với nhiều sinh cảnh khác nhau, tạo nên một vẻ đẹp nên thơ và huyền ảo.
Các nghiên cứu sơ bộ đã thống kê được tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập có 1.026 loài thực vật, 396 chi, 118 họ, 59 bộ thuộc 5 ngành, 50 loài quí hiếm bản địa, 18 thuộc nhóm quí hiếm theo phân loại Sách đỏ Việt Nam năm 2000...
Trong đó có nhiều loài quí hiếm, đang được sự quan tâm ở Việt Nam và trên thế giới như trầm hương, gõ đỏ, cẩm lai bông, các loài thuộc họ dầu và hơn 370 loài thực vật có công dụng làm gỗ, thuốc, rau.
Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng đã thống kê được ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập có 359 loài động vật hoang dã có xương sống thuộc 32 bộ, 104 họ trong đó 91 loài thú, 208 loài chim, 38 loài bò sát, ếch nhái 22 loài, trong đó nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng trên thế giới. Hệ sinh thái ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập cũng rất đặc trưng. Do nằm ở khu vực chuyển tiếp từ Tây Nguyên xuống đồng bằng Nam Bộ nên có tính đa dạng rất cao cả mức độ sinh thái và loài.
Gỗ lậu của lâm tặc bị bắt giữ. Ảnh: Đ.T.
Tài nguyên rừng bị tàn phá nặng nề
Từ đầu năm 2009 đến nay, tài nguyên rừng ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập bị khai thác trái phép tăng đột biến so với năm 2008 và các năm trước. Riêng từ đầu năm đến nay đã có hàng trăm cây gỗ quí bị đốn hạ dọc ngang khắp khu vườn, các loài cây gỗ quý hiếm như: cẩm lai, gõ đỏ, giáng hương đang diễn ra mạnh mẽ ở khu vực các tiểu khu 5, 6, 9 phía giáp ranh với tỉnh Đắk Nông.
Lâm tặc thường xâm nhập vào rừng với số lượng người rất đông, lấn át lực lượng kiểm lâm, có ngày lên tới hàng trăm người với mấy chục xe máy và cưa máy ào ạt và ngang nhiên tiến vào vườn quốc gia để khai thác, săn bắt động vật rừng trái phép, bất chấp lực lượng kiểm lâm, gây nên hiện tượng náo loạn ở những khu vực này.
Ban giám đốc Vườn quốc gia Bù Gia Mập cho biết: "Nếu tình trạng khai thác gỗ ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập không được sự quan tâm và sự phối hợp của các cơ quan chức năng thì chỉ trong vòng 3-5 tháng nữa các loài gỗ quý hiếm ở đây sẽ không còn, kéo theo các sinh cảnh rừng bị phá hủy và các loài động vật quý hiếm cũng biến mất làm cho khu rừng tự nhiên liền vùng, liền khoảnh lớn nhất và duy nhất của tỉnh Bình Phước bị mất đi trên bản đồ".
Điều đáng quan ngại nhất là tính hiệu quả của các đơn vị nhận khoán. Thời gian qua, các đơn vị nhận khoán chủ yếu thông báo thông tin nguy cơ lâm tặc sẽ thâm nhập vườn hoặc làm công việc đơn giản là báo cáo số liệu về lâm sản đã bị khai thác cho Ban giám đốc Vườn và cơ quan hạt kiểm lâm địa phương.
Về khả năng ngăn chặn từ xa, bắt giữ lâm tặc còn rất hạn chế. Song song lâm sản bị tàn phá, động vật rừng ở Vườn quốc gia Bù Gia Mập ngày càng cạn kiệt. Có nhiều khi bọn săn bắt vào bắn, bẫy động vật rừng đi thành đoàn có lúc lên đến 50-60 người nhưng các đơn vị chức năng không can thiệp, chính quyền địa phương hầu như buông lỏng như ở xã Quảng Trực (tỉnh Đắk Nông), thôn 5,8 xã Bù Gia Mập (những nơi này các đơn vị nhận khoán của vườn đóng quân quản lý địa bàn).
Theo Ban giám đốc Vườn quốc gia Bù Gia Mập, tài nguyên rừng ở đơn vị bị xâm hại nghiêm trọng do hiểu biết về Luật Bảo vệ, phát triển rừng, kỹ năng tuần tra, kiểm tra, phát hiện, bắt giữ các hành vi, vụ việc còn hạn chế so với các thiệt hại về tài nguyên rừng trong khu nhận khoán. Các cộng đồng dân cư nhận khoán thường bị lâm tặc đe dọa nên không dám ra tay khi giáp mặt trong rừng.
Bên cạnh đó, cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng không được trang bị công cụ hỗ trợ nên khi gặp lâm tặc không dám bắt giữ, thậm chí còn bị tấn công trở lại. Việc thực hiện hợp đồng giao khoán đa số các đơn vị còn trông chờ, ỷ lại vào lực lượng Kiểm lâm, nhưng thực tế về mặt pháp luật thì trách nhiệm chính thuộc các đơn vị nhận khoán
