Việt Nam, với hành trình chuyển mình từ chiến tranh sang hòa bình, từ kém phát triển sang thịnh vượng, cùng kinh nghiệm kết hợp tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ thiên nhiên, có thể đóng góp những bài học giá trị cho nỗ lực thúc đẩy lòng tin và nâng cao hiệu quả của chủ nghĩa đa phương.
Đây là nhận định của bà Kanni Wignaraja, Trợ lý Tổng Thư ký Liên hợp quốc, Giám đốc Khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), trong cuộc trao đổi với phóng viên tại New York.
Bà Kanni Wignaraja, với hơn 30 năm kinh nghiệm công tác trong hệ thống Liên hợp quốc và từng làm việc tại Việt Nam trong giai đoạn đầu những năm 2000, cho rằng câu chuyện phát triển của Việt Nam, từ những thay đổi trong nước đến quá trình mở cửa và hội nhập sâu rộng với thế giới, tự thân đã là một câu chuyện đầy ấn tượng.
Đánh giá ý nghĩa sự kiện Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc, bà Kanni Wignaraja cho rằng sự hiện diện của Việt Nam phản ánh một cách nhất quán tầm nhìn phát triển và đối ngoại đặt hòa bình, ổn định, an ninh và hạnh phúc của người dân ở vị trí trung tâm.
Trải nghiệm lịch sử đã giúp Việt Nam nhận thức một cách sâu sắc rằng một quốc gia không chỉ cần cảm giác an toàn trong phạm vi biên giới của mình, mà còn cần một môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác trên phạm vi khu vực và toàn cầu.
Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong các thông điệp mà lãnh đạo Việt Nam, các bộ, ngành và đại diện Việt Nam tại Liên hợp quốc thường xuyên nêu lên tại các diễn đàn quốc tế.
Bà Kanni Wignaraja đánh giá Việt Nam để lại những dấu ấn đậm nét trong các cơ chế quan trọng của Liên hợp quốc, từ vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an trong hai nhiệm kỳ, những đóng góp tại Đại hội đồng Liên hợp quốc và Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc; ngày càng thể hiện trách nhiệm quốc tế thông qua việc cử lực lượng tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, đồng thời hỗ trợ các quốc gia và cộng đồng chịu tác động bởi thiên tai, khủng hoảng và khó khăn.
Theo bà, đây không chỉ là những đóng góp mang tính kỹ thuật hay ngoại giao, mà phản ánh một tư duy rộng mở: điều tốt đẹp cho các quốc gia khác và cho cộng đồng quốc tế cũng là điều tốt đẹp cho Việt Nam.
Giám đốc UNDP bày tỏ sự trân trọng đối với quá trình Việt Nam đã chuyển từ một nước tiếp nhận hỗ trợ phát triển sang một đối tác ngày càng chủ động, có khả năng đóng góp nhiều hơn cho các mục tiêu chung của thế giới.
Nhớ lại quãng thời gian làm việc ở Việt Nam, bà Kanni Wignaraja cho biết đó vẫn là giai đoạn đầu của công cuộc Đổi mới, song tư duy cải cách của Việt Nam đã thể hiện tầm nhìn đi trước thời đại. Bà dẫn ví dụ về quá trình hợp tác liên quan đến Luật Doanh nghiệp - một trong những khuôn khổ pháp lý tạo điều kiện cho doanh nghiệp và khu vực tư nhân phát triển.
Theo bà, những đóng góp ngày càng lớn của cả khu vực công và khu vực tư nhân Việt Nam cho nền kinh tế và xã hội hiện nay có nền tảng từ các cải cách thể chế, trong đó có sự hỗ trợ của UNDP đối với việc xây dựng một số văn bản pháp luật và năng lực quản trị.
Theo bà Kanni Wignaraja, Việt Nam có thể mang tới Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế hai bài học lớn. Bài học thứ nhất là phải đặt con người, nhất là những người dễ bị tổn thương nhất, ở vị trí trung tâm của mọi chính sách phát triển.
Quan chức cấp cao Liên hợp quốc cho rằng dù một đất nước hay cộng đồng đang trải qua giai đoạn khó khăn đến đâu, thì việc lấy phúc lợi của người dân và an ninh con người làm hạt nhân cho đầu tư và hoạch định chính sách cũng sẽ luôn tạo động lực để xã hội tiến về phía trước.
Từ góc nhìn đó, một quốc gia có thể chuyển từ chiến tranh sang hòa bình, từ tình trạng kém phát triển sang thịnh vượng, hoặc từ xung đột khí hậu và bất công khí hậu sang công bằng khí hậu.
