Đầu tháng 6/2009, tại các xã Công Bằng, Nhạn Môn (huyện Pác Nặm, Bắc Kạn) xảy ra mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng, khiến 13 người chết, thiệt hại nhiều nhà cửa, tài sản, hoa màu. Thôn Khên Lền (xã Công Bằng) chịu thiệt hại nặng nhất với 10 người bị thiệt mạng, trong đó 8 người hiện nay vẫn bị chôn vùi trong hàng vạn khối đất đá bên hai dãy đồi liên hoàn sụt đổ trùm lên thôn nhỏ, biến tất cả đồi nương, nhà cửa thành một bãi đất đá, bùn lầy rộng hàng hécta. Chia sẻ hậu quả thiên tai với đồng bào, Đoàn công tác xã hội từ thiện của Báo CAND đã nhiều lần đến Pác Nặm. Sau 1 năm, chúng tôi trở lại vùng đất đau thương này.
Con đường đất vào thôn Khên Lền ngày khô ráo không vắt kiệt sức người ta như một năm về trước, nhưng vẫn sừng sững dốc trơn trượt, khiến xe máy chỉ có thể di chuyển thuận lợi bằng số 1 hoặc là khiêng, đẩy. Trung tá Hoàng Văn Khỏa, Trưởng Công an huyện Pác Nặm ưu ái cử hai chiến sĩ trẻ Giàng Văn Sa (người Mông) và Triệu Xuân Việt (người Dao) đi cùng, để giúp chúng tôi thuận lợi giao tiếp với bà con.
Cả 62 hộ dân thôn Khên Lền đều đã di chuyển đến vùng đất tái định cư mới ở Phiêng Luông, hoặc Khâu Slôm, là nơi an toàn, ít nguy cơ sạt lở hơn. Trên nền làng bản cũ chỉ còn duy nhất một ngôi nhà sàn tốc mái, là nơi bà con cố tình để lại lấy chỗ nghỉ ngơi khi đi làm nương về. Mặc dù đã được hàng ngàn người, chủ yếu là lực lượng Công an và Bộ đội địa phương nỗ lực tìm kiếm hàng tháng trời, nhưng vẫn còn 8 người dân xấu số nằm trong lòng đất. Chính quyền và nhân dân địa phương đã dựng tại thôn Khên Lền một tấm bia lớn, tưởng niệm các nạn nhân đang yên nghỉ chung trong "ngôi mộ" tập thể khổng lồ.
Đại gia đình nhà ông Triệu Chiêm Vãng (bị mất 2 người con trai, hai người con dâu, hai đứa cháu nội tại Khên Lền) đã chuyển về khu đồi trống ngay kề bên thôn Khâu Slôm (xã Công Bằng), chỉ cách thôn cũ chừng 1 giờ đi bộ.
Đứng trên hiên nhà sàn, nhìn về thôn cũ, ông Vãng cho biết: "Gia đình tôi chuyển về nơi này sinh sống từ hồi tháng 10/2009. Cả khu đất này hiện có 26 hộ sinh sống, đều sơ tán từ Khên Lền ra cả. Sau đợt mưa lũ ấy, dân làng vất vả, hoang mang lắm, nhưng nhờ các anh Công an giúp bạt đất san nền, dựng nhà, địa phương tạo điều kiện cứu đói khẩn cấp, nên cũng đỡ cơ cực. Nay dân làng đã trở lại nếp sinh hoạt sản xuất như trước, dù vẫn còn bề bộn khó khăn. À, ngày trước, chúng tôi có hứa với các anh là không để những đứa trẻ mất cha mất mẹ trong mưa lũ phải đói rách, bỏ học bỏ hành, thì nay các cháu đều đang chăm ngoan đi học cả đấy".
Người dân Khên Lền định cư tại vùng đất mới Khâu Slôm.
Chúng tôi ngược đường trở lại trung tâm xã Công Bằng, tìm đến bản định cư mới Phiêng Luông, nơi có 12 hộ dân Khên Lền mới chuyển tới. Em Triệu Thị Tàn (học sinh lớp 9, Trường THCS nội trú Ba Bể, cháu nội ông Triệu Chiêm Vãng) đang lúi húi hái rau trong vườn, nhìn thấy khách vội chạy ra đón. Nhà Tàn là một trong những nạn nhân đau thương nhất ở Khên Lền, có cha, mẹ và một đứa em trai chết chung trong một ngôi nhà sàn đổ sập vì đất lở.
Nét mặt vẫn buồn rầu, Tàn cho biết: "Cháu đang sống trong ngôi nhà tình nghĩa cùng bà nội Cà Thị Pô và em gái Triệu Thị Nái. Thời gian này, em Nái (học lớp 4, Trường Tiểu học xã Công Bằng) đang nghỉ hè, còn cháu đang ôn thi vào lớp 10. Cháu định thi vào Trường THPT Bộc Bố (huyện Pác Nặm) cho gần nhà, may ra có đỡ đần được gì cho bà và em chăng?". Tôi lặng lẽ bước vào gian nhà vững chãi nhưng trống hoác của 3 bà cháu, lật giở trên chiếc bàn nhựa tìm sách vở của Tàn và Nái. Những con chữ học trò chưa phải là đẹp, nhưng khá ngay ngắn, nắn nót, đặc biệt là sách vở được giữ gìn khá sạch sẽ.
Người đàn bà dân tộc Dao là Cà Thị Pô (hơn 80 tuổi) nãy giờ nghe con trẻ nói chuyện, không hiểu rõ tiếng phổ thông, nhưng cứ ngồi khóc. Khuôn mặt nhăn nhúm, từ hai hốc mắt sâu chỉ rỏ ra vài giọt, có lẽ bà đã cạn nước mắt từ lâu. Trong thảm họa tại thôn Khên Lền, con cháu bị chết thảm, bản thân bà cũng bị thương nặng, phải cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa huyện Pác Nặm. Sau đợt đó, bà chưa từng được về lại Khên Lền, bởi đường đất quá gian khó đối với bà cụ ngoài 80 tuổi này. Bà được địa phương bố trí cho ở gần khu trường tiểu học với cháu Triệu Thị Nái, rồi nay 3 bà cháu được chuyển về ngôi nhà mới này.
Trung tá Hoàng Văn Khỏa, Trưởng Công an huyện Pác Nặm cho biết: "Sau đợt mưa lũ, lực lượng Công an huyện Pác Nặm được chính quyền địa phương giao san lấp mặt bằng để dựng nhà, tạo mặt bằng sản xuất cho nhân dân Khên Lền chuyển đến sinh hoạt an toàn, yên tâm sản xuất. Do địa hình Pác Nặm nói chung và những nơi người dân di chuyển đến, đều chủ yếu là đồi dốc, diện tích đất bằng phẳng rất hẹp, nên lực lượng Công an huyện đã phải huy động 7 đợt công tác, mỗi đợt 14 cán bộ, chiến sĩ vào giúp dân. Nay bà con đều đã sinh sống yên ổn".
Những ngổn ngang trăm bề tại vùng lũ Pác Nặm cơ bản đã được chính quyền và nhân dân chung tay thu xếp, nhưng vẫn còn một công việc nữa: Sẽ nhập 26 hộ dân Khên Lền đang định cư ở gần thôn Khâu Slôm (41 hộ/216 khẩu) vào thôn này luôn, hay giữ nguyên là Khên Lền? Một năm sau thảm họa gây xúc động đồng bào cả nước, dường như người dân vùng lũ vẫn còn chưa hết ưu tư