Bà Kanni đánh giá kinh nghiệm của Việt Nam cho thấy phát triển lấy con người làm trung tâm không chỉ là một khẩu hiệu, mà phải được thể hiện qua các chính sách cụ thể nhằm giảm nghèo, mở rộng tiếp cận dịch vụ cơ bản, củng cố hệ thống an sinh, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và bảo đảm cơ hội tham gia phát triển cho mọi nhóm dân cư.
Bài học thứ hai, là một quốc gia không nhất thiết phải lựa chọn một mục tiêu duy nhất hoặc một con đường phát triển đơn tuyến. Trong bối cảnh thế giới ngày càng phức tạp, các nước cần có khả năng thúc đẩy đồng thời nhiều mục tiêu và duy trì sự cân bằng giữa các ưu tiên.
Bà cho rằng Việt Nam đã thể hiện cách tiếp cận này trong quá trình vừa củng cố thể chế nhà nước và năng lực quản trị công, vừa tạo điều kiện cho khu vực tư nhân, doanh nghiệp và cộng đồng kinh doanh phát triển; vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa chú trọng gìn giữ thiên nhiên, tài nguyên và đa dạng sinh học.
Theo quan chức UNDP, đây là bài học đáng tham khảo trong giai đoạn thế giới đang phải đối mặt với hàng loạt cuộc khủng hoảng đan xen.
Khi xác định rõ những kết quả cần đạt, các thay đổi về bộ máy, phương thức phối hợp hay cơ chế vận hành mới có thể được thiết kế đúng hướng. Bà dẫn lại kinh nghiệm mô hình “Cùng hành động như một” - “Delivering as One” - mà Việt Nam từng là một trong những quốc gia triển khai thí điểm cách đây khoảng 15 năm.
Mô hình này hướng tới việc tăng tính gắn kết, hiệu quả và thống nhất trong hoạt động của các tổ chức Liên hợp quốc ở cấp quốc gia, tránh tình trạng phân tán nguồn lực và chồng chéo chương trình.
Theo bà Kanni Wignaraja, bài học từ Việt Nam là các cải cách cần linh hoạt, thích ứng với bối cảnh, nhu cầu và ưu tiên phát triển riêng của từng quốc gia, thay vì được thiết kế theo một khuôn mẫu tập trung áp dụng cho tất cả.
Liên hợp quốc cần xác định các nguyên tắc và “hành lang an toàn” chung, nhưng phải tạo không gian để các giải pháp thay đổi phù hợp với thực tế từng nước.
Đề cập đến lộ trình thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Việt Nam từ nay tới năm 2030, Giám đốc UNDP Kanni Wignaraja đặc biệt nhấn mạnh vai trò quan trọng của thanh niên.
Khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện có khoảng 700 triệu người trong độ tuổi từ 16 đến 24, là thế hệ được giáo dục tốt hơn và kết nối nhiều hơn so với các thế hệ trước.
Tuy nhiên, bà lưu ý rằng cơ hội dành cho người trẻ đang có xu hướng thu hẹp, trong khi khát vọng, kỳ vọng và tham vọng của họ lại ngày càng lớn. Khoảng cách giữa trình độ, sự kết nối, kỳ vọng của thanh niên với cơ hội việc làm và cơ hội phát triển thực tế có thể tạo ra tâm lý thất vọng, làm suy giảm niềm tin và ảnh hưởng đến ổn định xã hội.
Bà Kanni Wignaraja cũng lưu ý Việt Nam đang bước vào quá trình già hóa dân số. Vì vậy, phát triển cần được nhìn nhận theo vòng đời con người, từ trẻ em, thanh niên, người trong độ tuổi lao động đến người cao tuổi.
Một ưu tiên lớn là bảo đảm mỗi người trong toàn bộ vòng đời có điều kiện tiếp cận các cơ hội và hiện thực hóa nguyện vọng của mình. Do đó, tăng cường đầu tư cho y tế và đổi mới giáo dục để đáp ứng yêu cầu của những việc làm mới - thay vì duy trì mô hình giáo dục cũ từ 20 năm trước - là một ưu tiên quan trọng khác.
Giám đốc UNDP cho biết UNDP và Liên hợp quốc sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam củng cố các nền tảng phát triển, trong khi Việt Nam mang kinh nghiệm, nguồn lực, tiếng nói và trách nhiệm ngày càng lớn hơn đóng góp cho cộng đồng quốc tế. Đó là mối quan hệ đôi bên cùng có lợi.
